Ένα από τα πλέον κομβικά, τεχνικά πολύπλοκα και συμβολικά φορτισμένα αναστηλωτικά έργα των τελευταίων δεκαετιών στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης έφτασε στην ολοκλήρωσή του. Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση από το Υπουργείο Πολιτισμού, οι εργασίες αποκατάστασης του δυτικού αετώματος του Παρθενώνα στέφθηκαν με απόλυτη επιτυχία. Η εξέλιξη αυτή επέτρεψε την οριστική απομάκρυνση των εξωτερικών ικριωμάτων (σκαλωσιών) που δέσποζαν επί μακρόν στη δυτική όψη του μνημείου. Το αποτέλεσμα είναι ότι, για πρώτη φορά έπειτα από περίπου 220 χρόνια, το εμβληματικότερο μνημείο της κλασικής αρχαιότητας αποδίδεται στο παγκόσμιο κοινό στην πληρέστερη δυνατή αρχιτεκτονική του μορφή.
Το επίτευγμα αυτό υπερβαίνει τα στενά όρια μιας τεχνικής παρέμβασης. Αποτελεί μια ιστορική πράξη αποκατάστασης μιας βαθιάς πληγής στο σώμα του μνημείου, επιβεβαιώνοντας παράλληλα τη δέσμευση της ελληνικής πολιτείας στη διαφύλαξη της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η σκιά του Λόρδου Έλγιν και η σημασία των 220 ετών
Η χρονολογική αναφορά στα «220 χρόνια» δεν αποτελεί ένα τυχαίο ή αυθαίρετο χρονικό ορόσημο, αλλά μια σκληρή ιστορική υπενθύμιση. Μας μεταφέρει στις αρχές του 19ου αιώνα (1801-1806), όταν τα συνεργεία του Λόρδου Έλγιν, δρώντας υπό εξαιρετικά αμφισβητούμενες νομικές συνθήκες, αφαίρεσαν βίαια τον γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα. Κατά τη διάρκεια εκείνων των εργασιών λεηλασίας, προκλήθηκαν ανεπανόρθωτες δομικές βλάβες στο μνημείο, με τα αετώματα και την τοιχοποιία να υφίστανται εκτεταμένους ακρωτηριασμούς.
Η σημερινή επιστημονική παρέμβαση έρχεται να θεραπεύσει, στον βαθμό που είναι αρχιτεκτονικά εφικτό, αυτήν ακριβώς τη βλάβη. Στο πλαίσιο των εργασιών, αποκαταστάθηκε η αρχιτεκτονική ενότητα του δυτικού αετώματος μέσω εξειδικευμένων τεχνικών επεμβάσεων. Συγκεκριμένα, τοποθετήθηκαν δύο ορθοστάτες –οι κάθετες μαρμάρινες πλάκες που συνθέτουν τον τοίχο στο βάθος του αετώματος (τύμπανο)– στις θέσεις που παρέμεναν κενές. Παράλληλα, ολοκληρώθηκε η πλήρης αποκατάσταση του αντιθηματικού τοίχου, ο οποίος λειτουργεί ως βασικό υποστηρικτικό και δομικό υπόβαθρο, ανακτώντας έτσι τη στατική και αισθητική συνέχεια της δυτικής όψης.
Η οριστική απομάκρυνση των εξωτερικών ικριωμάτων
Για περισσότερο από μία γενιά, η εικόνα της δυτικής πλευράς του Παρθενώνα ήταν συνυφασμένη με τον βαρύ μεταλλικό σκελετό των εργοταξιακών ικριωμάτων. Αυτές οι υποδομές ήταν απολύτως αναγκαίες για την ασφαλή προσέγγιση των συντηρητών, την ανύψωση των βαρέων μαρμάρινων μελών και την προστασία του ίδιου του μνημείου από τις καιρικές συνθήκες και τις μικροδονήσεις κατά τη διάρκεια των λεπτών εργασιών συγκόλλησης.
Με την ολοκλήρωση της τοποθέτησης των ορθοστατών και τη σταθεροποίηση του αετώματος, δόθηκε το «πράσινο φως» για την οριστική απομάκρυνση των σκαλωσιών. Σήμερα, η δυτική όψη, η πρώτη πλευρά που αντικρίζει ο επισκέπτης καθώς εισέρχεται από τα Προπύλαια, είναι πλέον ελεύθερη από εμπόδια, προσφέροντας μια απρόσκοπτη και επιβλητική οπτική εμπειρία που είχε στερηθεί το κοινό για πάνω από δύο αιώνες.
Το επίπεδο τεχνογνωσίας της ΥΣΜΑ και της ΕΣΜΑ
Το γεγονός ότι η Ελλάδα φέρνει εις πέρας τέτοιας κλίμακας επεμβάσεις στο πιο ευαίσθητο μνημειακό σύνολο του πλανήτη, αποτελεί τον απόλυτο θρίαμβο της εγχώριας επιστημονικής κοινότητας. Το σύνολο των μελετών και των αναστηλωτικών εργασιών εκτελέστηκε αποκλειστικά από το εξειδικευμένο επιστημονικό και τεχνικό προσωπικό της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης (ΥΣΜΑ). Οι παρεμβάσεις αυτές πραγματοποιήθηκαν υπό τη διαρκή, αυστηρή καθοδήγηση και εποπτεία της Επιτροπής Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως (ΕΣΜΑ).
Η μεθοδολογία της αναστήλωσης που ακολουθείται στον Παρθενώνα, βασισμένη στις αρχές της Χάρτας της Βενετίας, επιβάλλει τη χρήση αυθεντικού υλικού όπου αυτό υπάρχει, και τη διακριτή συμπλήρωσή του με νέο μάρμαρο (από τα λατομεία του Διονύσου) μόνο όπου κρίνεται απολύτως απαραίτητο για τη στατική επάρκεια. Η ακρίβεια χιλιοστού στην τοποθέτηση των νέων ορθοστατών επιβεβαιώνει την παγκόσμιας κλάσης τεχνογνωσία και αριστεία της ελληνικής αναστηλωτικής σχολής, η οποία διδάσκεται σε κορυφαία ακαδημαϊκά ιδρύματα διεθνώς.
Ο ρόλος του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας
Ένα έργο τέτοιου βεληνεκούς απαιτεί όχι μόνο επιστημονική επάρκεια, αλλά και ισχυρή χρηματοδοτική υποστήριξη. Το πρόγραμμα αποκατάστασης της δυτικής όψης χρηματοδοτήθηκε επιτυχώς από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF).
Η ένταξη του έργου σε αυτό το χρηματοδοτικό πλαίσιο καταδεικνύει την ευρύτερη σημασία των ευρωπαϊκών πόρων, οι οποίοι δεν κατευθύνονται μόνο σε έργα ψηφιακής μετάβασης ή πράσινης ενέργειας, αλλά υποστηρίζουν ενεργά τον πυρήνα της εθνικής ταυτότητας και της πολιτιστικής διπλωματίας. Η τήρηση των αυστηρών χρονοδιαγραμμάτων και των προϋποθέσεων διαφάνειας που επιβάλλει το Ταμείο, αποδεικνύει την υψηλή διαχειριστική ικανότητα του Υπουργείου Πολιτισμού.
Η διπλωματική βαρύτητα και το μήνυμα για τα Γλυπτά
Οι τεκτονικές αλλαγές στην εικόνα του Παρθενώνα έχουν άμεσο αντίκτυπο στη διεθνή διπλωματική σκακιέρα. Κάθε φάση αποκατάστασης που ολοκληρώνεται, καταρρίπτει οριστικά και αμετάκλητα το παρωχημένο επιχείρημα, το οποίο χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον στο παρελθόν από ξένα ιδρύματα, ότι η Ελλάδα στερείται δήθεν της υποδομής και της τεχνογνωσίας για τη φροντίδα των αρχαιοτήτων της.
