Η παρέμβαση Τσίπρα για τις τράπεζες: Η «κρατικά εγγυημένη αισχροκέρδεια» και τα υπερκέρδη των 4,7 δισ.

Μία ιδιαιτέρως αιχμηρή, δομημένη και άκρως στοχευμένη παρέμβαση στον δημόσιο διάλογο πραγματοποίησε ο πρώην πρωθυπουργός, Αλέξης Τσίπρας, θέτοντας αυτή τη φορά στο επίκεντρο της κριτικής του το εγχώριο τραπεζικό σύστημα. Με τη χαρακτηριστική και δεικτική φράση «Μετά το μεγάλο κόλπο με τη ΔΕΗ, πάμε να δούμε τι γίνεται με τις τράπεζες;», η οποία αναρτήθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επιχειρεί να αναδείξει τις βαθιές δομικές στρεβλώσεις της ελληνικής οικονομίας, καταγγέλλοντας ευθέως την κυβέρνηση για ανοχή και υποθάλψη μιας «κρατικά εγγυημένης αισχροκέρδειας».

Διαπιστώνουμε ότι η συγκεκριμένη παρέμβαση δεν περιορίζεται σε μια στείρα αντιπολιτευτική ρητορεία. Αντιθέτως, ακουμπά στον πυρήνα των πραγματικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν καθημερινά τα νοικοκυριά και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η ακτινογραφία του τραπεζικού τομέα, όπως την παρουσιάζει ο κ. Τσίπρας, αποκαλύπτει ένα ολιγοπωλιακό σύστημα που, ενώ διασώθηκε επανειλημμένα με τα χρήματα του Έλληνα φορολογούμενου μέσω διαδοχικών ανακεφαλαιοποιήσεων, λειτουργεί πλέον με όρους που ευνοούν σχεδόν αποκλειστικά τους μετόχους του, αγνοώντας τον θεσμικό αναπτυξιακό του ρόλο.

Τα αστρονομικά κέρδη και η μερισματική πολιτική προς τα ξένα funds

Η βάση της σκληρής κριτικής του Αλέξη Τσίπρα εδράζεται στα επίσημα, δημοσιευμένα οικονομικά αποτελέσματα των συστημικών τραπεζών. Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά στην ανάρτησή του, το 2025 οι ελληνικές τράπεζες κατέγραψαν καθαρά κέρδη που ξεπέρασαν το ιλιγγιώδες ποσό των 4,7 δισεκατομμυρίων ευρώ. Σε μια περίοδο κατά την οποία ο πληθωρισμός, η ενεργειακή κρίση και η γενικευμένη ακρίβεια ροκανίζουν δραματικά το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών, ο τραπεζικός τομέας εμφανίζει υπερκερδοφορία που καταρρίπτει κάθε ιστορικό ρεκόρ.

Πού κατευθύνεται όμως αυτός ο παραγόμενος πλούτος; Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, ένα ποσό άνω των 2,83 δισεκατομμυρίων ευρώ διανέμεται ως μέρισμα στους μετόχους, οι οποίοι –όπως τονίζει– είναι στην πλειοψηφία τους ξένα επενδυτικά funds. «Θα μου πείτε, αυτός είναι ο καπιταλισμός», αναφέρει ο πρώην πρωθυπουργός, για να συμπληρώσει άμεσα την ουσία της πολιτικής του παρέμβασης: «Ήτανε μια κρατικά εγγυημένη αισχροκέρδεια». Η φράση αυτή συμπυκνώνει την πραγματικότητα ενός οικονομικού μοντέλου που, σύμφωνα με την οπτική του, ιδιωτικοποιεί τα κέρδη σε περιόδους ανάπτυξης, αλλά κοινωνικοποιεί τις ζημίες σε περιόδους κρίσης.

Η θηλιά των προμηθειών και η αρνητική πρωτιά της Ελλάδας στα επιτόκια

Αναλύοντας τους τραπεζικούς ισολογισμούς, ο πρώην πρωθυπουργός ρίχνει φως στις βασικές πηγές αυτής της κερδοφορίας, υποστηρίζοντας ότι δεν προέρχονται από την υγιή πιστωτική επέκταση ή την ανάληψη επιχειρηματικού ρίσκου, αλλά από την υπέρμετρη επιβάρυνση των καταναλωτών. Ένα ποσό της τάξης των 2,44 δισεκατομμυρίων ευρώ προήλθε αποκλειστικά από προμήθειες και χρεώσεις στις καθημερινές τραπεζικές συναλλαγές. Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα χρεώνει απλές ψηφιακές μεταφορές, αναλήψεις μετρητών και πληρωμές λογαριασμών με ποσά και συχνότητα που δεν συναντώνται στις περισσότερες προηγμένες ευρωπαϊκές οικονομίες.

Ακόμη πιο προβληματικό και ενδεικτικό της στρέβλωσης της αγοράς, ωστόσο, είναι το ζήτημα των επιτοκίων. Ο Αλέξης Τσίπρας υπογραμμίζει την τεράστια ψαλίδα (spread) μεταξύ του επιτοκίου καταθέσεων και του επιτοκίου χορηγήσεων, τονίζοντας ότι «η διαφορά στη χώρα μας είναι η μεγαλύτερη σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση». Ενώ οι τράπεζες δανείζουν με εξαιρετικά υψηλά επιτόκια –αποκομίζοντας τεράστια έσοδα από τόκους εν μέσω της σφιχτής νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ– διατηρούν τα επιτόκια καταθέσεων των απλών πολιτών σχεδόν στο μηδέν, στερώντας τους κάθε δυνατότητα προστασίας των αποταμιεύσεών τους από τον πληθωρισμό.

Το λογιστικό προνόμιο του αναβαλλόμενου φόρου (DTC)

Μία από τις πλέον εξειδικευμένες, αλλά και πιο καθοριστικές πτυχές που αναδεικνύει η παρέμβαση, είναι ο μηχανισμός του Αναβαλλόμενου Φόρου (Deferred Tax Credit – DTC). Πρόκειται για ένα θεσμοθετημένο λογιστικό εργαλείο, κληρονομιά της μνημονιακής περιόδου, που επιτρέπει στις τράπεζες να συμψηφίζουν τα σημερινά τους υπερκέρδη με παλαιότερες ζημίες (από την εποχή του PSI και τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων). Το αποτέλεσμα αυτού του καθεστώτος, όπως επισημαίνει με έμφαση ο κ. Τσίπρας, είναι ότι τα πιστωτικά ιδρύματα πρακτικά «δεν πληρώνουν φόρους αξιοποιώντας ζημίες προηγούμενων χρόνων», την ώρα που η συντριπτική πλειοψηφία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των ελεύθερων επαγγελματιών φορολογείται με αυστηρότατα κριτήρια.

Η χρηματοδοτική ασφυξία της πραγματικής οικονομίας

Το μεγάλο παράδοξο της ελληνικής οικονομικής πραγματικότητας είναι ότι αυτή η εντυπωσιακή συσσώρευση τραπεζικού κεφαλαίου δεν επιστρέφει ως οξυγόνο στην αγορά. Οι τράπεζες, έχοντας εξυγιάνει τους ισολογισμούς τους, διατηρούν κλειστές τις στρόφιγγες της ρευστότητας για τη μεγάλη πλειονότητα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Ο Αλέξης Τσίπρας περιγράφει αυτή την παράνοια με μία φράση που απηχεί την καθημερινότητα του εμπορικού κόσμου: «Για να πάρει κανείς δάνειο, πρέπει να αποδείξει ότι δεν έχει ανάγκη από δανεισμό». Η ακραία αυστηρότητα των τραπεζικών κριτηρίων (bankability) καθιστά αδύνατη τη χρηματοδότηση νέων, καινοτόμων εγχειρημάτων, φρενάροντας την πραγματική ανάπτυξη και ευνοώντας σχεδόν αποκλειστικά τους ελάχιστους μεγάλους και ήδη ισχυρούς ομίλους.

Οι τρεις άξονες της παρέμβασης και το πολιτικό δίλημμα

Απέναντι σε αυτό το ασφυκτικό τοπίο, ο πρώην πρωθυπουργός δεν περιορίζεται στη διαπίστωση του προβλήματος, αλλά προχωρά στην κατάθεση σαφών προτάσεων για την εξισορρόπηση της οικονομίας. Προτείνει συγκεκριμένα:

• Την επιβολή «πατριωτικής εισφοράς» (ουσιαστικά μιας έκτακτης φορολόγησης) στα υπέρμετρα κέρδη των τραπεζών και των μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων, κέρδη τα οποία προέκυψαν ως απόρροια των ειδικών συνθηκών της αγοράς και όχι λόγω παραγωγικών επενδύσεων.

• Την άμεση νομοθετική κατάργηση των «καταχρηστικών χρεώσεων και προμηθειών» στις καθημερινές, υποχρεωτικές ψηφιακές συναλλαγές των πολιτών.

• Τη θέσπιση μιας «δικαιότερης φορολόγησης των μερισμάτων», ώστε ο παραγόμενος πλούτος να συνεισφέρει αναλογικά στα κρατικά έσοδα.

Η στρατηγική αυτή παρέμβαση κλείνει, θέτοντας ένα ξεκάθαρο πολιτικό δίλημμα προς την κοινωνία και τους κυβερνώντες, αναφέροντας ότι η εφαρμογή αυτών των μέτρων «είναι τόσο δύσκολη όσο δύσκολο είναι να έχεις το θάρρος να συγκρουστείς με τα συμφέροντα και την ευθύνη να στηρίξεις την κοινωνία».

Η ανάλυση του Αλέξη Τσίπρα για τον τραπεζικό τομέα επαναφέρει στο τραπέζι του πολιτικού διαλόγου το πιο κρίσιμο ίσως οικονομικό ζήτημα της εποχής. Σε μια περίοδο που η συγκέντρωση πλούτου σε κρίσιμους τομείς (ενέργεια, τράπεζες, διυλιστήρια) δημιουργεί συνθήκες ανισότητας, η συζήτηση για ρυθμιστικές παρεμβάσεις και δίκαιη φορολόγηση καθίσταται πιο επιτακτική από ποτέ, προκαλώντας την κυβέρνηση να δώσει σαφείς απαντήσεις για το μείγμα της οικονομικής της πολιτικής.