Ένα πρωτοφανές διπλωματικό επεισόδιο εκτυλίχθηκε στην ανατολική Λιβύη, με τον Λίβυο στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ να εκδιώκει ως «ανεπιθύμητα πρόσωπα» τους εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων και τον Έλληνα υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνο Πλεύρη. Το περιστατικό αυτό, που έλαβε χώρα χθες, Τρίτη 8 Ιουλίου 2025, στο αεροδρόμιο της Βεγγάζης, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και αναμένεται να επηρεάσει τις σχέσεις Ευρώπης-Λιβύης, ενώ θέτει την Αθήνα ενώπιον κρίσιμων αποφάσεων.
Ο «εγκλωβισμός» των Ευρωπαίων και οι απαιτήσεις Χαφτάρ
Τα αεροσκάφη που μετέφεραν τον Ευρωπαίο Επίτροπο Μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ, καθώς και τους υπουργούς Ιταλίας, Ελλάδας και Μάλτας, προσγειώθηκαν κανονικά στη Βεγγάζη. Ωστόσο, η προγραμματισμένη συνάντηση με τον στρατάρχη Χαφτάρ εξελίχθηκε σε ωριαίες διαπραγματεύσεις στο VIP χώρο του αεροδρομίου.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Χαφτάρ απαίτησε αρχικά να συναντηθούν οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι με τους δικούς του υπουργούς, αντί με τον ίδιο. Αυτό δημιούργησε μείζον ζήτημα στις Βρυξέλλες, οι οποίες αναγνωρίζουν ως νόμιμη μόνο την κυβέρνηση της Τρίπολης. Ο Επίτροπος Μπρούνερ φέρεται να επέμενε στη συνάντηση με τον Χαφτάρ, υπογραμμίζοντας ότι η ΕΕ και ο ΟΗΕ δεν αναγνωρίζουν την κυβέρνηση της Βεγγάζης.
Μετά από μία ώρα διαπραγματεύσεων, ο Μπρούνερ φέρεται να δέχθηκε να συναντήσει τον Χαφτάρ «και ας έχει μαζί του όποιον θέλει». Ωστόσο, η πλευρά Χαφτάρ, πιθανώς απροετοίμαστη για μια τέτοια κίνηση, αποφάσισε να δυναμιτίσει την κατάσταση, ακυρώνοντας τη συνάντηση και χαρακτηρίζοντας τους Ευρωπαίους αξιωματούχους «ανεπιθύμητα πρόσωπα». Η κυβέρνηση της Ανατολικής Λιβύης, με ανακοίνωση του πρωθυπουργού Οσάμα Σαάντ Χάμαντ, κατήγγειλε τους Ευρωπαίους για «κατάφωρη παραβίαση της λιβυκής κυριαρχίας και της διπλωματικής δεοντολογίας».
Οι αντιδράσεις Μάλτας και Ιταλίας και οι εκτιμήσεις της Αθήνας
Πηγές του Ιταλικού Υπουργείου Εσωτερικών έκαναν λόγο για «παρεξήγηση πρωτοκόλλου», τονίζοντας πως το πρόβλημα δεν αφορούσε τις διμερείς σχέσεις με την Ιταλία. Αντίστοιχα, ο Μαλτέζος Υπουργός Εσωτερικών, Μπάιρον Καμιλέρι, απέδωσε την ακύρωση της συνάντησης σε «ζήτημα πρωτοκόλλου μεταξύ των τοπικών αρχών και της Πρεσβείας της ΕΕ στη Λιβύη».
Οι πρώτες εκτιμήσεις της Αθήνας αναφέρουν πως η κίνηση Χαφτάρ αποτελεί προσπάθεια να κερδίσει πολιτική αναγνώριση από την Ευρώπη, δεδομένου ότι η ευρωπαϊκή αντιπροσωπεία επισκέφθηκε αρχικά την Τρίπολη. Επίσης, εκτιμάται ότι ο Χαφτάρ επιδιώκει χρηματοδότηση από τις Βρυξέλλες.
Η θέση της Αθήνας και οι επόμενες κινήσεις
Η ελληνική πλευρά επιδιώκει να διατηρήσει χαμηλούς τόνους απέναντι στη Βεγγάζη για δύο βασικούς λόγους:
- Μεταναστευτικές ροές: Οι αυξημένες μεταναστευτικές ροές προς την Κρήτη προέρχονται κυρίως από την Ανατολική Λιβύη. Η Αθήνα εκτιμά ότι ο «τσαμπουκάς» του Χαφτάρ είχε ως παραλήπτη τον Ευρωπαίο Επίτροπο, καθώς η ΕΕ αναγνωρίζει μόνο την κυβέρνηση της Τρίπολης.
- Διατήρηση «γεφυρών»: Η Αθήνα θεωρεί ότι διατηρεί ανοιχτές γραμμές επικοινωνίας με την πλευρά Χαφτάρ, ιδίως μετά τη συνάντηση του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, την περασμένη Κυριακή. Η ελληνική κυβέρνηση εκτιμά ότι μέσω αυτής της γραμμής μπορεί να υπάρξει συνεννόηση για μερική ανάσχεση των μεταναστευτικών ροών.
Σημειώνεται ότι η Λιβύη είναι χωρισμένη στα δύο, με την κυβέρνηση Ντμπεϊμπά να ελέγχει τη δυτική πλευρά και τον στρατάρχη Χαφτάρ την ανατολική, γεγονός που καθιστά δύσκολη μια συνολική συμφωνία με την ΕΕ, όπως συνέβη με την Αίγυπτο.
Επαφές με τη Δυτική Λιβύη και νέα μέτρα
Το περιστατικό με τον Χαφτάρ έρχεται σε μια στιγμή που η ΕΕ προσπαθεί να ενισχύσει τη συνεργασία της με τη Λιβύη σε θέματα μετανάστευσης και ασφάλειας. Πριν τη Βεγγάζη, η ευρωπαϊκή αποστολή συναντήθηκε στην Τρίπολη με τον επικεφαλής της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, Ντμπεϊμπά, σε πολύ καλό κλίμα. Η πλευρά της Τρίπολης παρουσίασε σχέδιο για μείωση των μεταναστευτικών ροών, αναφέροντας ότι περίπου 3-4 εκατομμύρια μετανάστες βρίσκονται σε λιβυκό έδαφος.
Η κυβέρνηση Ντμπεϊμπά εξέφρασε την πρόθεση για δημιουργία κέντρων φύλαξης μεταναστών, παρόμοια με αυτά σε Αίγυπτο και Τουρκία, ζητώντας τεχνογνωσία και χρηματοδότηση από την ΕΕ για φύλαξη συνόρων και χρήση drones.
Στο εσωτερικό, ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, ο οποίος ενημέρωσε τηλεφωνικά τον Πρωθυπουργό για το συμβάν στη Λιβύη, θα τον συναντήσει σήμερα στις 12:00. Η κυβέρνηση εξετάζει νέα, αυστηρότερα μέτρα για την αντιμετώπιση της νέας μεταναστευτικής οδού από την Ανατολική Λιβύη. Αυτά περιλαμβάνουν τη δημιουργία κλειστών κέντρων κράτησης στην Κρήτη, που θα λειτουργούν ως «φυλακές», με περιορισμούς όπως χειροπέδες και δέσμευση κινητών τηλεφώνων. Στόχος είναι να σταλεί ένα σαφές μήνυμα για την αποτροπή νέων ροών. Επίσης, εξετάζεται η αναστολή χορήγησης ασύλου για ένα διάστημα.
Υπενθυμίζεται ότι ο κ. Πλεύρης έχει ήδη δηλώσει ότι σταματά η χορήγηση ασύλου σε μουσουλμάνους από τη Συρία και έχει αναφερθεί στην ανάγκη τροποποίησης του ευρωπαϊκού πλαισίου επιστροφών. Σύντομα αναμένεται να τεθεί σε διαβούλευση ένα νέο νομοσχέδιο, το οποίο προβλέπει την πλήρη κατάργηση της δυνατότητας νομιμοποίησης όσων δεν δικαιούνται άσυλο, καθιστώντας την παραμονή στη χώρα ποινικό αδίκημα.
