Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοίνωσε σήμερα, Τρίτη 11 Μαρτίου 2025, ότι θα επιβληθούν ενισχυμένοι δασμοί στις εισαγωγές χάλυβα και αλουμινίου από τον Καναδά. Σύμφωνα με τις νέες οδηγίες του προς τον υπουργό Εμπορίου, ο πρόσθετος δασμός 25% ανεβάζει το συνολικό ποσοστό φορολόγησης αυτών των προϊόντων στο 50%. Η απόφαση αυτή έρχεται ως απάντηση στην απόφαση της επαρχίας του Οντάριο να επιβάλει δασμό 25% στην ηλεκτρική ενέργεια που εξάγεται στις ΗΠΑ.
Σε ανάρτησή του στην Truth Social, ο Τραμπ ανακοίνωσε πως τα νέα μέτρα θα τεθούν σε ισχύ από αύριο, Τετάρτη 12 Μαρτίου 2025. Παράλληλα, άσκησε πιέσεις στον Καναδά να άρει τους υψηλούς δασμούς που επιβάλλει στα αμερικανικά γαλακτοκομικά προϊόντα, οι οποίοι κυμαίνονται από 250% έως 390%. Προειδοποίησε μάλιστα πως σύντομα θα κηρύξει εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης σχετικά με την ηλεκτρική ενέργεια.
Επιπλέον, απείλησε με σημαντική αύξηση των δασμών στα καναδικά αυτοκίνητα από τις 2 Απριλίου, εάν δεν υπάρξει άρση άλλων «άδικων και μακροχρόνιων δασμών» από τον Καναδά. Κατά την άποψή του, τα αυτοκίνητα αυτά μπορούν εύκολα να κατασκευαστούν στις ΗΠΑ.
Οι δασμοί αποτελούν κρίσιμο εργαλείο της διεθνούς οικονομικής πολιτικής, με επιπτώσεις που εκτείνονται από την προστασία εγχώριων βιομηχανιών έως τη διαμόρφωση γεωπολιτικών συσχετισμών. Ως έμμεσος φόρος επί των εισαγωγών ή εξαγωγών, ο δασμός λειτουργεί ταυτόχρονα ως πηγή κρατικών εσόδων, μέσο ανταγωνιστικού ελέγχου και όπλο διαπραγμάτευσης. Η σύγχρονη εφαρμογή τους, ιδίως σε περιβάλλοντα εμπορικών συγκρούσεων όπως οι πρόσφατες ενέργειες της διοίκησης Τραμπ, αποκαλύπτει τη σύνθετη αλληλεπίδραση οικονομικών δυναμικών και πολιτικών πιέσεων. Οι επιπτώσεις τους δεν περιορίζονται σε τοπικές αγορές, αλλά επηρεάζουν την παγκόσμια οικονομική σταθερότητα, τις διμερείς σχέσεις και ακόμη την εσωτερική πολιτική των εμπλεκόμενων κρατών.
Ο δασμός ορίζεται ως ειδικός έμμεσος φόρος που επιβάλλεται σε εισαγόμενα ή εξαγόμενα αγαθά κατά τη διέλευση τους από τα τελωνειακά σύνορα μιας χώρας. Η λειτουργία του διπλασιάζεται: αφενός ως πηγή εσόδων για τα κράτη (ταμιευτικός δασμός) και αφετέρου ως μέσο προστασίας εγχώριων παραγωγών (προστατευτικός δασμός). Η διαφοροποίηση αυτή αντανακλά τη διττή φύση του φορολογικού μέτρου, η οποία εξαρτάται από τους στόχους της κάθε κυβέρνησης. Για παράδειγμα, η αρχαία Αθήνα χρησιμοποιούσε δασμούς κυρίως για ταμειακούς σκοπούς, ενώ η βιομηχανική επανάσταση του 19ου αιώνα εντάθηκε τη χρήση τους για απώθηση ξένων προϊόντων.
Ταξινόμηση Δασμών
Σύγχρονα δασμολογικά συστήματα διακρίνουν πολλαπλές μορφές φορολόγησης ανάλογα με τον σκοπό επιβολής:
- Προστατευτικοί Δασμοί: Στοχεύουν στη μείωση των εισαγωγών μέσω της αύξησης του τελικού κόστους για τα ξένα προϊόντα, ωθώντας τους καταναλωτές προς τα εγχώρια αγαθά. Η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από την ελαστικότητα ζήτησης – όσο πιο αναντικατάστατο είναι ένα προϊόν, τόσο λιγότερο επηρεάζεται η ζήτησή του.
- Ταμιευτικοί Δασμοί: Επιβάλλονται σε ευρέως καταναλωτικά αγαθά (π.χ. πετρέλαιο, ηλεκτρονικές συσκευές) για να παράγουν σταθερή εισροή κρατικών εσόδων. Σε αντίθεση με τους προστατευτικούς, αυτοί σπάνια υπερβαίνουν το 5-10% της αξίας του προϊόντος για να αποφευχθεί λαθρεμπόριο.
- Αμοιβαίοι Δασμοί: Πρόκειται για αντίποινα μέτρα μεταξύ κρατών, όπως οι πρόσφατες ενέργειες των ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ έναντι χωρών όπως η Ινδία και η Βραζιλία. Αποτελούν διαπραγματευτικό εργαλείο για αναθεώρηση εμπορικών συμφωνιών, με κίνδυνο να οδηγήσουν σε κλιμακούμενες συγκρούσεις.
Η εφαρμογή δασμού απαιτεί την ταξινόμηση του προϊόντος σε συγκεκριμένο κωδικό (σύστημα HS Code), την αποτίμησή του (συνήθως με βάση την CIF αξία) και τον υπολογισμό του φόρου. Για παράδειγμα, εάν μια γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία εξάγει όχημα αξίας €30.000 στις ΗΠΑ με δασμό 25%, το τελικό κόστος ανέρχεται σε €37.500, μειώνοντας την ανταγωνιστικότητά του έναντι αμερικανικών μοντέλων.
Οι δασμοί δημιουργούν “νεκρό βάρος” (deadweight loss) στην οικονομία λόγω παραμορφώσεων στην αποδοτική κατανομή πόρων. Μελέτες υπολογίζουν ότι οι παγκόσμιες απώλειες από τους εμπορικούς πολέμους 2018-2024 ανήλθαν σε 0,5% του παγκόσμιου ΑΕΠ ετησίως. Ωστόσο, ορισμένοι τομείς ωφελούνται – η αμερικανική χαλυβουργία αύξησε την παραγωγή της κατά 15% μετά τους δασμούς Τραμπ του 2025, αν και με κόστος €900 εκατ. ετησίιας επιδότησης.
Η επιβολή δασμών συχνά αποτελεί απόκριση σε εσωτερικές πιέσεις. Στις ΗΠΑ, οι δασμοί επί χάλυβα και αλουμινίου του 2025 ικανοποίησαν εκλογικές υποσχέσεις προς την εργατική τάξη της «Σιδηρούνης Ζώνης». Παράλληλα, προκάλεσαν αντιδράσεις από καταναλωτικές ομάδες, καθώς οι τιμές αυτοκινήτων αυξήθηκαν κατά 8% σε έξι μήνες. Η δημοσιονομική πολιτική αναδεικνύεται έτσι ως ισορροπία μεταξύ συμφερόντων παραγωγών, καταναλωτών και πολιτικών στοιχημάτων.
Οι αμοιβαίοι δασμοί ΗΠΑ-ΕΕ του 2025 προκάλεσαν άμεση υποτίμηση του δολαρίου κατά 1,2% έναντι του ευρώ, καθώς οι επενδυτές φοβήθηκαν μείωση των αμερικανικών εξαγωγών. Παράλληλα, η αύξηση των τιμών σε εισαγόμενα ηλεκτρονικά εξαρτήματα επιβράδυνε την παραγωγή ηλεκτρικών αυτοκινήτων στην Ευρώπη, αναγκάζοντας τη BMW να αναβάλει επενδύσεις αξίας €2 δισ..
Ο Αμερικανός πρόεδρος κατηγόρησε τον Καναδά ότι δεν συνεισφέρει αρκετά στην εθνική ασφάλεια και βασίζεται στις ΗΠΑ για στρατιωτική προστασία, υποστηρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδοτούν τον Καναδά με περισσότερα από 200 δισ. δολάρια ετησίως.
Τέλος, πρότεινε ανοιχτά την ένταξη του Καναδά στις ΗΠΑ ως «την αγαπημένη μας 51η πολιτεία», υποστηρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα εξαλείψει τους δασμούς, θα μειώσει τους φόρους των Καναδών και θα ενισχύσει την ασφάλεια και την οικονομία. Δήλωσε πως η ιστορική γραμμή διαχωρισμού μεταξύ των δύο χωρών «θα εξαφανιστεί επιτέλους» και το νέο ενωμένο έθνος θα είναι «μεγαλύτερο, καλύτερο και ισχυρότερο από ποτέ».
Οι υψηλότεροι δασμοί σε γεωργικά προϊόντα (έως 70% στην Ινδία) απειλούν την τροφική ασφάλεια χαμηλόμισθων οικονομιών. Στο Βιετνάμ, οι εξαγωγές καφέ προς τις ΗΠΑ μειώθηκαν κατά 40% το πρώτο τρίμηνο του 2025, ενώ παράλληλα αυξήθηκαν οι εισαγωγές φθηνών αμερικανικών σιτηρών, υπονομεύοντας τους ντόπιους παραγωγούς. Η ανισότητα αυτή εντείνει τις διαπραγματευτικές αντιπαραθέσεις στο πλαίσιο οργανισμών όπως ο ΠΟΕ.
Η δασμολογική πολιτική παραμένει διχαστική όπλο στις διεθνείς σχέσεις, ικανό τόσο να προστατεύσει στρατηγικούς τομείς όσο και να ανακόψει την παγκοσμιοποίηση. Η πρόσφατη εμπειρία δείχνει ότι οι σύγχρονες οικονομίες απαιτούν ισορροπία μεταξύ εθνικισμού και ανοιχτών αγορών.
