Η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης της χώρας αποτελεί αδιαμφισβήτητη εθνική και ευρωπαϊκή προτεραιότητα προκειμένου να επιτευχθούν οι φιλόδοξοι κλιματικοί στόχοι. Ωστόσο, ο τρόπος υλοποίησης των μεγάλων έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) προσκρούει ολοένα και συχνότερα στις αντοχές των τοπικών κοινωνιών. Το πλέον χαρακτηριστικό και ενδεχομένως το πιο ακραίο παράδειγμα των τελευταίων ημερών, εξελίσσεται στην ήδη περιβαλλοντικά επιβαρυμένη Περιφερειακή Ενότητα Βοιωτίας, όπου βρίσκεται στα σκαριά η εγκατάσταση ενός φωτοβολταϊκού πάρκου σε κλίμακα «μαμούθ».
Το έργο, το οποίο εισήλθε πρόσφατα στη φάση της περιβαλλοντικής διαβούλευσης, αφορά την ανάπτυξη ενός θηριώδους φωτοβολταϊκού σταθμού παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, συνοδευόμενου από μονάδες αποθήκευσης. Το πάρκο πρόκειται να χωροθετηθεί εντός των διοικητικών ορίων των Δημοτικών Ενοτήτων Λεβαδέων και Χαιρώνειας. Αυτό, ωστόσο, που έχει σημάνει γενικό συναγερμό στην περιοχή δεν είναι η επιλογή της τεχνολογίας, αλλά η ασύλληπτη χωρική επέκταση της εγκατάστασης.
Ένα βιομηχανικό πάρκο μεγαλύτερο από μια ολόκληρη πόλη
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ), η έκταση που πρόκειται να καταλάβουν τα φωτοβολταϊκά πάνελ, οι αντιστροφείς και οι συνοδές υποδομές ξεπερνά τα 3 εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα (άνω των 3.000 στρεμμάτων). Πρόκειται για μια έκταση που, όπως τονίζουν χαρακτηριστικά οι τοπικοί φορείς, υπερβαίνει σε μέγεθος τον ίδιο τον αστικό ιστό της πρωτεύουσας του νομού, της Λιβαδειάς.
Το πλέον ακανθώδες σημείο της μελέτης εντοπίζεται στην ασφυκτική εγγύτητα του έργου με κατοικημένες περιοχές. Ο σταθμός σχεδιάζεται να εγκατασταθεί σε απόσταση αναπνοής, μόλις 500 μέτρα, από τον οικισμό των Τσουκαλάδων. Παράλληλα, θα απέχει μόλις 2,5 χιλιόμετρα από τον Άγιο Βλάσιο, 3,5 χιλιόμετρα από τον ιστορικό χώρο της Χαιρώνειας και περίπου 4 χιλιόμετρα από την πόλη της Λιβαδειάς, αλλοιώνοντας ριζικά τη φυσιογνωμία της κοιλάδας.
Πίσω από τη γιγαντιαία αυτή επένδυση βρίσκεται η εταιρεία «WIRCON SOLAR PARK 5 Μ.Ι.Κ.Ε.», η οποία αποτελεί τον επενδυτικό βραχίονα (θυγατρική) του ισχυρού γερμανικού ενεργειακού ομίλου Starvert Energy GmbH (πρώην Wircon). Ο εν λόγω όμιλος εμφανίζεται εξαιρετικά επιθετικός στην ελληνική αγορά, αναπτύσσοντας μέσω διαφόρων θυγατρικών του ένα εντυπωσιακό χαρτοφυλάκιο («pipeline») έργων ΑΠΕ συνολικής ισχύος άνω του 1,2 GW, με έντονη εστίαση στην Κεντρική Ελλάδα.
Στα «κάγκελα» η Τοπική Αυτοδιοίκηση
Η δημοσιοποίηση του σχεδίου πυροδότησε την άμεση και οργισμένη αντίδραση της δημοτικής αρχής και των πολιτών. Η Βοιωτία, η οποία φιλοξενεί ήδη τον κορμό της βαριάς βιομηχανίας της Στερεάς Ελλάδας, καθώς και εκατοντάδες ανεμογεννήτριες στους ορεινούς της όγκους (Ελικώνας, Κιθαιρώνας κ.ά.), βιώνει πλέον μια κατάσταση πλήρους κορεσμού. Η έννοια της «φέρουσας ικανότητας» του περιβάλλοντος μοιάζει να έχει καταστρατηγηθεί.
Ο Δήμαρχος Λεβαδέων τοποθετήθηκε ξεκάθαρα, χαρακτηρίζοντας το σχεδιαζόμενο φωτοβολταϊκό «μαμούθ» ως μια «καταστροφική εγκατάσταση» που θα υποβαθμίσει το μικροκλίμα, θα εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και θα υποτιμήσει δραματικά την αξία της γης. Η Δημοτική Αρχή έχει καταστήσει σαφές σε όλους τους τόνους ότι δεν προτίθεται να παραμείνει αδρανής, δεσμευόμενη πως θα προχωρήσει σε μαζικές νομικές προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) και στα αρμόδια δικαστήρια, προκειμένου να μπλοκάρει κάθε απόπειρα αδειοδότησης.
Το επικίνδυνο κενό του Χωροταξικού Σχεδιασμού
Η υπόθεση των Τσουκαλάδων στη Λιβαδειά αναδεικνύει για πολλοστή φορά τη μεγαλύτερη δομική αδυναμία της ελληνικής ενεργειακής πολιτικής: την αδικαιολόγητη καθυστέρηση στη θέσπιση ενός σύγχρονου, αυστηρού και επιστημονικά τεκμηριωμένου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ.
Εν τη απουσία σαφών κόκκινων γραμμών για το πού και με ποιους όρους επιτρέπεται η εγκατάσταση φαραωνικών ενεργειακών σταθμών, οι μεγάλες εταιρείες χωροθετούν τα έργα τους με στενά οικονομοτεχνικά κριτήρια, αναζητώντας κυρίως φθηνές γαίες και εύκολη πρόσβαση στα δίκτυα υψηλής τάσης του ΑΔΜΗΕ. Αποτέλεσμα αυτής της πρακτικής είναι η μετατροπή εύφορων αγροτικών εκτάσεων σε απέραντες «θάλασσες» γυαλιού και σιλικόνης.
Η άναρχη αυτή ανάπτυξη τροφοδοτεί ένα απόλυτα δικαιολογημένο κύμα κοινωνικής αγανάκτησης, το οποίο μπορεί μακροπρόθεσμα να υπονομεύσει την κοινωνική αποδοχή της ίδιας της εθνικής προσπάθειας για απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Η κρίσιμη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου και η γνωμοδότηση των περιφερειακών αρχών αναμένονται τις αμέσως επόμενες ημέρες, σε μια υπόθεση που αναμένεται να αποτελέσει «δεδικασμένο» για το πώς η Πολιτεία θα διαχειριστεί τις θηριώδεις επενδύσεις ΑΠΕ απέναντι στην ανάγκη προστασίας του αστικού και αγροτικού ιστού της ελληνικής περιφέρειας.
