Παρά την πίεση της ακρίβειας, τη φθορά της εξουσίας και τα υπαρκτά προβλήματα της καθημερινότητας, το πολιτικό σκηνικό δεν μεταφράζεται σε ανατροπή συσχετισμών. Η κυβέρνηση παραμένει πρώτη όχι επειδή η συγκυρία είναι ευνοϊκή, αλλά επειδή απέναντί της δεν υπάρχει μια αντιπολίτευση με συνεκτικό σχέδιο, σαφή πρόταση διακυβέρνησης και πειστική εναλλακτική.
Σε αυτό το κενό, η σταθερότητα μετατρέπεται σε πολιτικό πλεονέκτημα και ο Κυριάκος Μητσοτάκης σε σημείο αναφοράς για ένα κρίσιμο τμήμα του εκλογικού σώματος.
Η Νέα Δημοκρατία εξακολουθεί να διατηρεί καθαρό προβάδισμα, με διαφορά ασφαλείας από τον δεύτερο.
Το φαινόμενο αυτό δεν είναι αυτονόητο ούτε μπορεί να εξηγηθεί επιφανειακά.
Η αντοχή της κυβέρνησης δεν οφείλεται μόνο στη δική της διαχείριση, αλλά κυρίως στη σύγκριση με το πολιτικό περιβάλλον γύρω της. Ένα μεγάλο μέρος του εκλογικού σώματος, ειδικά στον μεσαίο και κεντροδεξιό χώρο, δεν ψηφίζει με ενθουσιασμό, αλλά με κριτήριο τον κίνδυνο. Και σήμερα, η αντιπολίτευση δεν εκπέμπει εικόνα αξιόπιστης εναλλακτικής διακυβέρνησης.
Ο Μητσοτάκης ως παράγοντας σταθερότητας
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ξεχωρίζει πρωτίστως λόγω της εμπειρίας που έχει αποκτήσει στη διαχείριση κρίσεων με ισχυρό διεθνές αποτύπωμα από την πανδημία και την ενεργειακή κρίση έως τις γεωπολιτικές αναταράξεις που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Παράλληλα, μέσα από τον αναβαθμισμένο ρόλο της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τη συστηματική ενίσχυση των σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, αλλά και τη διαχείριση των ελληνοτουρκικών με όρους σταθερότητας και αποτροπής, έχει οδηγήσει την εξωτερική πολιτική της χώρας σε πιο ώριμο και θεσμικά αξιόπιστο επίπεδο.
Το συγκεκριμένο προφίλ του έμπειρου, τεχνοκρατικά επαρκούς και διεθνώς δικτυωμένου πρωθυπουργού λειτουργεί ελκυστικά για ένα σημαντικό τμήμα των κεντρώων ψηφοφόρων, οι οποίοι συνεκτιμούν όχι μόνο την εσωτερική πολιτική, αλλά και τη συνολική εικόνα της Ελλάδας στο διεθνές περιβάλλον.
Έτσι, η οικονομία, η εξωτερική πολιτική και η άμυνα συνθέτουν τα τρία βασικά συγκριτικά πλεονεκτήματα του Μητσοτάκη απέναντι στους πολιτικούς του αντιπάλους, περιορίζοντας δραστικά τον χώρο για ηγετικές φιλοδοξίες που στηρίζονται σε εύκολα συνθήματα, αόριστες υποσχέσεις ή πολιτική δημαγωγία. Πρόκειται για πλεονεκτήματα που, έστω και ανεπίσημα, αναγνωρίζονται ακόμη και από στελέχη αντίπαλων πολιτικών χώρων.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει κατορθώσει να ταυτιστεί δικαίως ή αδίκως με την έννοια της πολιτικής σταθερότητας. Με έξι και πλέον χρόνια στην πρωθυπουργία και διαχείριση κρίσεων διεθνούς κλίμακας έχει δημιουργήσει ένα προφίλ “γνωστής ποσότητας”. Σε περιόδους αβεβαιότητας, αυτό λειτουργεί υπέρ του.
Παρά τις αστοχίες, τα σκάνδαλα και τη φθορά εξουσίας, για πολλούς ψηφοφόρους παραμένει ο μόνος πολιτικός αρχηγός που δείχνει ότι ξέρει πού βρίσκεται και τι θέλει να κάνει, ειδικά στα κρίσιμα πεδία της οικονομίας, της άμυνας και της εξωτερικής πολιτικής.
ΠΑΣΟΚ: δεύτερο κόμμα χωρίς πρωθυπουργικό αποτύπωμα
Το ΠΑΣΟΚ καταγράφεται σταθερά δεύτερο ή κοντά στη δεύτερη θέση, όμως αυτή η θέση δεν μεταφράζεται σε δυναμική εξουσίας. Ο Νίκος Ανδρουλάκης δεν έχει καταφέρει να πείσει ότι μπορεί να ηγηθεί μιας κυβερνητικής λύσης. Ο λόγος του παραμένει αμυντικός, συχνά μονοθεματικός, χωρίς συνεκτικό αφήγημα για την οικονομία, το κράτος και τη γεωπολιτική θέση της χώρας.
Το ΠΑΣΟΚ κουβαλά κυβερνητικό παρελθόν, αλλά δεν έχει ακόμη απαντήσει στο κρίσιμο ερώτημα, θέλει να ξανακυβερνήσει ή απλώς να επιβιώσει πολιτικά;
ΣΥΡΙΖΑ: από κόμμα εξουσίας σε πολιτικό απομεινάρι
Ο ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα πολιτικής κατάρρευσης. Οι διασπάσεις, η απώλεια ταυτότητας και η απουσία πειστικού σχεδίου έχουν οδηγήσει το κόμμα σε ιστορικά χαμηλά. Ο Σωκράτης Φάμελλος διαχειρίζεται περισσότερο μια διαδικασία αποσύνθεσης παρά μια προοπτική επιστροφής.
Ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να επανέλθει, αλλά το παρελθόν του λειτουργεί ως βαρίδι. Το 2015–2019 δεν έχει ξεχαστεί και η κοινωνία δυσκολεύεται να εμπιστευθεί ξανά μια ηγεσία που δοκίμασε και απέτυχε.
Ζωή Κωνσταντοπούλου: πολιτική προβολή χωρίς κυβερνητικό βάθος
Η Ζωή Κωνσταντοπούλου ενίσχυσε την πολιτική της παρουσία αξιοποιώντας το κοινωνικό φορτίο της τραγωδίας των Τεμπών, αλλά και ένα έντονα συγκρουσιακό, αυταρχικό προσωπικό προφίλ που φαίνεται να γοητεύει ένα συγκεκριμένο τμήμα του εκλογικού σώματος.
Η άνοδός της, ωστόσο, δεν συνοδεύεται από δομή, βάθος ή συλλογικό πολιτικό σχέδιο.
Η ίδια αποτελεί ουσιαστικά το κόμμα στο σύνολό του, καθώς τα υπόλοιπα στελέχη παραμένουν πολιτικά αόρατα και χωρίς αυτοτελές βάρος. Έχει συγκροτήσει ένα αυστηρά προσωποπαγές μόρφωμα, με λειτουργία κάθετης εξουσίας, που θυμίζει περισσότερο μοντέλο πολιτικού αρχηγισμού παρά σύγχρονο δημοκρατικό κόμμα.
Η απουσία κουλτούρας συνεργασιών, η έλλειψη κυβερνητικής πρότασης και η μονοπρόσωπη λειτουργία καθιστούν αδύνατη οποιαδήποτε σοβαρή συζήτηση περί συγκρότησης συμμαχιών ή άσκησης εξουσίας. Πέρα από την Κωνσταντοπούλου, δεν υπάρχει πολιτική συνέχεια υπάρχει κενό.
Μαρία Καρυστιανού: από τον κοινωνικό συμβολισμό στο πολιτικό τεστ αντοχής
Η Μαρία Καρυστιανού εμφανίζεται ως ένα πρόσωπο που ενδέχεται να επηρεάσει τις πολιτικές εξελίξεις, κεφαλαιοποιώντας τον προσωπικό της πόνο ως μητέρα θύματος της τραγωδίας των Τεμπών και τη μεγάλη συναισθηματική φόρτιση που αυτός προκαλεί στην κοινωνία.
Πρόκειται για μια παρουσία με ισχυρό συμβολισμό, η οποία όμως, σε αυτή τη φάση, δεν μπορεί να αξιολογηθεί πολιτικά, καθώς το στίγμα που εκπέμπει παραμένει ασαφές, αμφίσημο και χωρίς ξεκάθαρη κατεύθυνση. Τα μηνύματα που στέλνει δεν συνθέτουν ακόμη πολιτικό λόγο, αλλά περισσότερο μια αναζήτηση ταυτότητας ανάμεσα στον κοινωνικό ακτιβισμό και την οργανωμένη πολιτική δράση.
Σε επίπεδο πολιτικού μάρκετινγκ, ωστόσο, παρουσιάζει ενδιαφέρον το ερώτημα αν και πώς θα μπορούσε να στηθεί ένα νέο σχήμα χωρίς πρόσωπα φθαρμένα από προηγούμενη κοινοβουλευτική παρουσία ή κομματικές διαδρομές.
Προς το παρόν, η Καρυστιανού εκφράζει κυρίως μια ηθική και συναισθηματική αγωνία της κοινωνίας, η οποία θα κριθεί στην πράξη μόνο μέσα από ένα σαφές πολιτικό κείμενο, συγκεκριμένες θέσεις και ξεκάθαρες απαντήσεις στα μεγάλα ζητήματα διακυβέρνησης.
Είναι βέβαιο ότι μπορεί να συγκινήσει πολίτες που κινούνται περισσότερο στο πεδίο της συναισθηματικής ταύτισης, όμως δύσκολα θα πείσει εκείνους που αντιλαμβάνονται την πολιτική ως τέχνη του εφικτού, του ορθολογικού και του ρεαλισμού.
Παράλληλα, η πιθανή της κάθοδος μπορεί να αποδειχθεί αποσταθεροποιητική για όσους μέχρι πρόσφατα την επικαλούνταν ή τη χρησιμοποιούσαν ως πολιτικό σύμβολο προς ίδιον όφελος. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι οι ίδιοι κύκλοι που την ανέδειξαν επικοινωνιακά, θα είναι και οι πρώτοι που θα τη στοχοποιήσουν, καθώς όλοι διεκδικούν ψήφους στα ίδια θολά νερά του λαϊκισμού και της πολιτικής αβεβαιότητας.
Το ερώτημα είναι αν θα παραμείνει μια συγκυριακή φιγούρα ή αν θα αντέξει τη φθορά της πολιτικής πράξης μια δοκιμασία στην οποία στο παρελθόν απέτυχαν ανάλογα προσωποκεντρικά εγχειρήματα.
Βελόπουλος, Κασσελάκης, Χαρίτσης: κατακερματισμός χωρίς λύση
Ο Κυριάκος Βελόπουλος, ο Στέφανος Κασσελάκης και ο Αλέξης Χαρίτσης κινούνται σε διαφορετικά ακροατήρια, αλλά με κοινό χαρακτηριστικό, δεν συγκροτούν εναλλακτική εξουσίας. Εκφράζουν διαμαρτυρία, θυμικό ή ιδεολογική καθαρότητα όχι κυβερνησιμότητα.
Ο Μητσοτάκης αντλεί πολιτική ισχύ όχι μόνο από τα δικά του πλεονεκτήματα, αλλά από την αδυναμία της αντιπολίτευσης να παρουσιάσει πειστικό, ρεαλιστικό και ενιαίο σχέδιο διακυβέρνησης.
«Το σύνθημα “να φύγει ο Μητσοτάκης” ακούγεται δυνατά· η απάντηση όμως στο ποιος και με ποιο σχέδιο θα τον διαδεχθεί, παραμένει κενή.»
