Η ευρωπαϊκή βιομηχανία βρίσκεται σήμερα μπροστά σε ένα αδιέξοδο. Από τη μία πλευρά, υπάρχει η δέσμευση για έναν πλανήτη καθαρό, έναν στόχο που όλοι συμμεριζόμαστε. Από την άλλη, οι ίδιοι οι μηχανισμοί που φτιάχτηκαν για να μας πάνε εκεί, όπως το κόστος για τις εκπομπές CO2, έχουν γίνει τόσο ακριβοί που απειλούν να «πνίξουν» τα εργοστάσια που υποτίθεται ότι πρέπει να εκσυγχρονιστούν.
Το καμπανάκι του κινδύνου δεν χτυπάει απλώς, πλέον ηχεί εκκωφαντικά από τους κλάδους του χάλυβα, του αλουμινίου και των τσιμέντων. Το μήνυμα είναι σαφές: Αν το κόστος των ρύπων συνεχίσει να ανεξέλεγκτα, η Ευρώπη δεν θα γίνει απλώς «πράσινη», θα γίνει βιομηχανική έρημος.
Όταν το «πρόστιμο» γίνεται εμπόδιο στην επένδυση
Το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS) βασίστηκε στη λογική «ο ρυπαίνων πληρώνει». Σωστό ως αρχή. Όμως, η ταχύτητα με την οποία ακριβαίνουν τα δικαιώματα εκπομπών έχει φέρει τις επιχειρήσεις σε οριακό σημείο.
Το πρόβλημα είναι πρακτικό: Για να γίνει ένα εργοστάσιο «πράσινο», χρειάζεται τεράστια κεφάλαια για νέες τεχνολογίες, όπως το υδρογόνο ή η δέσμευση άνθρακα.
Αν όμως όλα τα κέρδη μιας βιομηχανίας καταλήγουν στο να πληρώνει «πρόστιμα» για τους ρύπους της, τότε δεν περισσεύουν χρήματα για να αλλάξει μηχανήματα. Έτσι, εγκλωβίζεται σε έναν φαύλο κύκλο που οδηγεί είτε στο λουκέτο, είτε στη φυγή σε χώρες εκτός Ευρώπης όπου οι κανόνες είναι πιο χαλαροί.
CBAM: Ένα «δίχτυ προστασίας» που ίσως έχει τρύπες
Η Ευρώπη προσπαθεί να αμυνθεί με τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), έναν φόρο δηλαδή στα εισαγόμενα προϊόντα που δεν έχουν «πληρώσει» για το περιβάλλον στη χώρα τους. Ωστόσο, οι άνθρωποι της αγοράς ανησυχούν.
Ο CBAM ίσως προστατεύει το εργοστάσιο μέσα στην Ευρώπη, αλλά τι γίνεται όταν αυτό το εργοστάσιο θέλει να εξάγει; Ένα ελληνικό τσιμέντο ή αλουμίνιο, επιβαρυμένο με το ευρωπαϊκό κόστος CO2, γίνεται αυτόματα πανάκριβο σε σχέση με ένα κινεζικό ή ινδικό όταν πωλούνται στην Αμερική ή την Ασία. Χωρίς στήριξη των εξαγωγών, η ευρωπαϊκή παραγωγή χάνει τη θέση της στον παγκόσμιο χάρτη.
Η ελληνική πραγματικότητα
Για την Ελλάδα, αυτό το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. Η βιομηχανία μας, από τη Χαλκίδα μέχρι τον Βόλο και τη Θεσσαλονίκη, δίνει δουλειά σε χιλιάδες οικογένειες. Οι ελληνικές εταιρείες έχουν δείξει φοβερά αντανακλαστικά, επενδύοντας στην ενέργεια και στην ανακύκλωση. Όμως, δεν μπορούν να παλέψουν μόνες τους ενάντια σε ένα κόστος ρύπων που αλλάζει τα δεδομένα κάθε μήνα.
Η ανάγκη για μια «Βιομηχανική Συμφωνία» (Industrial Deal) που θα συνοδεύει την Πράσινη Συμφωνία είναι πλέον αδήριτη. Δεν χρειαζόμαστε μόνο περιβαλλοντικούς στόχους, χρειαζόμαστε και εγγυήσεις ότι τα εργοστάσια θα παραμείνουν ανοιχτά.
Η ώρα της αλήθειας για τις Βρυξέλλες
Πιστεύουμε ότι η πράσινη μετάβαση είναι ο μόνος δρόμος. Αλλά πρέπει να είναι ένας δρόμος που μπορούμε να περπατήσουμε, όχι ένας γκρεμός. Η τιμολόγηση του άνθρακα πρέπει να είναι το κίνητρο για να γίνουμε καλύτεροι, όχι η αιτία για να σταματήσουμε να παράγουμε.
Η Ευρώπη πρέπει να αποφασίσει: Θέλει να είναι μια ήπειρος που απλώς καταναλώνει «πράσινα» προϊόντα φτιαγμένα αλλού, ή μια ήπειρος που ηγείται της τεχνολογίας και της παραγωγής;
Αν δεν στηρίξει τώρα την ενεργοβόρο βιομηχανία της, το κόστος για την κοινωνία και την οικονομία θα είναι πολύ μεγαλύτερο από οποιοδήποτε περιβαλλοντικό όφελος στα χαρτιά.
