Πώς θα μπορούσε ο μετρ του εγκεφαλικού σινεμά και της επιστημονικής φαντασίας να διαχειριστεί το απόλυτο, αρχετυπικό έπος της ελληνικής αρχαιότητας; Σήμερα, με την ταινία να σπάει τα ταμεία και να προκαλεί ατελείωτες συζητήσεις, η απάντηση είναι πλέον σαφής: ο Βρετανός σκηνοθέτης δεν επιχείρησε να εικονογραφήσει σχολικά τον Όμηρο. Έφτιαξε ένα σκοτεινό, υπαρξιακό θρίλερ για τον πόλεμο, την απώλεια και τα όρια της ανθρώπινης λογικής.
1. Από το μυθολογικό έπος στο μετατραυματικό στρες (PTSD)
Η μεγάλη τομή που επιχειρεί ο Νόλαν βρίσκεται στον πυρήνα του πρωταγωνιστή του. Ο Οδυσσέας δεν παρουσιάζεται ως ο αήττητος, ημίθεος ήρωας που εξολοθρεύει τέρατα με ευκολία, αλλά ως ένας βαθιά τραυματισμένος στρατιώτης που επιστρέφει από μια δεκαετή σφαγή.
«Η θάλασσα στην ταινία δεν είναι απλώς ένα γεωγραφικό εμπόδιο· είναι ο λαβύρινθος του μυαλού ενός ανθρώπου που παλεύει να ξεχάσει τη φρίκη της Τροίας για να καταφέρει να επιστρέψει σπίτι.»
Ο Ματ Ντέιμον, στον πιο ώριμο ρόλο της καριέρας του, αποδίδει έναν Οδυσσέα βαρύ, σιωπηλό και συχνά παράλογο, στοιχειωμένο από τις αποφάσεις του στον πόλεμο. Η επιστροφή στην Ιθάκη μετατρέπεται σε μια επώδυνη συνεδρία ψυχανάλυσης στα αγριεμένα κύματα της Μεσογείου.
2. Ο αρχιτέκτονας του χρόνου και η εμπειρία της IMAX
Αν υπάρχει ένα στοιχείο που φωνάζει «Νόλαν», αυτό είναι η αφήγηση. Ο χρόνος για ακόμη μια φορά δεν είναι γραμμικός. Το μοντάζ διαλύει τη χρονολογική σειρά, πλέκοντας τις αναμνήσεις από την άλωση της Τροίας με τις παλαισθήσεις στο νησί της Κίρκης και την απελπισία του Τηλέμαχου στην Ιθάκη.
-
Οπτικός Ρεαλισμός: Γυρισμένη σχεδόν εξ ολοκλήρου με κάμερες IMAX 65mm/70mm, η ταινία προσφέρει μια ασύλληπτη αίσθηση κλίμακας. Ο διευθυντής φωτογραφίας Χόιτε βαν Χόιτεμα αποφεύγει τα ψηφιακά εφέ (CGI) όπου αυτό είναι δυνατόν. Η τρικυμία, τα πλοία που τσακίζονται στα βράχια και η σκοτεινή ατμόσφαιρα έχουν μια σπάνια, απτή υλικότητα.
-
Ατμοσφαιρικός Τρόμος: Οι συναντήσεις με το μυθολογικό στοιχείο (όπως ο Πολύφημος ή οι Σειρήνες) δεν θυμίζουν ταινίες φαντασίας, αλλά προσεγγίζονται με τους όρους του ψυχολογικού τρόμου, κάνοντας τον θεατή να αναρωτιέται τι είναι πραγματικό και τι προϊόν παραλήρησης από την εξάντληση.
3. Οι ερμηνείες και τα αγκαθωτά σημεία
Η παραγωγή συγκέντρωσε ένα εντυπωσιακό καστ, το οποίο κλήθηκε να στηρίξει μια εξαιρετικά απαιτητική δραματουργία:
| Ηθοποιός | Ρόλος | Κριτική Αξιολόγηση |
| Anne Hathaway | Πηνελόπη | Εξαιρετική. Μακριά από την παθητική φιγούρα που υφαίνει σιωπηλά, αποδίδει μια γυναίκα οξυδερκή, μια αληθινή πολιτική ηγέτιδα υπό ασφυκτική πολιορκία. |
| Tom Holland | Τηλέμαχος | Πολύ καλός. Μεταφέρει πειστικά την οργή και την ανασφάλεια ενός νέου που μεγάλωσε στη σκιά ενός μύθου. |
| Robert Pattinson | Αντίνοος | Ανατριχιαστικός. Ενσαρκώνει την κυνική, βίαιη αλαζονεία των μνηστήρων με τρόπο που προκαλεί αυθεντική αποστροφή. |
Πού χωλαίνει η ταινία;
Παρά το αδιαμφισβήτητο καλλιτεχνικό της βάρος, η «Οδύσσεια» δεν είναι αψεγάδιαστη. Η γνωστή συναισθηματική ψυχρότητα του Νόλαν κάνει ορισμένες κρίσιμες στιγμές –όπως η τελική αναγνώριση– να μοιάζουν περισσότερο εγκεφαλικές παρά συγκινητικές. Παράλληλα, απουσιάζει παντελώς το ομηρικό χιούμορ και η αυθεντική «πολυτροπία» του ήρωα, ενώ δικαιολογημένα έχει ασκηθεί κριτική για την απουσία Ελλήνων ηθοποιών από τους κεντρικούς ρόλους ενός καθαρά ελληνικού έπους.
Ετυμηγορία
Η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν δεν είναι μια εύκολη ταινία, ούτε προορίζεται για όσους αναζητούν μια χαλαρή περιπέτεια εποχής. Είναι, ωστόσο, ένα μνημειώδες κινηματογραφικό επίτευγμα που σέβεται το βάρος του μύθου, μεταφράζοντάς τον στις ανησυχίες του 21ου αιώνα. Μια τολμηρή, σκοτεινή βουτιά στην ανθρώπινη ψυχή που αποδεικνύει ότι ο πραγματικός νόστος είναι η μάχη με τους εσωτερικούς μας δαίμονες.
