Η ταχεία και ορθολογική απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) αποτελεί το μεγαλύτερο εθνικό στοίχημα για την αναμόρφωση του παραγωγικού μοντέλου της χώρας. Ωστόσο, η τεράστια ζήτηση για φθηνή δανειοδότηση έφερε στο προσκήνιο μια νέα, πιεστική πραγματικότητα για την αγορά: τα διαθέσιμα, άμεσα κεφάλαια του δανειακού σκέλους εξαντλούνται, αφήνοντας εκτός «νυμφώνος» πολυάριθμα, ήδη ώριμα επενδυτικά σχέδια. Το θολό αυτό τοπίο της ρευστότητας, καθώς και τον ευρύτερο ρόλο του συστημικού τραπεζικού συστήματος εν μέσω μιας έντονης κοινωνικής και πολιτικής κριτικής, ανέλαβε να αποκωδικοποιήσει ο διευθύνων σύμβουλος της Eurobank, Φωκίων Καραβίας.
Μιλώντας στο ετήσιο, εξαιρετικά επίκαιρο συνέδριο «Εθνικό Σχέδιο Δράσης υπό συνθήκες παγκόσμιας αβεβαιότητας», ο κ. Καραβίας προχώρησε σε κρίσιμες αποκαλύψεις για την επόμενη μέρα της επιχειρηματικής πίστης στην Ελλάδα. Ταυτόχρονα, σήκωσε το γάντι απέναντι σε όσους εγκαλούν τις ελληνικές τράπεζες για αισχροκέρδεια και παθητική στάση απέναντι στην πραγματική οικονομία.
Το τέλος των φθηνών πόρων του RRF και η «ανάσα» της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας
Το δανειακό σκέλος του Ταμείου Ανάκαμψης, το οποίο επιλέχθηκε εξαρχής να διοχετευθεί στην αγορά μέσω των συστημικών τραπεζών και διεθνών χρηματοδοτικών οργανισμών, στέφθηκε από απόλυτη επιτυχία σε ό,τι αφορά τον ρυθμό συμβασιοποίησης. Ο κ. Καραβίας χαρακτήρισε τη διαδικασία «πολύ πετυχημένη» και απολύτως διαφανή, τονίζοντας ότι τα πολύτιμα αυτά κεφάλαια κατευθύνθηκαν σε νευραλγικούς τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας, όπως η πράσινη ενέργεια, ο τουρισμός και η μεταποίηση. Ωστόσο, αυτή η επιτυχία είχε ένα αναπόφευκτο αποτέλεσμα: την ταχεία εξάντληση των διαθέσιμων, χαμηλότοκων κονδυλίων.
Όπως επιβεβαίωσε ο επικεφαλής της Eurobank, το πρόβλημα της έλλειψης πόρων έγινε εξαιρετικά εμφανές. Αυτή τη στιγμή, το τραπεζικό σύστημα βρίσκεται αντιμέτωπο με μια δεξαμενή πλεοναζουσών αιτήσεων και ώριμων επενδυτικών σχεδίων, το ύψος των οποίων υπολογίζεται μεταξύ 6 και 8 δισεκατομμυρίων ευρώ. Το κρίσιμο ερώτημα που πλανάται στην αγορά είναι τι μέλλει γενέσθαι με αυτές τις επενδύσεις, οι οποίες κινδυνεύουν να μπουν στον «πάγο» λόγω έλλειψης των προνομιακών επιτοκίων του Ταμείου.
Αποκάλυψε ότι 2 δισεκατομμύρια ευρώ από τους πόρους του Ταμείου έχουν ήδη μεταφερθεί στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα (ΕΑΤ). Η κίνηση αυτή έχει στρατηγικό χαρακτήρα και έρχεται να διορθώσει μια αρχική αστοχία: να αποτελέσει τη «σανίδα σωτηρίας» κυρίως για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ), οι οποίες συχνά δεν πληρούσαν τα εξαιρετικά αυστηρά κριτήρια (πράσινη μετάβαση, ψηφιοποίηση, bankability) του αμιγούς Ταμείου Ανάκαμψης.
Μέσω της ΕΑΤ, με εργαλεία συγχρηματοδότησης και παροχής κρατικών εγγυήσεων, τα ώριμα σχέδια των ΜμΕ θα μπορέσουν πλέον να βρουν τον απαραίτητο ζωτικό χώρο. Όσο για το υπόλοιπο κομμάτι των 6-8 δισ. ευρώ που λιμνάζουν, ο κ. Καραβίας ήταν απόλυτα ρεαλιστής, περιγράφοντας τρία πιθανά σενάρια: ένα μέρος θα καλυφθεί μέσω του αμιγούς τραπεζικού τομέα (σαφώς με υψηλότερο εμπορικό κόστος δανεισμού), ένα δεύτερο μέρος θα απορροφηθεί μέσω της ΕΑΤ, ενώ ένα τρίτο κομμάτι έργων αναπόφευκτα «θα ακυρωθεί ή θα γίνει με μεγαλύτερο κόστος».
Η απάντηση στην πολιτική κριτική: «σκόπιμα ανακριβή» τα περί υπερκερδών
Ένα από τα πλέον συζητημένα σημεία της παρέμβασης του CEO της Eurobank ήταν η μετωπική του σύγκρουση με το κυρίαρχο πολιτικό και κοινωνικό αφήγημα που βάζει τις συστημικές τράπεζες στο στόχαστρο. Το τελευταίο διάστημα, ο τραπεζικός κλάδος δέχεται σφοδρά πυρά από την αντιπολίτευση, αλλά και παραγωγικούς φορείς, για τη δημιουργία «υπερκερδών», εγείροντας συζητήσεις ακόμη και για πιθανή έκτακτη φορολόγησή τους.
Ο κ. Καραβίας απέρριψε κατηγορηματικά αυτές τις αιτιάσεις, χαρακτηρίζοντάς τες ευθέως ως ανακριβείς και υποδηλώνοντας ότι είναι «ίσως σκόπιμες» για τη δημιουργία εντυπώσεων. Υπερασπιζόμενος τη σημερινή θωράκιση του πιστωτικού συστήματος, επισήμανε μια βασική αρχή της χρηματοοικονομικής ανάλυσης: η κερδοφορία οποιασδήποτε επιχείρησης δεν μπορεί να κρίνεται επιδερμικά με απόλυτα νούμερα δισεκατομμυρίων, αλλά υπολογίζεται αυστηρά σε συνάρτηση με τα επενδεδυμένα κεφάλαια (Return on Equity – RoE).
Όπως ανέλυσε, το ελληνικό τραπεζικό σύστημα, έπειτα από τις επώδυνες ανακεφαλαιοποιήσεις και τη ριζική εξυγίανση των ισολογισμών του (μέσω προγραμμάτων όπως ο Ηρακλής), διαθέτει σήμερα «τριπλάσια κεφάλαια σε σχέση με πριν από την κρίση». Υπό αυτό το πρίσμα, αν αναλύσει κανείς την απόδοση αυτών των τεράστιων κεφαλαίων, θα διαπιστώσει τεχνοκρατικά ότι οι ελληνικές τράπεζες δεν διαφέρουν καθόλου από τον μέσο όρο των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων ως προς την κερδοφορία τους.
Το μόνιμο «αγκάθι» του επιτοκιακού περιθωρίου και η σύγκριση με την Ευρώπη
Η συζήτηση, φυσικά, δεν θα μπορούσε να μην αγγίξει το πιο «καυτό» ζήτημα της κοινωνικής καθημερινότητας: το τεράστιο χάσμα (spread) ανάμεσα στα επιτόκια χορηγήσεων (τα ακριβά δάνεια που εξυπηρετούν οι δανειολήπτες) και τα επιτόκια καταθέσεων (τις πενιχρές, σχεδόν μηδενικές αποδόσεις που λαμβάνουν οι αποταμιευτές).
Ο επικεφαλής της Eurobank δεν προσπάθησε να ωραιοποιήσει τη σκληρή πραγματικότητα, παραδεχόμενος ευθέως ότι το επιτοκιακό περιθώριο στην Ελλάδα «είναι υψηλό». Ωστόσο, έσπευσε να εντάξει το πρόβλημα σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Ανέφερε συγκεκριμένα συγκριτικά στοιχεία, σημειώνοντας ότι η ψαλίδα αυτή βρίσκεται στα ίδια περίπου επίπεδα με άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης (όπως η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Κύπρος), αλλά και χωρών με αντίστοιχο μέγεθος οικονομίας, όπως η Αυστρία.
Από τη σκοπιά του οικονομικού ρεπορτάζ, ωστόσο, οφείλει να σημειωθεί ότι η υψηλή συγκέντρωση της αγοράς στους τέσσερις συστημικούς πυλώνες διαδραματίζει τον δικό της, καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση αυτού του περιθωρίου. Η λύση για τη βελτίωση της θέσης του Έλληνα πολίτη, σύμφωνα με τον τραπεζίτη, περνά οπωσδήποτε μέσα από την «αύξηση της παραγωγικότητας» με τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων.
Γεωπολιτική αβεβαιότητα, πληθωρισμός και ο φόβος για νέα «κόκκινα» δάνεια
Κλείνοντας την τοποθέτησή του, ο Φωκίων Καραβίας χαρτογράφησε με ρεαλισμό τους μακροοικονομικούς κινδύνους της επόμενης ημέρας. Στην κορυφή των ανησυχιών του τοποθέτησε το ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον. Η παρατεταμένη αστάθεια συντηρεί τις υψηλές τιμές του πετρελαίου, γεγονός που λειτουργεί ως ντόμινο, τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό υψηλότερα και πιέζοντας την ανάπτυξη χαμηλότερα σε ολόκληρη την Ευρωζώνη.
Παρόλα αυτά, διατήρησε έναν τόνο συγκρατημένης αισιοδοξίας για την εγχώρια αγορά. Εκτίμησε ότι, παρότι η ανάπτυξη αναμένεται να επιβραδυνθεί φυσιολογικά, «στην Ελλάδα οι ενδείξεις είναι ενθαρρυντικές». Το πιο σημαντικό, ίσως, μήνυμα θεσμικής ασφάλειας που εξέπεμψε προς την αγορά, ήταν η κατηγορηματική διαβεβαίωση ότι, παρά τις έντονες πληθωριστικές πιέσεις και το αυξημένο κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων, «δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή κίνδυνος για νέα γενιά κόκκινων δανείων στην Ελλάδα».
Η ανάλυση του κ. Καραβία αναδεικνύει τελικά μια οικονομία που βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι ωρίμανσης. Το Ταμείο Ανάκαμψης αποτέλεσε έναν εξαιρετικό βατήρα εκκίνησης, όμως πλέον το βάρος πέφτει στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα και στο ίδιο το τραπεζικό σύστημα για να διατηρήσουν τη δυναμική των επενδύσεων. Ταυτόχρονα, οι τράπεζες καλούνται να πείσουν όχι μόνο τους μετόχους τους, αλλά και την ίδια την κοινωνία, ότι η ισχυρή κεφαλαιακή τους επάρκεια θα μεταφραστεί σε ουσιαστική διεύρυνση της περιμέτρου των χρηματοδοτήσεων, αγκαλιάζοντας επιτέλους τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις που αδυνατούν να βρουν βηματισμό.
