Το CECOT, η υπερφυλακή σύμβολο της καταστολής στο Ελ Σαλβαδόρ, δεν είναι απλώς ένα σωφρονιστικό ίδρυμα. Είναι ένας μηχανισμός ψυχολογικής και σωματικής εξουθένωσης. Οι μαρτυρίες Βενεζουελάνων κρατουμένων που επαναπατρίστηκαν μετά από απέλαση από τις ΗΠΑ ξεγυμνώνουν την «κόλαση» πίσω από τα κάγκελα: ξυλοδαρμοί, σεξουαλική βία, ιατρική εγκατάλειψη και καθημερινός εξευτελισμός. «Θα φύγετε μόνο μέσα σε μαύρη σακούλα», φέρεται να ήταν η πρώτη υποδοχή τους από τους φρουρούς.
Οι αποκαλύψεις θυμίζουν σκοτεινά κεφάλαια της ιστορίας κι όμως διαδραματίζονται σήμερα, υπό επίσημες κρατικές δομές.
«Μας καλωσόρισαν στην κόλαση»
Ο τρόμος ξεκίνησε πριν καν μπουν στο συγκρότημα. Κουκουλοφόροι φρουροί τους περίμεναν έξω από το αεροσκάφος, φωνάζοντας στα ισπανικά: «Bienvenidos al infierno» – Καλώς ήρθατε στην κόλαση. Οι κρατούμενοι, δεμένοι χέρια-πόδια, σύρθηκαν σε λεωφορεία, με τα πρόσωπά τους να αιμορραγούν ήδη από τους πρώτους ξυλοδαρμούς. Όσοι αρνήθηκαν να κατέβουν από το αεροπλάνο χτυπήθηκαν μπροστά στους υπόλοιπους. Μια γυναίκα σωριάστηκε λιπόθυμη.
Το «Νησί» της απομόνωσης
Η «La Isla», όπως αποκαλούνταν το κελί απομόνωσης, ήταν το πιο τρομακτικό σημείο του συγκροτήματος. Χωρίς στρώμα, με μόνο μια τρύπα στο ταβάνι για αέρα και φως, εκεί μεταφέρονταν όσοι «παραβίαζαν» τους κανόνες. Κάποιες φορές απλώς επειδή κοιτάχτηκαν μεταξύ τους. Η σιωπή εκεί δεν ήταν επιλογή – ήταν επιβεβλημένη. Ένας κρατούμενος επέστρεψε από τη «La Isla» και ξέσπασε σε λυγμούς. «Μου το έκαναν…», ψιθύρισε. Οι άλλοι κατάλαβαν χωρίς να ρωτήσουν.
Ξυλοδαρμοί για παραδειγματισμό
Οι κρατούμενοι μιλούν για καθημερινά χτυπήματα χωρίς αιτία, ξυλοδαρμούς μέχρι λιποθυμίας, γκλομπ, κλοτσιές και απειλές με όρους… παιχνιδιού. «Ας τον βαρέσουμε σαν πινιάτα» έλεγαν οι φύλακες, γελώντας. Δεν ήταν τιμωρία, ήταν τελετουργία. Εξευτελισμός μπροστά σε όλους – για να φοβούνται οι υπόλοιποι. Ένας άντρας έχασε δόντια, άλλος έπαθε εξάρθρωση ώμου. Όλοι σώπαιναν, γιατί ήξεραν τι ακολουθούσε όποιον μιλούσε.
Ύπνος πάνω στο τσιμέντο, χωρίς ήλιο, χωρίς χρόνο
Κάθε κελί ήταν γεμάτο από 60 έως 80 άτομα. Οι τοίχοι μύριζαν υγρασία, ιδρώτα και αίμα. Τα φώτα δεν έσβηναν ποτέ. Το ρολόι δεν υπήρχε. Η έννοια της ημέρας και της νύχτας διαγράφτηκε. Οι κρατούμενοι αντιλαμβάνονταν τον χρόνο μόνο από τη θερμοκρασία: «Όταν ιδρώναμε πολύ, ξέραμε ότι είναι μεσημέρι». Κανένας ήχος δεν τους έφτανε απ’ έξω. Κανένα γράμμα, κανένα τηλεφώνημα. Μόνο το άγρυπνο βλέμμα των φρουρών και το μουρμουρητό απόλυτης σιωπής.
«Δεν θα φας κοτόπουλο ξανά στη ζωή σου»
Η «τελετή υποδοχής» στο CECOT περιλάμβανε ξύρισμα, κατάσχεση προσωπικών αντικειμένων, ακόμη και χλευασμό της ταυτότητας των κρατουμένων. «Είμαι στιλίστας μακιγιάζ, είμαι γκέι, δεν είμαι εγκληματίας», είπε ένας από αυτούς, ξεσπώντας σε κλάματα, όταν του έκοψαν τα μαλλιά με τη βία. Αντί απάντησης, εισέπραξε σιωπή και χαστούκια.
Στην πρώτη ομαδική συγκέντρωση, ο διευθυντής της φυλακής μίλησε με τον αέρα ενός δεσμοφύλακα από άλλο αιώνα. «Δεν θα έχετε ήλιο, δικηγόρο ή ανθρώπινη επαφή. Δεν θα ξαναφάτε κοτόπουλο ή κρέας. Μόνο αν πεθάνετε, θα βγείτε — μέσα σε μαύρη σακούλα».
«Έσβησαν» τα δικαιώματα μαζί με την αξιοπρέπεια
Το CECOT χτίστηκε το 2023 με το αφήγημα της ασφάλειας — ένα γιγαντιαίο συγκρότημα, για «τους πιο σκληρούς εγκληματίες». Όμως ανάμεσα στους έγκλειστους, βρίσκονταν μετανάστες που είχαν εισέλθει νόμιμα στις ΗΠΑ, με έγκριση ή με ενεργό αίτημα ασύλου.
Κάποιοι από αυτούς είχαν χαρτιά, δουλειές, ακόμη και ραντεβού με αρμόδιες Αμερικανικές Αρχές. Και όμως, χωρίς εξήγηση και χωρίς δικαστική διαδικασία, βρέθηκαν σε ένα μέρος που κατήργησε κάθε έννοια του νομικού πολιτισμού. Ούτε ένας δεν είχε πρόσβαση σε δικηγόρο. Και σχεδόν κανείς δεν ήξερε το γιατί.
Αρρώστιες χωρίς περίθαλψη – γιατροί που γελούσαν
Οι κρατούμενοι που έπασχαν από διαβήτη, υπέρταση ή νεφρική ανεπάρκεια, στερούνταν σκοπίμως ιατρική φροντίδα. Κάποιοι λιποθυμούσαν από υπογλυκαιμία, άλλοι είχαν σπασμούς. Η απάντηση ήταν συχνά η ίδια: μια γιατρός με παγερό χαμόγελο, που ρωτούσε «πώς νιώθεις;» αφού τους είχε δει να ξυλοκοπούνται μπροστά της.
Ένας 26χρονος με νεφρική ανεπάρκεια ούρησε πάνω του γιατί δεν μπορούσε να σηκωθεί από το κρεβάτι. Οι συγκρατούμενοί του τού έδιναν νερό και τον έτρεφαν. Όταν τελικά τον εξέτασαν, του είπαν ότι το ένα του νεφρό λειτουργούσε μόλις στο 20%.
Σεξουαλική κακοποίηση και σιωπή
Η τιμωρία δεν είχε μόνο μορφή σωματικής βίας. Η απομόνωση περιλάμβανε και σεξουαλική κακοποίηση. Ένας από τους κρατούμενους, ο οποίος κατηγορήθηκε ότι παραβίασε έναν κανόνα «σιωπής», οδηγήθηκε στο κελί «La Isla», όπου αναγκάστηκε σε σεξουαλική πράξη από τέσσερις ένστολους.
Γύρισε στο κελί κλαίγοντας, ψιθυρίζοντας: «Μην μιλήσετε, θα μας τελειώσουν όλους». Η σιωπή, εδώ, δεν ήταν δειλία — ήταν ένστικτο επιβίωσης.
«Δεν είμαστε τρομοκράτες – είμαστε μετανάστες»
Η απελπισία κορυφώθηκε με απεργία πείνας. Τέσσερις ημέρες χωρίς φαγητό και νερό. Οι φύλακες γελούσαν καθώς τους έβλεπαν να λιποθυμούν, να σωριάζονται στο τσιμέντο. Τότε κάποιοι έγραψαν με αίμα:
«Δεν είμαστε τρομοκράτες. Είμαστε μετανάστες».
Ο πόνος είχε γίνει πια το μόνο τους όπλο.
Φωτογραφίες για το «θεαθήναι»
Όποτε επισκέπτονταν τη φυλακή ξένοι αξιωματούχοι, οι συνθήκες άλλαζαν μαγικά. Μοιράζονταν στρώματα, φαγητό, ακόμη και σαμπουάν. Οι βαριά τραυματισμένοι «εξαφανίζονταν» προσωρινά, για να μην φαίνονται. Όταν ήρθε αποστολή από τις ΗΠΑ, ο διευθυντής διέκοψε την ξενάγηση, μόλις οι κρατούμενοι άρχισαν να τραγουδούν τον εθνικό ύμνο της Βενεζουέλας. Ήταν η μόνη πράξη ελευθερίας που μπορούσαν να κάνουν.
Το τέλος και η… επιστροφή στο άγνωστο
Πριν την απέλαση, τους έδωσαν σαμπουάν Colgate, Gillette και αποσμητικό. Τους φωτογράφισαν να «φαίνονται καλά». Όταν μπήκαν στο αεροπλάνο, δεν ήξεραν τον προορισμό. Μέχρι που κάποιος με στολή της SEBIN (μυστική αστυνομία Μαδούρο) μπήκε στο λεωφορείο. Ήταν πίσω στη Βενεζουέλα.
Πριν δουν τις οικογένειές τους, τους ζήτησαν να ηχογραφήσουν ένα μήνυμα ευχαριστίας προς την κυβέρνηση. Η προειδοποίηση ήταν ξεκάθαρη: «Αν επιστρέψετε στις ΗΠΑ και σας απελάσουν ξανά, θα διωχθείτε για προδοσία».
«Το Αμερικανικό Όνειρο έγινε εφιάλτης»
Ανάμεσά τους, κάποιοι λένε ότι θα ξαναδοκιμάσουν να φύγουν. Κάποιοι ελπίζουν ότι «μετά τον Τραμπ, ίσως…»
Άλλοι όμως δεν θέλουν ούτε να το σκέφτονται.
«Το Αμερικανικό Όνειρο έγινε εφιάλτης», είπε ο Ρότζερ Μολίνα.
Και η κόλαση, όπως αποδεικνύεται, έχει φυλακή, όνομα, φρουρούς και διεθνή σιωπή.
