Το πολιτικό θερμόμετρο χτύπησε «κόκκινο» εχθές, μετά από μια στοχευμένη, άκρως αιχμηρή και δομική δημόσια παρέμβαση του πρώην πρωθυπουργού, Αλέξη Τσίπρα, με αποκλειστικό επίκεντρο τη λειτουργία και την κερδοφορία του εγχώριου τραπεζικού συστήματος. Η πρωτοβουλία αυτή, η οποία άγγιξε τον πυρήνα της οικονομικής πολιτικής, δεν έμεινε αναπάντητη. Αντιθέτως, πυροδότησε την πρώτη, πραγματικά μεγάλη και μετωπική σύγκρουση ανάμεσα στο Μέγαρο Μαξίμου και το νεοσύστατο Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα.
Πρωταγωνιστές σε αυτόν τον νέο, σφοδρό κύκλο πολιτικής αντιπαράθεσης βρέθηκαν ο υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ και κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, και η υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων του Ινστιτούτου, Θεώνη Κουφονικολάκου. Ο «πόλεμος» ανακοινώσεων που ακολούθησε περιελάμβανε βαρύτατους χαρακτηρισμούς περί ηθικής, πολιτικής διαφθοράς, αισχροκέρδειας και ιστορικής αμνησίας, αναδεικνύοντας τις βαθιές ιδεολογικές διαχωριστικές γραμμές στον χώρο της οικονομίας. Ως αναλυτές του govnews.gr, χαρτογραφούμε τα επιχειρήματα των δύο πλευρών και αποκωδικοποιούμε το πολιτικό παρασκήνιο.
Η παρέμβαση Τσίπρα: αριθμοί, μερίσματα και η πρόταση για «πατριωτική εισφορά»
Ο πρώην πρωθυπουργός, επιλέγοντας πλέον να παρεμβαίνει επιλεκτικά αλλά ηχηρά στο πεδίο της πραγματικής οικονομίας, έβαλε στο απόλυτο στόχαστρο τα υπερκέρδη των συστημικών τραπεζικών ιδρυμάτων. Με επίσημη και αναλυτική παρέμβασή του, παρουσίασε συγκεκριμένα οικονομικά στοιχεία τα οποία, όπως υποστήριξε, καταδεικνύουν μια τεράστια κοινωνική ανισορροπία. Επισήμανε ότι οι ελληνικοί τραπεζικοί όμιλοι κατέγραψαν κέρδη-ρεκόρ ύψους 4,7 δισ. ευρώ, τονίζοντας πως οι μέτοχοι μοιράστηκαν έναν πακτωλό μερισμάτων της τάξης των 2,83 δισ. ευρώ.
Ο Αλέξης Τσίπρας δεν περιορίστηκε στη στεγνή παράθεση αριθμών, αλλά προχώρησε σε έναν εξαιρετικά βαρύ πολιτικό χαρακτηρισμό, κάνοντας ευθέως λόγο για «κρατικά εγγυημένη αισχροκέρδεια». Στην οικονομική του ανάλυση, απέδωσε αυτή την ιλιγγιώδη κερδοφορία στα 2,44 δισ. ευρώ που προήλθαν από υπέρογκες προμήθειες και χρεώσεις στις καθημερινές συναλλαγές των πολιτών, καθώς και στη χαώδη διαφορά (spread) μεταξύ των επιτοκίων καταθέσεων και χορηγήσεων, η οποία παραμένει σταθερά η υψηλότερη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Απέναντι σε αυτή τη συνθήκη, ο πρώην πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ αντιπρότεινε ριζοσπαστικές λύσεις: την άμεση επιβολή μιας έκτακτης «πατριωτικής εισφοράς» στα υπέρμετρα κέρδη των τραπεζών και των μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων (διυλιστήρια, εταιρείες ενέργειας), την κατεπείγουσα νομοθετική κατάργηση των καταχρηστικών τραπεζικών χρεώσεων και μια σαφώς δικαιότερη φορολόγηση των διανεμόμενων μερισμάτων.
Η σκληρή αντεπίθεση από το Μέγαρο Μαξίμου και τον Παύλο Μαρινάκη
Η αντίδραση της κυβέρνησης ήταν ακαριαία, στοχευμένη και εξαιρετικά σφοδρή, ενδεικτική της βαθιάς πολιτικής ενόχλησης που προκάλεσε η επαναφορά του κ. Τσίπρα στο κεντρικό οικονομικό αφήγημα. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, σήκωσε αμέσως το γάντι, εξαπολύοντας μια προσωπική και μετωπική επίθεση στον πρώην πρωθυπουργό. Χαρακτήρισε την τοποθέτηση του Αλέξη Τσίπρα ως κάτι που «ξεφεύγει από τα όρια του θράσους», επιδιώκοντας να ακυρώσει πλήρως την πολιτική του αξιοπιστία.
Το κεντρικό επικοινωνιακό αφήγημα του Μεγάρου Μαξίμου εστίασε στο ιστορικό παρελθόν. Σύμφωνα με τον κ. Μαρινάκη, ένας πολιτικός ηγέτης που συνέδεσε άρρηκτα το όνομά του και τη θητεία του με κλειστές τράπεζες, capital controls, εξοντωτική υπερφορολόγηση της μεσαίας τάξης και την πρωτοφανή οικονομική ασφυξία της χώρας το 2015, δεν νομιμοποιείται σήμερα να παραδίδει «μαθήματα οικονομίας και κυρίως ηθικής». Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος σημείωσε αιχμηρά ότι, παρά τη φιλότιμη και δαπανηρή προσπάθεια για “rebranding” μέσω του νέου Ινστιτούτου, η παρέμβαση του Αλέξη Τσίπρα καταλήγει να είναι «αδιάφορη», χαρακτηρίζοντας τον ίδιο τον πολιτικό ως «τραγικά ανεπίκαιρο».
Η απάντηση Κουφονικολάκου: τα 530 εκατ. χρέη της ΝΔ και ο αναβαλλόμενος φόρος
Το σκηνικό της απόλυτης πολιτικής ρήξης ολοκληρώθηκε με την επίσημη και ιδιαιτέρως δυναμική απάντηση του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα, δια στόματος της υπεύθυνης Δημοσίων Σχέσεων, Θεώνης Κουφονικολάκου. Εκπροσωπώντας θεσμικά τον πρώην πρωθυπουργό, η κυρία Κουφονικολάκου πέρασε σε μια οξύτατη ρητορική αντεπίθεση, τιτλοφορώντας τη δήλωσή της με τη φράση: «Όταν ενοχλούνται οι ενορχηστρωτές της αισχροκέρδειας».
Η απάντησή της επιχείρησε να αποδομήσει συθέμελα το κυβερνητικό αφήγημα των οικονομικών επιτυχιών, υποστηρίζοντας ότι η μεγάλη ενόχληση του εκπροσώπου πηγάζει από την απόλυτη απροθυμία της κυβέρνησης να διαταράξει την «κανονικότητα» της τραπεζικής αισχροκέρδειας. Επανέφερε στο προσκήνιο το ισχυρό επιχείρημα της δομικής ασυμμετρίας του τραπεζικού συστήματος στην Ελλάδα, σημειώνοντας με έμφαση ότι «όταν οι τράπεζες κερδίζουν, ωφελούνται προκλητικά οι μέτοχοι· όταν όμως ζημιώνονται, πληρώνουν πάντα οι φορολογούμενοι πολίτες».
Έκανε, μάλιστα, ειδική και τεχνοκρατική μνεία στο ζήτημα του αναβαλλόμενου φόρου (DTC), ο οποίος, όπως εξήγησε, λειτουργεί ως μια άτυπη αλλά ουσιαστική κρατική εγγύηση δισεκατομμυρίων, μεταφέροντας τους συστημικούς κινδύνους αποκλειστικά στις πλάτες της κοινωνίας. Η κυρία Κουφονικολάκου έκλεισε τη δήλωσή της με μια ευθεία και εξαιρετικά σκληρή βολή κατά του κυβερνώντος κόμματος, υπενθυμίζοντας τα οικονομικά του βάρη. Ανέφερε χαρακτηριστικά ότι η Νέα Δημοκρατία, όντας ένα κόμμα «καταχρεωμένο με πάνω από 530 εκατ. ευρώ στις ίδιες τις τράπεζες», είναι οριακά κωμικό και πολιτικά προκλητικό να επιχειρεί να κάνει μαθήματα ηθικής στους πολιτικούς της αντιπάλους.
Το Ινστιτούτο σε ρόλο σκιώδους αντιπολίτευσης
Καθίσταται σαφές ότι δεν επρόκειτο για ένα μεμονωμένο περιστατικό ρουτίνας, αλλά για μια προσεκτικά χορογραφημένη πολιτική στρατηγική. Ο Αλέξης Τσίπρας αποδεικνύει ότι δεν προτίθεται να περιοριστεί στον ρόλο ενός αποστρατευμένου, ακαδημαϊκού παρατηρητή. Αντιθέτως, μέσω του Ινστιτούτου του, επιχειρεί να υπαγορεύσει ο ίδιος τη σκληρή πολιτική ατζέντα της κεντροαριστεράς, χτυπώντας τον αντίπαλο στον «πυρήνα» της κοινωνικής δυσαρέσκειας: την ακρίβεια, το υψηλό κόστος διαβίωσης και τα προνόμια των συστημικών τραπεζών. Το αίτημα για «πατριωτική εισφορά» είναι ένα σύνθημα που αγγίζει ευθέως τα λαϊκά στρώματα και τη μεσαία τάξη.
Από την άλλη πλευρά, η ακαριαία, σχεδόν επιθετική αντίδραση του Παύλου Μαρινάκη καταδεικνύει τον κυβερνητικό εκνευρισμό. Η κυβέρνηση δεν προτίθεται να αφήσει κανένα πολιτικό κενό αναπάντητο, ούτε να επιτρέψει στον πρώην πρωθυπουργό να ανακτήσει τον ρόλο του ρυθμιστή της προοδευτικής παράταξης. Η στρατηγική του Μεγάρου Μαξίμου παραμένει αμετάβλητη: η άμεση ταύτιση του Αλέξη Τσίπρα με τα ιστορικά τραύματα και τον φόβο της περιόδου του 2015.
Ο «πόλεμος» λέξεων και ανακοινώσεων ανάμεσα στον κυβερνητικό εκπρόσωπο και το Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα αποτελεί, χωρίς καμία αμφιβολία, μόλις το πρώτο επεισόδιο σε μια μακρά αντιπαράθεση. Σε μια περίοδο που η θεσμική αντιπολίτευση αναζητά βηματισμό, το Ινστιτούτο του πρώην πρωθυπουργού μοιάζει να αναλαμβάνει άτυπα, αλλά με εξαιρετικά θορυβώδη και ουσιαστικό τρόπο, τον ρόλο της δομικής αντιπολίτευσης απέναντι στην κυβερνητική πολιτική.
