Τα απομνημονεύματα της πρώην καγκελαρίου της Γερμανίας, Άνγκελα Μέρκελ, με τίτλο «Ελευθερία: Αναμνήσεις 1954-2021», κυκλοφόρησαν σε 30 γλώσσες και περιλαμβάνουν εκτενή αναφορές στην Ελλάδα και στον Αλέξη Τσίπρα. Η Μέρκελ αναφέρεται στις κρίσιμες διαπραγματεύσεις του 2015, περιγράφοντας το πιο σημαντικό τηλεφώνημα της πολιτικής της καριέρας, καθώς και ένα δείπνο που είχε με τον Τσίπρα σε ψαροταβέρνα στον Πειραιά.
Η Μέρκελ αναφέρεται στη συνάντηση της 26ης Ιουνίου 2015, όπου παρουσιάστηκε η πρόταση των εταίρων στην ελληνική κυβέρνηση. Σε αυτή τη συνάντηση, ο Αλέξης Τσίπρας εξέπληξε τους ηγέτες της ΕΕ με την απόφασή του να προχωρήσει σε δημοψήφισμα για την αποδοχή ή όχι των μέτρων λιτότητας. Η Μέρκελ περιγράφει τον κ. Τσίπρα ως «σταρ» και εκφράζει την έκπληξή της για την στρατηγική του ελιγμού, η οποία αιφνιδίασε τους πολιτικούς παράγοντες της Ευρώπης.
«Αλέξη, δεν είπες τίποτα ακόμη. Σκοπεύεις να πάρεις τον λόγο;». «Όχι, ο Ντόναλντ έχει ήδη εξηγήσει τα πάντα». «Και τι σκοπεύεις να κάνεις τώρα;» ρώτησα έκπληκτη. «Θα πάρω αμέσως το αεροπλάνο για Αθήνα και θα συσκεφτώ με το υπουργικό μου συμβούλιο για το τι θα κάνουμε» απάντησε ήρεμα. Έμεινα με το στόμα ανοιχτό. Έκανα τον γύρο του τραπεζιού και πλησίασα τον Ολάντ. Ήταν κι εκείνος έκπληκτος. Και οι δυο μας, όπως άλλωστε και οι άλλοι, είχαμε αποκομίσει σαφώς την εντύπωση πως ο Τσίπρας είχε αποδεχτεί το αποτέλεσμα των νυχτερινών διαπραγματεύσεων. Ο Τουσκ είχε επίσης μιλήσει στο ίδιο μήκος κύματος. Επέστρεψα στον Τσίπρα και τον ρώτησα: «Και τι φαντάζεσαι πως θα προκύψει από τις διαβουλεύσεις;». «Δεν ξέρω» απάντησε.
«Πότε θα ξέρεις;» επέμεινα. «Αυτό θα σου το πω σήμερα, νωρίς το βράδυ». Ο Ολάντ κι εγώ κανονίσαμε να γίνει μια τριμερής τηλεφωνική επικοινωνία. Ο Τσίπρας μάς είπε, στον Ολάντ και σ’ εμένα, ότι το υπουργικό του συμβούλιο αποφάσισε τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για το συμφωνηθέν πρόγραμμα. Για ένα τόσο σημαντικό ζήτημα έπρεπε να αποφασίσει ο λαός. Θα το ανακοίνωνε στους πολίτες του σε τηλεοπτικό διάγγελμα το ίδιο βράδυ. Μέχρι εδώ, όλα καλά, σκέφτηκα. Στη συνέχεια ρώτησα ποια ήταν η σύσταση της κυβέρνησής του προς τον λαό. «Όχι, φυσικά» είπε. Απ’ όλα τα τηλεφωνήματα που έχω κάνει ποτέ στην πολιτική μου ζωή, αυτό εδώ μου επιφύλαξε ίσως τη μεγαλύτερη έκπληξη. Προς στιγμήν ο Ολάντ κι εγώ μείναμε άφωνοι».
Σύμφωνα με τη μαρτυρία της Μέρκελ, ο Τσίπρας με αυτή την αντίδρασή του, τούς έφερε σε σημείο απόλυτου αιφνιδιασμού. Η Ανγκελα Μερκελ, όμως, με όσα αναφέρει στο βιβλίο φανερώνει και κάτι ακόμη. Σε αντίθεση με το τι συνέβαινε στις μέχρι το δημοψήφισμα διαπραγματεύσεις, στη δραματική διαπραγμάτευση, που ακολούθησε του δημοψηφίσματος ο Αλέξης Τσίπρας είχε φέρει μαζί του σοβαρούς εμπειρογνώμονες με αποτέλεσμα να καταλήξουν σε συμφωνία η οποία περιελάβανε ισχυρή χρηματοδότηση από την ΕΕ και αποπληρωμή των δανείων σε μακρύτερο ορίζοντα.
Σε ποιο βαθμό το δημοψήφισμα και η δραματοποίηση των γεγονότων επηρέασε τις συνθήκες ώστε να προκύψει μια συμφωνία που περιλάμβανε και προβλέψεις για την αναδιάρθρωση και καλύτερη διαχείριση του χρέους, και τελικά κατέστη εφικτή η έξοδος της Ελλάδας από τα μνημόνια τρία χρόνια αργότερα, απομακρύνοντας -ως απειλή ή εναλλακτική- το Grexit είναι θέμα ερμηνείας και ανάγνωσης. Η ίδια η Μέρκελ αυτό που παραδέχεται και λέει ξεκάθαρα είναι ότι με τη συμφωνία που τελικά έφερε ο Τσίπρας σώθηκε και η Ελλάδα.
Στο δείπνο που είχαν το 2019, η Μέρκελ και ο Τσίπρας αντάλλαξαν απόψεις για την κατάσταση της Ελλάδας μετά τις σφοδρές διαπραγματεύσεις του 2015. Η Μέρκελ τόνισε τη σημασία της παραμονής της Ελλάδας στην ευρωζώνη και τον ρόλο του Τσίπρα στο να πείσει τον ελληνικό λαό για την αναγκαιότητα των μεταρρυθμίσεων, παρά τις δύσκολες συνθήκες και τις πιέσεις που δέχτηκε.
Μιλώντας για το δείπνο με τον Αλέξη Τσίπρα που είχε σε ψαροταβέρνα στον Πειραιά, έχοντας αφήσει πίσω τους το δύσκολο 2015 η Άνγκελ Μέρκελ τόνισε στο βιβλίο της, τα εξής: «Στις 10 Ιανουαρίου 2019, είχα δειπνήσει με τον Αλέξη Τσίπρα σε ένα εστιατόριο με θαλασσινά στον Πειραιά. Οι σκέψεις και η συζήτησή μας επέστρεψαν στα γεγονότα του Ιουλίου του 2015.
Η συνεχιζόμενη ένταξη της Ελλάδας στην ευρωζώνη ήταν στην κόψη του μαχαιριού, είπα. Ο Τσίπρας μου είπε ότι ήταν απαραίτητο να δείξει στον ελληνικό λαό ότι η νέα κυβέρνηση είχε κάνει τα πάντα, απολύτως τα πάντα, για να αποτινάξει την μισητή Τρόικα. Όταν κανένα άλλο κράτος μέλος δεν τους είχε υποστηρίξει, ήταν σαφές ότι αυτό που μετρούσε ήταν το πώς ένιωθαν οι Έλληνες για το ευρώ. Η πλειοψηφία των Ελλήνων απέρριψε το πρόγραμμα διάσωσης, αλλά παρόλα αυτά ήταν υπέρ της διατήρησης του ευρώ ως νομίσματός τους. Ήταν αυτό το συναίσθημα που είχε επιστρέψει τον Τσίπρα στην εξουσία μετά τις πρόωρες εκλογές τον Σεπτέμβριο του 2015. Το ευρώ είχε κερδίσει τη μάχη καρδιών και μυαλών».
