Η Τουρκία του 2025 βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις βαθύτερες κρίσης δημοκρατίας στη σύγχρονη ιστορία της. Η σύλληψη του Δημάρχου Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, στις 19 Μαρτίου 2025 σηματοδοτεί την πιο πρόσφατη, αλλά σίγουρα όχι την τελευταία, κίνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην προσπάθειά του να εξαλείψει κάθε πολιτικό αντίπαλο που απειλεί την εξουσία του. Από την καταστολή ακαδημαϊκών και δημοσιογράφων μέχρι την απομάκρυνση δικαστών και πολιτικών αντιπάλων, η κυβέρνηση του Ερντογάν έχει καταστήσει σαφές ότι η διαφωνία δεν είναι ανεκτή στην Τουρκία του σήμερα.
Η Εξέλιξη της Καταστολής
Η πολιτική καταστολή δεν είναι άγνωστη στην Τουρκία, αλλά επί Ερντογάν έχει εξελιχθεί σε ένα συντεταγμένο σύστημα δίωξης. Από την περίοδο πριν το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016, η τουρκική κυβέρνηση είχε ήδη αρχίσει να στοχοποιεί διαφωνούντες, ωστόσο, η αποτυχία του πραξικοπήματος έγινε η αφορμή για μια σαρωτική εκκαθάριση: 150.000 δημόσιοι υπάλληλοι απολύθηκαν, χιλιάδες δικαστές αντικαταστάθηκαν από καθεστωτικούς και δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι φυλακίστηκαν χωρίς αποδείξεις.
Οι διώξεις αυτές ακολούθησαν συγκεκριμένα κύματα: αρχικά, οι υποστηρικτές του κινήματος Γκιουλέν, στη συνέχεια οι διαδηλωτές του Γκεζί, μετά η ευρύτερη ακαδημαϊκή κοινότητα και τώρα, το 2025, η αντιπολίτευση δέχεται το πιο επιθετικό κύμα καταστολής. Όμως, η περίπτωση του Ιμάμογλου είναι ιδιαίτερη, διότι συμβολίζει κάτι μεγαλύτερο: τη διάλυση κάθε δημοκρατικής προοπτικής στην Τουρκία.
Το Δικαστικό Σύστημα ως Πολιτικό Όπλο
Η κυβέρνηση Ερντογάν έχει μετατρέψει το δικαστικό σώμα σε εργαλείο πολιτικής δίωξης. Οι συνήθεις κατηγορίες –τρομοκρατία, διαφθορά, υπονόμευση του κράτους– είναι τόσο ασαφείς ώστε μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναντίον οποιουδήποτε. Στην περίπτωση του Ιμάμογλου, του ανθρώπου που κέρδισε δύο φορές την Κωνσταντινούπολη απέναντι στον υποψήφιο του κυβερνώντος κόμματος, η σύλληψή του ήρθε την ίδια στιγμή που οι δημοσκοπήσεις τον έδειχναν ως τον επικρατέστερο αντίπαλο του Ερντογάν στις προεδρικές εκλογές.
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Ερντογάν χρησιμοποιεί την πολιτική δικαιοσύνη για να εξουδετερώσει αντιπάλους. Ο Σελαχατίν Ντεμιρτάς, πρώην ηγέτης του φιλοκουρδικού HDP, παραμένει φυλακισμένος από το 2016, παρά τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που απαιτούν την απελευθέρωσή του. Παρόμοια είναι η περίπτωση της Φιγκέν Γιουκσεκντάγ και άλλων ηγετικών μορφών της κουρδικής αντιπολίτευσης.
Ο Στόχος: Ένας Άφωνος Λαός
Οι επιπτώσεις αυτής της πολιτικής είναι εκτεταμένες. Ο φόβος και η αυτολογοκρισία έχουν γίνει κανόνας στην τουρκική κοινωνία. Ένα tweet, μια κριτική ή ακόμα και μια συζήτηση μπορούν να οδηγήσουν στη φυλακή. Ο ακαδημαϊκός κόσμος, κάποτε ένας από τους πιο δυναμικούς στην περιοχή, έχει αποδεκατιστεί, ενώ οι δημοσιογράφοι που τολμούν να ερευνήσουν την κυβέρνηση κινδυνεύουν με συλλήψεις και κλείσιμο των μέσων ενημέρωσής τους.
Η στρατηγική είναι ξεκάθαρη: η εξουσία του Ερντογάν δεν απειλείται μόνο από πολιτικούς αντιπάλους, αλλά και από κάθε ανεξάρτητη φωνή. Η αντιπολίτευση, οι ακτιβιστές, οι δημοσιογράφοι, οι πανεπιστημιακοί, ακόμα και οι απλοί πολίτες που εκφράζουν διαφωνία, πρέπει να φιμωθούν. Η Τουρκία του 2025 δεν είναι απλώς ένα αυταρχικό καθεστώς· είναι ένα καθεστώς που προσπαθεί να εξαλείψει κάθε μορφή διαφωνίας.
Η Διεθνής Αδράνεια και η Γεωπολιτική Σκακιέρα
Παρά τις συνεχείς εκθέσεις για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η διεθνής κοινότητα έχει αντιδράσει χλιαρά. Η Ευρώπη, εξαρτημένη από την Τουρκία για την προσφυγική κρίση και τη ροή φυσικού αερίου, αποφεύγει να συγκρουστεί ευθέως με τον Ερντογάν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, με τη στρατιωτική τους παρουσία στο Ιντσιρλίκ, επίσης προτιμούν να διατηρούν σχέσεις με έναν δύσκολο αλλά απαραίτητο εταίρο στη Μέση Ανατολή.
Ο Ερντογάν γνωρίζει πολύ καλά πως η γεωπολιτική του σημασία του επιτρέπει να αγνοεί τις επικρίσεις. Η φυλάκιση πολιτικών αντιπάλων, όπως ο Ιμάμογλου, οι διώξεις κατά των Κούρδων και η φίμωση της κοινωνίας των πολιτών συνεχίζονται χωρίς σοβαρό κόστος για το καθεστώς του. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η διεθνής κοινότητα πρέπει να παραμένει σιωπηλή. Η ανοχή στην καταστολή δεν κάνει τίποτα άλλο παρά να ενθαρρύνει τον αυταρχισμό.
Το Μέλλον της Τουρκίας: Πού Οδηγείται η Χώρα;
Η επόμενη μεγάλη μάχη θα είναι η ίδια η πολιτική επιβίωση της τουρκικής αντιπολίτευσης. Με τον Ερντογάν να πλησιάζει τα συνταγματικά του όρια για την προεδρία, η ενδεχόμενη προσπάθεια του να παραμείνει στην εξουσία δια της βίας είναι πιο ορατή από ποτέ. Οι συλλήψεις, όπως του Ιμάμογλου, επιβεβαιώνουν ότι η Τουρκία βαδίζει προς μια περίοδο ανοιχτού αυταρχισμού, όπου η εκλογική διαδικασία θα είναι απλώς ένα εργαλείο νομιμοποίησης του καθεστώτος.
Όμως, όσο κι αν προσπαθεί να καταπνίξει τη διαφωνία, ο Ερντογάν δεν μπορεί να αγνοήσει για πάντα τη λαϊκή βούληση. Η ιστορία έχει δείξει ότι καμία απολυταρχία δεν είναι αιώνια. Και στην Τουρκία, η μάχη για τη δημοκρατία δεν έχει ακόμη τελειώσει.
