Έπειτα από δεκαετίες εγκατάλειψης, θεσμικών παλινωδιών και αστικής υποβάθμισης, ένα από τα πιο εμβληματικά τοπόσημα της νεότερης ιστορίας της Αθήνας γυρίζει οριστικά σελίδα. Η Περιφέρεια Αττικής θέτει σε πλήρη εφαρμογή ένα ολοκληρωμένο, ρεαλιστικό και βαθιά κοινωνικό σχέδιο για την πλήρη αποκατάσταση των Προσφυγικών της Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Εξετάζουμε τις πτυχές αυτής της στρατηγικής παρέμβασης, η οποία δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό έργο αναστήλωσης, αλλά μια κορυφαία πράξη κοινωνικής δικαιοσύνης και αστικής μνήμης.
Το αρχιτεκτονικό συγκρότημα, που ανεγέρθηκε τη δεκαετία του 1930 ακολουθώντας τις αρχές του Μπαουχάους για να στεγάσει τον ξεριζωμένο ελληνισμό της Μικράς Ασίας, ετοιμάζεται να επιτελέσει ξανά τον αρχικό του σκοπό: να αποτελέσει ένα ασφαλές καταφύγιο για τους πολίτες που έχουν ανάγκη από ένα νέο ξεκίνημα.
Η «Κόκκινη Γραμμή» της Περιφέρειας: Καμία Κατεδάφιση, Καμία Εμπορευματοποίηση
Το πρώτο και ίσως κρισιμότερο μήνυμα που εκπέμπεται από την ηγεσία της Περιφέρειας Αττικής είναι η κατηγορηματική διάψευση κάθε φήμης που αιωρούνταν τα τελευταία χρόνια πάνω από το οικοδομικό τετράγωνο. Στο παρελθόν, τα Προσφυγικά είχαν βρεθεί πολλές φορές στο στόχαστρο σχεδίων που προέβλεπαν είτε την ισοπέδωσή τους για τη δημιουργία πάρκων και χώρων πρασίνου (με την εξαφάνιση της ιστορικής τους οντότητας), είτε την πώλησή τους σε ιδιωτικά κεφάλαια για εμπορική εκμετάλλευση και μετεξέλιξή τους σε πολυτελή διαμερίσματα (gentrification).
Η σημερινή διοίκηση βάζει οριστικό φρένο σε αυτές τις βλέψεις. Το επίσημο κυβερνητικό/περιφερειακό δόγμα είναι σαφές: τα Προσφυγικά δεν πωλούνται, δεν γκρεμίζονται και δεν πρόκειται να παραδοθούν στο real estate. Αντιμετωπίζονται αμιγώς ως ζωντανά μνημεία της συλλογικής μνήμης της πρωτεύουσας. Κάθε σκέψη για εμπορική χρήση αποκλείεται, διασφαλίζοντας ότι η αξία της γης και των κτιρίων θα επιστρέψει ως μέρισμα στην ίδια την κοινωνία.
Το Επιχειρησιακό Σχέδιο: 4 Κτίρια, 108 Διαμερίσματα
Από νομικής και επιχειρησιακής άποψης, το σχέδιο πατάει σε γερά θεμέλια, καθώς το ιδιοκτησιακό καθεστώς έχει πλέον ξεκαθαρίσει. Η παρέμβαση αφορά, σε αυτή την πρώτη, κρίσιμη φάση, τις τέσσερις (4) πρώτες πολυκατοικίες του συνολικού συγκροτήματος. Τα κτίρια αυτά έχουν μεταβιβαστεί πλήρως από το Ελληνικό Δημόσιο και βρίσκονται πλέον υπό την απόλυτη κυριότητα της Περιφέρειας Αττικής, γεγονός που λύνει τα χέρια των αρμόδιων υπηρεσιών για να προχωρήσουν στις απαραίτητες μελέτες και δημοπρατήσεις χωρίς γραφειοκρατικές εμπλοκές.
Συνολικά, ο σχεδιασμός αφορά 108 διαμερίσματα. Το έργο της στατικής ενίσχυσης, της ενεργειακής αναβάθμισης και της ριζικής ανακαίνισης αυτών των κατοικιών θα χρηματοδοτηθεί μέσα από την αξιοποίηση στοχευμένων ευρωπαϊκών πόρων, εξασφαλίζοντας ότι η δημιουργία προσιτής και βιώσιμης στέγασης δεν θα επιβαρύνει δυσανάλογα τους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Το Κοινωνικό Πρόσημο: Απάντηση στη Στεγαστική Κρίση
Στην καρδιά αυτού του εγχειρήματος βρίσκεται η επιτακτική ανάγκη να δοθούν σύγχρονες απαντήσεις στην οξυμένη στεγαστική κρίση που μαστίζει το λεκανοπέδιο. Η Περιφέρεια Αττικής μετατρέπει τα Προσφυγικά σε ένα πρότυπο μοντέλο κοινωνικής κατοικίας, παρέχοντας δίχτυ προστασίας σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού.
Πιο συγκεκριμένα, τα ανακαινισμένα διαμερίσματα θα διατεθούν, βάσει αυστηρών και διαφανών κοινωνικών κριτηρίων, σε:
-
Νέους ηλικίας 25-39 ετών, οι οποίοι σήμερα βρίσκονται εγκλωβισμένοι ανάμεσα στους χαμηλούς μισθούς και τα υπέρογκα ενοίκια, αδυνατώντας να ξεκινήσουν την ανεξάρτητη ζωή τους.
-
Οικογένειες και πολίτες με χαμηλά εισοδήματα, καθώς και χαμηλοσυνταξιούχους που παλεύουν να επιβιώσουν στο κέντρο της Αθήνας.
-
Άνεργους, οι οποίοι βρίσκονται σε διαδικασία επανένταξης στην αγορά εργασίας και χρειάζονται ένα σταθερό οικιστικό περιβάλλον για να ορθοποδήσουν.
Μια Γέφυρα Ζωής για τον «Άγιο Σάββα»
Ίσως η πιο συγκινητική και ουσιαστική πτυχή του σχεδιασμού αφορά τη χωροταξική γειτνίαση των Προσφυγικών με το μεγαλύτερο αντικαρκινικό νοσοκομείο της χώρας, τον «Άγιο Σάββα». Είναι κοινό μυστικό ότι εκατοντάδες οικογένειες από την επαρχία καταφθάνουν καθημερινά στην Αθήνα, προκειμένου οι άνθρωποί τους να υποβληθούν σε μακροχρόνιες ογκολογικές θεραπείες. Το κόστος της διαμονής σε ξενοδοχεία ή βραχυχρόνιες μισθώσεις για τους συνοδούς των ασθενών είναι συχνά δυσβάσταχτο, προσθέτοντας τεράστιο οικονομικό βάρος στον ήδη υπάρχοντα ψυχολογικό γολγοθά.
Μέρος των 108 διαμερισμάτων θα διατεθεί αποκλειστικά για τη φιλοξενία των συγγενών και των συνοδών αυτών των ασθενών. Με αυτή την κίνηση, η Περιφέρεια Αττικής αποδεικνύει έμπρακτα τι σημαίνει κοινωνική αλληλεγγύη στην πράξη, ανακουφίζοντας δεκάδες οικογένειες στις πιο δύσκολες στιγμές της ζωής τους.
Η Ιστορία Επαναλαμβάνεται με Θετικό Πρόσημο
Η αναγέννηση των Προσφυγικών της Λεωφόρου Αλεξάνδρας αποτελεί μια τεράστια επένδυση στην κοινωνική συνοχή του παρόντος, με βαθύ σεβασμό στο παρελθόν. Πριν από περίπου έναν αιώνα, οι πολυκατοικίες αυτές χτίστηκαν με χώμα και ιδρώτα για να στεγάσουν ανθρώπους που είχαν χάσει τα πάντα, δίνοντάς τους την ευκαιρία να ξεκινήσουν τη ζωή τους από το μηδέν.
Σήμερα, οι ίδιοι αυτοί τοίχοι, διατηρώντας ακέραιες τις αξίες της αλληλεγγύης και της αξιοπρέπειας, ετοιμάζονται να υποδεχθούν τους σύγχρονους «ευάλωτους» της μεγάλης πόλης. Η Πολιτεία παρεμβαίνει διορθωτικά στον αστικό ιστό, αποδεικνύοντας ότι ένας ιστορικός χώρος δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε αποστειρωμένο μουσείο ή σε εμπορικό κέντρο για να σωθεί. Μπορεί και πρέπει να επιστρέψει εκεί ακριβώς όπου ανήκει: στην ίδια την κοινωνία.
