Ο Νικολάε Νταν παίρνει τον χρόνο του όταν μιλά, ζυγίζοντας κάθε λέξη σαν το μέλλον του πολιτισμού να εξαρτάται από αυτή. Αλλά ίσως απλά να είναι η καλύτερη ελπίδα της Δύσης να διατηρήσει τη Ρουμανία.
Ο 55χρονος δήμαρχος του Βουκουρεστίου, γνωστός για την καταπολέμηση της διαφθοράς, είναι υποψήφιος για πρόεδρος της έκτης μεγαλύτερης σε πληθυσμό χώρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ένας αγώνας που έχει ήδη προκαλέσει συνταγματική κρίση — και κραυγές αγανάκτησης από κορυφαία στελέχη της διοίκησης του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.
Οι προεδρικές εκλογές στη Ρουμανία τον Δεκέμβριο του περασμένου έτους ακυρώθηκαν μετά από ισχυρισμούς ότι η ρωσική επέμβαση, αμφίβολη χρηματοδότηση και μια εξαιρετικά ύποπτη εκστρατεία στο TikTok είχαν αναρριπώσει αθέμιτα στην πρώτη θέση έναν σχεδόν άγνωστο, φιλορώσο, ακροδεξιό outsider — τον Κάλιν Τζόρτζεσκου.
Ωστόσο, παρά τους ισχυρισμούς για εξωτερική επέμβαση, ο Τζόρτζεσκου παρέμενε δημοφιλής, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, και ήταν σε καλή πορεία για να κερδίσει στις επαναληπτικές εκλογές του Μαΐου, μέχρι που οι εκλογικές αρχές πήγαν ένα βήμα παραπέρα και τον απέκλεισαν οριστικά.
Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς και ο υποστηρικτής του Τραμπ, Έλον Μασκ, επέλεξαν τη Ρουμανία ως μελέτη περίπτωσης για τα κακώς του ευρωπαϊκού πολιτικού συστήματος, καταδικάζοντας την καταστολή του Τζόρτζεσκου ως παραποίηση της δημοκρατίας.
Σε συνέντευξη με το POLITICO, ο Νταν επιλέγει να μην ανταποδώσει δριμύτατα στις αμερικανικές επεμβάσεις, τις οποίες αποδίδει στην άγνοια. Ο Βανς και ο Μασκ, λέει, απλά δεν έχουν αρκετές πληροφορίες για το τι συνέβη για να μπορούν να κρίνουν δίκαια — και δεν φταίνε μόνο εκείνοι.
Επηρεάστηκαν από τη θορυβώδη εκστρατεία του Τζόρτζεσκου στα μέσα ενημέρωσης που διαμαρτυρόταν για την ακύρωση των εκλογών και τον αποκλεισμό του — εν μέρει επειδή οι ρουμανικές αρχές δεν έχουν δημοσιοποιήσει αρκετά στοιχεία για να εξηγήσουν τι πήγε στραβά, λέει ο Νταν.
«Δεν είναι καλό για την εικόνα της Ρουμανίας και νομίζω ότι πρέπει να ξεκαθαρίσουμε τα πάντα», λέει ο Νταν, όταν ρωτήθηκε αν οι αμερικανικές κριτικές είναι βλαβερές. «Είναι ελεύθεροι να εκφράσουν τις απόψεις τους. Νομίζω ότι οι Ρουμάνοι ενδιαφέρονται πολύ περισσότερο για το τι λένε οι υποψήφιοι για το μέλλον της Ρουμανίας».
Οι πρώτες δημοσκοπήσεις υποδεικνύουν ότι ένας άλλος ακροδεξιός πολιτικός — ο Τζόρτζ Σίμιον — είναι έτοιμος να απορροφήσει τους περισσότερους ψηφοφόρους του Τζόρτζεσκου και φαίνεται να κερδίζει τον πρώτο γύρο των επαναληπτικών εκλογών στις 4 Μαΐου. Ο Νταν, σύμφωνα με μια μεγάλη δημοσκόπηση αυτού του μήνα, έχει καλές πιθανότητες να κερδίσει την προεδρία αν περάσει στον δεύτερο γύρο στις 18 Μαΐου, αν και ο αγώνας παραμένει ανοιχτός.
Στο παιχνίδι είναι η μελλοντική κατεύθυνση μιας χώρας 19 εκατομμυρίων κατοίκων στα ανατολικά σύνορα της ΕΕ, που συνορεύει με την Ουκρανία και φιλοξενεί μια κρίσιμη βάση του ΝΑΤΟ, σε μια ευαίσθητη στιγμή για τη Δυτική συμμαχία.
Η επίδραση στην ευρωπαϊκή πολιτική εάν ο Σίμιον κερδίσει θα ήταν τεράστια: ένας νέος διαταραχέας στυλ Βίκτορ Ορμπάν θα βρισκόταν στην ηγεσία μιας χώρας διπλάσιας σε μέγεθος από την Ουγγαρία, ενισχύοντας την επιρροή του εθνικισμού στην ευρωπαϊκή πολιτική.
Ο Σίμιον περιγράφει το κόμμα του, την «Συμμαχία για την Ένωση των Ρουμάνων (AUR)», ως «ένα είδος τραμπικού κόμματος» και έχει υποσχεθεί να τερματίσει τη στρατιωτική υποστήριξη στην Ουκρανία. Έχει επίσης εκστρατεύσει για την ενοποίηση της Μολδαβίας και της Ρουμανίας και έχει απαγορευτεί η είσοδός του στη Μολδαβία αρκετές φορές.
Δεν είναι μια μοναδική ιστορία, με την άνοδο της ακροδεξιάς στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Αυστρία και την Ιταλία, μεταξύ άλλων. Γιατί, λοιπόν, η Ρουμανία βρίσκεται τώρα στη σειρά; Ο Νταν κάνει πάλι μια παύση πριν δώσει την ανάλυσή του.
«Νομίζω ότι υπάρχει δυσαρέσκεια στη ρουμανική κοινωνία, η οποία για πολύ καιρό ήταν κοιμισμένη», λέει, μιλώντας στο POLITICO από το γραφείο του στο Βουκουρέστι, μια πόλη που διοικεί από το 2020. «Έχουμε ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού που συνειδητοποιεί και εκφράζει ότι τα πράγματα δεν μπορούν να συνεχιστούν με τον ίδιο τρόπο… υπάρχουν άνθρωποι που λένε ότι οποιαδήποτε εναλλακτική είναι καλύτερη από το τωρινό σύστημα».
Ο καθηγητής
Ο Νταν είναι εκ φύσεως ταλαντούχος μαθηματικός, έχοντας πετύχει δύο φορές το τέλειο σκορ στον διάσημο Διεθνή Μαθηματικό Ολυμπιακό. Λάτρης της φιλοσοφίας, με ένα πυκνό σκούρο κατσαρά μαλλιά, διατηρεί την ελαφρώς απόκοσμη αύρα του ακαδημαϊκού του παρελθόντος.
Είναι μια έντονη αντίθεση με τον Τζόρτζεσκου, ο οποίος εμφανιζόταν σε βίντεο του TikTok καβάλα σε άλογα και φορώντας παραδοσιακή ενδυμασία, και καυχιόταν ότι δεν χρειαζόταν κόμμα, γιατί το κόμμα του ήταν η Ρουμανία.
Ο Νταν δεσμεύεται να υποστηρίξει την Ουκρανία ενάντια στη Ρωσία και να διατηρήσει τις συμμαχίες της Ρουμανίας με τη Δύση, συμπεριλαμβανομένης της πλήρους συμμετοχής στα πλαίσια του ΝΑΤΟ και της ΕΕ. Βλέπει την Αμερική και την Ευρώπη φυσικά στην ίδια πλευρά.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη είναι μέρος του ίδιου μοντέλου πολιτισμού, το οποίο βρίσκεται σε αντίθεση με άλλα μοντέλα πολιτισμού», λέει. «Γι’ αυτό πρέπει να είμαστε μαζί σε αυτή τη σύγκρουση των πολιτισμών».
Αλλά ανησυχεί ότι ο Τραμπ δίνει στον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν ελεύθερο πέρασμα στην προσπάθειά του για ειρήνη στην Ουκρανία, και καλεί τον Αμερικανό πρόεδρο να ισορροπήσει την προσέγγισή του στις διαπραγματεύσεις.
«Το να προσπαθείς να έχεις ειρήνη στην Ουκρανία είναι πολύ θεμιτό. Όλοι τη θέλουν», λέει ο Νταν. «Κοιτάζοντας την απάντηση της αμερικανικής διοίκησης, έχουμε δει μεγάλη πίεση στην ουκρανική πλευρά, αλλά δεν έχουμε δει παρόμοια πίεση στη ρωσική πλευρά. Αν είσαι η αμερικανική διοίκηση και θέλεις να πιέσεις τη ρωσική πλευρά, μπορείς να μιλήσεις για οικονομικές κυρώσεις, μπορείς να μιλήσεις για την τιμή του πετρελαίου και όλα αυτά τα πράγματα, και δεν τα είδα».
«Ο τρόπος με τον οποίο θα τελειώσει ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι πολύ σημαντικός για τη μελλοντική ασφάλεια της Ρουμανίας και της Ευρώπης… η πίεση στις δύο πλευρές δεν ήταν ισορροπημένη και νομίζω ότι ο Πούτιν βρίσκεται σε καλύτερη διεθνή θέση από ότι πριν ένα μήνα».
Μια μεγάλη αποτυχία
Οι έρευνες συνεχίζονται για το τι ακριβώς συνέβη στον πρώτο γύρο των εκλογών στη Ρουμανία τον περασμένο χρόνο, τον οποίο ο Νταν περιγράφει ως «μια μεγάλη αποτυχία» των κρατικών θεσμών που είναι υπεύθυνοι για την προστασία της δημοκρατίας. Είναι απογοητευμένος που οι αρχές δεν έχουν ακόμη δώσει μια πλήρη εξήγηση για το τι συνέβη, αφήνοντας χώρο για θεωρίες συνωμοσίας.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, υπό το καθεστώς του Νικολάε και της Ελένας Τσαουσέσκου, η χώρα διατήρησε απόσταση από τη μόσχα, παραμένοντας επιφυλακτική απέναντι στη σοβιετική αυτοκρατορία και ταυτόχρονα διατηρώντας δεσμούς με τη Δύση. Αυτή η ιστορία δεν θα έχει ξεχαστεί από τον Πούτιν, ούτε από τον Νταν.
«Στη Ρουμανία έχουμε ισχυρές μνήμες του τι σημαίνει η Ρωσία», λέει ο Νταν. «Νομίζω ότι το ρωσικό καθεστώς και ο κ. Πούτιν προσπάθησαν να αποσταθεροποιήσουν το δημοκρατικό σύστημα στη Ρουμανία, αλλά και στο υπόλοιπο μέρος αυτής της περιοχής της Ευρώπης. Αυτό είναι μέρος του υβριδικού πολέμου που κάνει ενάντια στην Ευρώπη».
Οι πράκτορες του Πούτιν κατηγορούνται ότι οργάνωσαν μια τεράστια επιχείρηση σε μια τελικά ανεπιτυχή προσπάθεια να επηρεάσουν τις προεδρικές εκλογές στη γειτονική Μολδαβία τον περασμένο χρόνο. Εάν επιβεβαιωθεί η ρωσική παρέμβαση στις εκλογές της Ρουμανίας, θα είναι μια «καλή ευκαιρία» να ενημερωθούν οι Ρουμάνοι για τους κινδύνους της παραπληροφόρησης και το πώς κακόβουλοι παράγοντες μπορούν να καταλάβουν τα κοινωνικά δίκτυα για να αποσταθεροποιήσουν κοινωνίες, πιστεύει ο Νταν.
Χαρακτηρίζει τον Σίμιον, τον 38χρονο ηγέτη του ακροδεξιού κόμματος AUR, ως ευνοϊκό προς τη Ρωσία και μια απειλή για τη φιλοδυτική προοπτική της Ρουμανίας. Ο άλλος κύριος αντίπαλός του, λέει, είναι ο Κριν Αντωνέσκου, ένας πρώην πρόεδρος που, κατά τα λεγόμενά του, αντιπροσωπεύει το μη δημοφιλές πολιτικό κατεστημένο.
Ο Νταν έγινε γνωστός για την καταπολέμηση της διαφθοράς και την αποκατάσταση της αξιοπιστίας στη διοίκηση της ρουμανικής πρωτεύουσας.
«Μέχρι ένα σημείο, είμαι ένας αντισυστημικός πολιτικός», λέει. «Νομίζω ότι οι άνθρωποι βλέπουν σε μένα έναν κριτικό του τρέχοντος πολιτικού συστήματος και από την άλλη μια ειλικρίνεια που δεν βλέπουν σε άλλους πολιτικούς. Κατά τη γνώμη μου, το πρόσωπο είναι πιο σημαντικό από το πρόγραμμα».
Μπορεί να έχει δίκιο. Αλλά η έλξη της ακροδεξιάς παραμένει ισχυρή και ο κυνισμός των ψηφοφόρων είναι διαδεδομένος.
Ο Νταν δεν ήθελε ποτέ πραγματικά να γίνει πολιτικός, αλλά κατέληξε να ιδρύσει ένα κόμμα — την Ένωση Σώστε τη Ρουμανία — λόγω αυτού που θεωρούσε ως ανάγκη για μια νέα κατεύθυνση. Αλλά δεν φαίνεται να είναι συναισθηματικός με την πολιτική και άφησε το κόμμα για να γίνει ανεξάρτητος υποψήφιος.
Εκτός από το ότι έχει μια πρωτεύουσα να διοικήσει, έχει και άλλες επιλογές εάν οι Ρουμάνοι ψηφοφόροι επιλέξουν ένα διαφορετικό μονοπάτι τον Μάιο.
«Αν δεν ασχολούμουν με την πολιτική, θα ήμουν μαθηματικός», λέει. «Πολλοί άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν ότι τα μαθηματικά είναι πολύ κοντά σε ένα είδος τέχνης, σε ένα είδος λογοτεχνίας. Είναι να ανακαλύπτεις μέσα σου και να κατασκευάζεις ένα είδος αντικειμένου. Είναι φυσικά πολύ λογικό, αλλά και η ανακάλυψη πραγμάτων δουλεύει πολύ με το υποσυνείδητό σου».
«Αυτό που θα με χαρακτηρίζει είναι μια πολύ μεγάλη περιέργεια να μάθω για τον εαυτό μου, για τον κόσμο, για τη χώρα μου».
