Η ελληνική πολιτική σκηνή διέρχεται μία από τις πλέον ταραχώδεις και απρόβλεπτες φάσεις της σύγχρονης ιστορίας της. Οι πληροφορίες που ήρθαν στο φως της δημοσιότητας και επιβεβαιώνουν την παραίτηση του Σωκράτη Φάμελλου από την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, λειτουργούν ως καταλύτης εξελίξεων που απειλούν να αναδιατάξουν εκ θεμελίων τον κομματικό χάρτη. Η αποχώρηση ενός στελέχους που διέθετε το προφίλ της θεσμικής μετριοπάθειας και της ενωτικής διάθεσης, δεν αποτελεί απλώς μια συνηθισμένη αλλαγή σκυτάλης. Αντιθέτως, αποκαλύπτει το βαθύ, αγεφύρωτο ρήγμα στο εσωτερικό του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης.
Η κρίση στον ΣΥΡΙΖΑ αποδεικνύεται πλέον ότι είναι βαθιά δομική, ξεπερνώντας τα πρόσωπα και αγγίζοντας τον ίδιο τον ιδεολογικό και πολιτικό προσανατολισμό του φορέα.
Το χρονικό μιας προαναγγελθείσας κρίσης και το εσωκομματικό παρασκήνιο
Η ανάληψη των ηγετικών καθηκόντων από τον Σωκράτη Φάμελλο αντιμετωπίστηκε εξαρχής ως μια κρίσιμη αποστολή πολιτικής διάσωσης. Ύστερα από τις επάλληλες εκλογικές ήττες, την αποχώρηση ιστορικών στελεχών και τις έντονες φυγόκεντρες δυνάμεις που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια προηγούμενων εσωκομματικών αναταράξεων, ο κ. Φάμελλος κλήθηκε να λειτουργήσει ως ο «εγγυητής» της ενότητας. Στόχος του ήταν να επαναφέρει τη σοβαρότητα στον πολιτικό λόγο του κόμματος και να διασφαλίσει την ομαλή λειτουργία των συλλογικών οργάνων.
Ωστόσο, η συσσωρευμένη φθορά και η έλλειψη αμοιβαίας εμπιστοσύνης στο εσωτερικό της Κουμουνδούρου αποδείχθηκαν ανυπέρβλητα εμπόδια. Σύμφωνα με συγκλίνουσες δημοσιογραφικές πηγές, η παραίτηση ήρθε ως απόρροια ενός ασφυκτικού κλίματος, στο οποίο οι διαφορετικές τάσεις και οι εσωκομματικοί μηχανισμοί αρνήθηκαν να συναινέσουν σε έναν κοινό οδικό χάρτη. Η αδυναμία διαμόρφωσης ενός συμπαγούς μετώπου, ικανού να αντιπαρατεθεί πειστικά στην κυβέρνηση, οδήγησε τον κ. Φάμελλο στην απόφαση να αποχωρήσει, κρίνοντας ότι η παραμονή του υπό αυτές τις συνθήκες θα νομιμοποιούσε τη στασιμότητα και την εσωστρέφεια.
Η κληρονομιά, οι συγκρούσεις μηχανισμών και η πολιτική ταυτότητα
Το πρόβλημα του ΣΥΡΙΖΑ δεν γεννήθηκε χθες. Αποτελεί το απότοκο μιας παρατεταμένης στρατηγικής αμηχανίας. Από τη μία πλευρά, υπάρχουν οι δυνάμεις που επιθυμούν την επιστροφή στις κινηματικές ρίζες της ριζοσπαστικής αριστεράς, δίνοντας έμφαση σε μια πιο συγκρουσιακή αντιπολίτευση. Από την άλλη πλευρά, οι εκφραστές της προοδευτικής συμμαχίας διεκδικούν ένα σαφές, σύγχρονο σοσιαλδημοκρατικό προφίλ που θα απευθύνεται στο ευρύτερο κέντρο.
Ο Σωκράτης Φάμελλος βρέθηκε συχνά στη δυσάρεστη θέση να προσπαθεί να συγκεράσει αυτές τις αποκλίνουσες στρατηγικές. Οι ατελέρμονες συνεδριάσεις της Κεντρικής Επιτροπής και της Πολιτικής Γραμματείας μετατράπηκαν συχνά σε πεδία άγονων αντιπαραθέσεων. Όταν οι εσωκομματικές έριδες υπερβαίνουν την παραγωγή εφαρμόσιμης πολιτικής, η αποσύνθεση καθίσταται αναπόφευκτη. Η παραίτησή του αποτελεί, ουσιαστικά, μια ηχηρή προειδοποίηση ότι ένα κόμμα εξουσίας δεν μπορεί να επιβιώσει εάν λειτουργεί ως μια χαλαρή συνομοσπονδία αντιμαχόμενων φατριών.
Δημοσκοπική καθίζηση και η αποξένωση από τα λαϊκά στρώματα
Ο πολιτικός χρόνος στην Ελλάδα κυλά με αδυσώπητους ρυθμούς. Η παραίτηση έρχεται σε μια χρονική συγκυρία όπου όλες οι μετρήσεις της κοινής γνώμης καταγράφουν τη ραγδαία συρρίκνωση της εκλογικής επιρροής του κόμματος. Ο ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος το 2015 εξέφρασε την οργή και την ελπίδα των μεσαίων και χαμηλών εισοδηματικών στρωμάτων, εμφανίζεται πλέον αποκομμένος από τις πραγματικές αγωνίες της κοινωνίας.
-
Το πρόβλημα της ακρίβειας: Ενώ τα νοικοκυριά στενάζουν από τον πληθωρισμό και την εκτόξευση του κόστους διαβίωσης.
-
Η στεγαστική κρίση: Με τα ενοίκια να καθιστούν αδύνατη την ανεξαρτητοποίηση των νέων.
-
Οι θεσμικές παθογένειες: Η λειτουργία του Κράτους Δικαίου και η κατάσταση στο Εθνικό Σύστημα Υγείας.
Παρότι ο Σωκράτης Φάμελλος διέθετε βαθιά τεχνοκρατική γνώση, ιδιαίτερα σε ζητήματα περιβάλλοντος και ενέργειας, το κόμμα ως σύνολο αδυνατούσε να εκπέμψει ένα ενιαίο και αξιόπιστο μήνυμα. Οι ψηφοφόροι στράφηκαν στην αποχή ή σε άλλους πολιτικούς σχηματισμούς, τιμωρώντας την εσωστρέφεια και την έλλειψη ρεαλιστικού κυβερνητικού προγράμματος.
Το θεσμικό κενό και η αναγκαιότητα μιας ισχυρής αξιωματικής αντιπολίτευσης
Σε επίπεδο πολιτεύματος, η αδυναμία της αξιωματικής αντιπολίτευσης να ανταποκριθεί στον θεσμικό της ρόλο γεννά σοβαρούς κινδύνους. Η Δημοκρατία βασίζεται στο σύστημα των ελέγχων και ισορροπιών (checks and balances). Μια πανίσχυρη κυβέρνηση χρειάζεται έναν εξίσου ισχυρό και αξιόπιστο αντίπαλο, ο οποίος θα ελέγχει αυστηρά τις κυβερνητικές αποφάσεις και θα προτείνει τεκμηριωμένες εναλλακτικές λύσεις.
Η συνεχιζόμενη πολιτική ηγεμονία της Νέας Δημοκρατίας τροφοδοτείται άμεσα από την αδυναμία της κεντροαριστεράς να συγκροτήσει ένα αρραγές μέτωπο. Η παραίτηση του κ. Φάμελλου, δημιουργώντας προσωρινή -αν όχι μόνιμη- παράλυση στην ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ, αφήνει ζωτικό χώρο στην κυβέρνηση να νομοθετεί χωρίς να αντιμετωπίζει συνεκτική κοινοβουλευτική πίεση, γεγονός που αποδυναμώνει τον πυρήνα της κοινοβουλευτικής λειτουργίας.
Η αναδιανομή της τράπουλας στην κεντροαριστερά και ο ρόλος του ΠΑΣΟΚ
Το ντόμινο των εξελίξεων μεταφέρει αυτομάτως την πίεση και τις προσδοκίες στο στρατόπεδο του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής. Το κόμμα της Χαριλάου Τρικούπη, παρατηρώντας την αποσύνθεση του ΣΥΡΙΖΑ, καλείται πλέον να αναλάβει τον ιστορικό ρόλο του βασικού εκφραστή της προοδευτικής παράταξης.
Ωστόσο, οι μετατοπίσεις των ψηφοφόρων δεν γίνονται μηχανικά. Για να κεφαλαιοποιήσει πολιτικά αυτή την κρίση το ΠΑΣΟΚ, οφείλει να αποδείξει ότι διαθέτει το προγραμματικό βάθος, την ηγετική ακτινοβολία και την κοινωνική ρίζα που απαιτούνται για να συσπειρώσει τους απογοητευμένους πολίτες του κέντρου και της αριστεράς. Την ίδια ώρα, μικρότεροι σχηματισμοί διεκδικούν και αυτοί μερίδιο από την εκλογική πίτα, γεγονός που κινδυνεύει να οδηγήσει σε έναν ακραίο κατακερματισμό του προοδευτικού χώρου, καθιστώντας τον ανίκανο να αμφισβητήσει την κυβερνητική κυριαρχία.
Η επόμενη ημέρα για τον ΣΥΡΙΖΑ: Έκτακτες διαδικασίες ή οριστική ρήξη;
Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται πλέον μπροστά στο χείλος του γκρεμού. Οι καταστατικές διαδικασίες προβλέπουν τη σύγκληση των κεντρικών οργάνων και την προκήρυξη έκτακτων διαδικασιών για την ανάδειξη νέας ηγεσίας. Το ζητούμενο, όμως, είναι βαθύτερο από τις κάλπες.
Υπάρχει ακόμη η πολιτική βούληση και το ψυχικό απόθεμα στα μέλη του κόμματος για να εμπλακούν σε μια νέα εσωκομματική προεκλογική εκστρατεία; Εάν η διαδικασία εκλογής νέου προέδρου μετατραπεί εκ νέου σε ένα πεδίο μικροπρεπών συγκρούσεων, αλληλοκατηγοριών και αποκλεισμών, η πλήρης πολιτική απαξίωση θα είναι το τελικό αποτέλεσμα. Για να επιβιώσει ο ΣΥΡΙΖΑ, απαιτείται μια ριζική επανίδρυση, μια ειλικρινής αυτοκριτική και μια ξεκάθαρη ιδεολογική τοποθέτηση που θα του επιτρέψει να συνδεθεί ξανά με τις ανάγκες του 2026.
Ενώ οι πληροφορίες που διακινούνται είναι καταιγιστικές και προέρχονται από αξιόπιστες δημοσιογραφικές και κομματικές πηγές, οι τελικές, επίσημες επικυρώσεις των εσωκομματικών διαδικασιών εκκρεμούν από τα αρμόδια όργανα (Πολιτική Γραμματεία, Κεντρική Επιτροπή). Δεν προβαίνουμε σε αυθαίρετες εικασίες για τα πρόσωπα που ενδέχεται να διεκδικήσουν την επόμενη μέρα την ηγεσία, παραμένοντας προσηλωμένοι στην ανάλυση των πολιτικών δεδομένων και των θεσμικών επιπτώσεων.
