Τρεις εβδομάδες μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ, οι εξελίξεις γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία μοιάζουν να εισέρχονται σε μια νέα φάση. Με δύο διαδοχικά τηλεφωνήματα – το πρώτο με τον Βλαντιμίρ Πούτιν και το δεύτερο με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι – ο Αμερικανός πρόεδρος διαμηνύει πως η ειρήνη είναι εφικτή και ότι οι διαπραγματεύσεις θα ξεκινήσουν άμεσα. Ωστόσο, το περιεχόμενο και οι όροι αυτών των διαπραγματεύσεων εγείρουν πολλά ερωτήματα, ειδικά για το μέλλον της Ουκρανίας και τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στη διαδικασία. Οι συναντήσεις των ηγετών αναμένεται σύμφωνα με πληροφορίες να γίνουν στην Σαουδική Αραβία.
Οι όροι της ειρήνης: Αντικρουόμενες επιδιώξεις
Και οι δύο πλευρές δηλώνουν πως επιθυμούν ειρήνη. Ωστόσο, οι όροι τους είναι εκ διαμέτρου αντίθετοι. Η Μόσχα επιδιώκει να διατηρήσει τον έλεγχο των εδαφών που έχει καταλάβει (περίπου το 20% της Ουκρανίας), ενώ το Κίεβο, αν και δείχνει να αποδέχεται ότι δεν μπορεί να ανακτήσει όλα τα χαμένα εδάφη, ζητά τουλάχιστον ισχυρές εγγυήσεις ασφαλείας.
Η ουκρανική ηγεσία φέρεται διατεθειμένη να εξετάσει εναλλακτικά σενάρια, όπως μια ανταλλαγή εδαφών μεταξύ των δύο πλευρών, πρόταση όμως που η Μόσχα έχει ήδη απορρίψει. Επιπλέον, η Ρωσία απαιτεί την αποστρατιωτικοποίηση της Ουκρανίας και την απομάκρυνσή της από το ΝΑΤΟ, ενώ η Ουκρανία ζητά διαβεβαιώσεις – όχι μόνο ρητορικές αλλά και πρακτικές – ότι η Ρωσία δεν θα επιχειρήσει εκ νέου να την κατακτήσει.
Η αμερικανική στρατηγική: Η “πραγματιστική” προσέγγιση του Τραμπ
Ο νέος υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, ξεκαθάρισε ότι η Ουάσιγκτον θεωρεί μη ρεαλιστική την επαναφορά των συνόρων της Ουκρανίας στην προ του 2014 κατάσταση (πριν την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία). Παράλληλα, ο Χέγκσεθ δήλωσε ότι η Ουκρανία δεν μπορεί να ελπίζει στην ένταξή της στο ΝΑΤΟ ως λύση ασφαλείας, ενώ απέκλεισε κάθε ενδεχόμενο αποστολής αμερικανικών στρατευμάτων στην περιοχή.
Αυτή η στάση των ΗΠΑ, αν και ρεαλιστική από στρατιωτικής πλευράς, προκαλεί έντονες αντιδράσεις στην Ευρώπη. Ευρωπαίοι ηγέτες, όπως ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό και ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι, εξέφρασαν την ανησυχία τους ότι η Ουάσιγκτον επιχειρεί να αποφασίσει το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας χωρίς τη συμμετοχή των ευρωπαϊκών χωρών.
Το “Σχέδιο Τραμπ”: Εκεχειρία ή παγωμένη σύγκρουση;
Αναλυτές, όπως ο καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας Στέφαν Βολφ, εκτιμούν ότι η στρατηγική του Τραμπ επικεντρώνεται στην επίτευξη μιας εκεχειρίας και όχι στην πλήρη διευθέτηση της σύγκρουσης. Αυτό σημαίνει ότι η Ουκρανία και η Ρωσία θα μπορούσαν να καταλήξουν σε μια προσωρινή κατάπαυση του πυρός, χωρίς όμως να λύσουν τα βαθύτερα αίτια του πολέμου, με αποτέλεσμα η σύγκρουση να μπορεί να αναζωπυρωθεί στο μέλλον.
Άλλοι αναλυτές συγκρίνουν την πιθανή συμφωνία με το “σενάριο Κορέας”, όπου μια συμβιβαστική ειρήνη θα σήμαινε τη de facto διχοτόμηση της Ουκρανίας, όπως συνέβη στην Κορεατική Χερσόνησο μετά τον πόλεμο του 1950-1953.
Οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις και η “σκληρή αλήθεια”
Η στάση των ΗΠΑ προκαλεί έντονο προβληματισμό στους Ευρωπαίους συμμάχους του Κίεβου. Η Γερμανίδα υπουργός Εξωτερικών Αναλένα Μπέρμποκ και ο Ισπανός ομόλογός της Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες Μπουένο τόνισαν πως καμία απόφαση για την Ουκρανία δεν μπορεί να ληφθεί χωρίς την ίδια τη χώρα.
Ωστόσο, η Ουκρανία βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Ο ίδιος ο Ζελένσκι αναγνώρισε ότι χωρίς την αμερικανική υποστήριξη, η Ευρώπη δεν μπορεί να παράσχει αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας στο Κίεβο. Ειδικοί εκτιμούν ότι η μόνη βιώσιμη επιλογή θα μπορούσε να είναι η δημιουργία μιας διεθνούς αποτρεπτικής δύναμης 100.000-150.000 στρατιωτών στο έδαφός της, μια δύναμη όμως που η Ευρώπη δεν μπορεί να συγκροτήσει μόνη της.
Ορισμένοι θεωρούν ότι η αμερικανική στάση ισοδυναμεί με πρόωρη παράδοση απέναντι στη Ρωσία, καθώς η Μόσχα θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί την αμερικανική πίεση προς το Κίεβο για να διεκδικήσει ακόμη περισσότερες παραχωρήσεις. Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, Γκαμπριέλιους Λαντσμπέργκις, σχολίασε σκωπτικά: «Καμία ένταξη στο ΝΑΤΟ, καμία αποστολή στρατευμάτων; Αυτό ακούγεται σαν εγκατάλειψη της Ουκρανίας».
Το “αντάλλαγμα” της Ουκρανίας: Ορυκτοί πόροι έναντι στρατιωτικής βοήθειας;
Παράλληλα, ο Τραμπ φαίνεται να επεξεργάζεται ένα σχέδιο που συνδέει τη στρατιωτική βοήθεια με την οικονομική εκμετάλλευση της Ουκρανίας. Κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στο Κίεβο, ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ πρότεινε μια συμφωνία με την Ουκρανία, όπου η χώρα θα παρείχε στους Αμερικανούς επενδυτές πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά της, ως “ασφάλεια” για τη συνέχιση της στρατιωτικής βοήθειας από τις ΗΠΑ.
Αυτή η προσέγγιση, σύμφωνα με τον πρώην Αμερικανό πρέσβη στο Κίεβο Τζον Χερμπστ, μπορεί να αποτελέσει το “όχημα” για την παροχή επιπλέον στρατιωτικής υποστήριξης στο Κίεβο, παρότι ενέχει τον κίνδυνο να δημιουργήσει έναν επικίνδυνο προηγούμενο.
Η διαπραγμάτευση για το μέλλον της Ουκρανίας μπαίνει σε μια νέα φάση, αλλά συνοδεύεται από πλήθος ερωτημάτων. Ο ρόλος της Ευρώπης, η διαλλακτικότητα της Ουκρανίας, η στρατηγική των ΗΠΑ και οι μαξιμαλιστικές απαιτήσεις της Ρωσίας θα καθορίσουν αν αυτή η “επανεκκίνηση” των διαπραγματεύσεων θα οδηγήσει σε μια βιώσιμη ειρήνη ή σε μια ακόμη παγωμένη σύγκρουση.
