Λιβύη και Ανατολική Μεσόγειος βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο της τουρκικής στρατηγικής, με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να κινείται σε ένα περίπλοκο γεωπολιτικό παζλ λίγες μόλις εβδομάδες πριν από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ.
Με «φλερτ» προς τον στρατηγό Χαφτάρ στη Βεγγάζη, ανοιχτούς διαύλους με την Τρίπολη και παράλληλες συζητήσεις με την Αίγυπτο, η Άγκυρα επιχειρεί να εδραιώσει ρόλο ρυθμιστή στην περιοχή, την ώρα που η Αθήνα παρακολουθεί με καχυποψία τις εξελίξεις, αναζητώντας στήριξη από ΗΠΑ και ΕΕ για να μπλοκάρει την κύρωση του Τουρκο-Λιβυκού Μνημονίου.
Η Τουρκία έχει επιδοθεί σε ένα νέο «παιχνίδι ισορροπιών» στην Ανατολική Μεσόγειο, επιδιώκοντας να κερδίσει επιρροή τόσο στην Τρίπολη όσο και στη Βεγγάζη. Μετά την τριμερή με Ιταλία και Λιβύη που άφησε εκτός Ελλάδας και Αιγύπτου, η Άγκυρα άνοιξε διαύλους επικοινωνίας με τον στρατηγό Χαφτάρ, παραδοσιακό αντίπαλό της.
Η πρόσκληση του Χαφτάρ και του γιου του στην Άγκυρα, καθώς και η επίσκεψη του διοικητή της ΜΙΤ Ιμπραήμ Καλίν στη Βεγγάζη, κατέδειξαν την πρόθεση της Τουρκίας να «αγκαλιάσει» και την Ανατολική Λιβύη. Η κίνηση αυτή συνδυάστηκε με δηλώσεις για τουρκικές έρευνες σε θαλάσσιες περιοχές της Λιβύης και με πληροφορίες για επικείμενη κύρωση του Τουρκο-Λιβυκού Μνημονίου από το κοινοβούλιο του Τομπρούκ.
Στο μεταξύ, η Αίγυπτος, αν και διαβεβαιώνει την Αθήνα ότι δεν αλλάζει στάση, φέρεται να συζητά με την Τουρκία την αποκατάσταση σχέσεων με τη Βεγγάζη. Κάτι τέτοιο θα συνιστούσε αλλαγή σκηνικού, καθώς το Κάιρο έχει θέσει ως όρο για πλήρη ομαλοποίηση με την Άγκυρα την εγκατάλειψη μονομερούς στήριξης προς την κυβέρνηση της Τρίπολης.
Διπλό παιχνίδι Ερντογάν: Από την Τρίπολη στη Βεγγάζη με γέφυρα το Κάιρο
Οι βασικές κινήσεις του Ερντογάν στη Λιβύη και την Αίγυπτο εστιάζουν στη διπλή στρατηγική επιρροής: από τη μία πλευρά επιχειρεί να διατηρήσει τον έλεγχο στην Τρίπολη, αξιοποιώντας το Τουρκο-Λιβυκό Μνημόνιο και τις συμφωνίες για έρευνες υδρογονανθράκων, ενώ παράλληλα ανοίγει διαύλους επικοινωνίας με τη Βεγγάζη και τον στρατηγό Χαφτάρ, προσφέροντας ανταλλάγματα για την κύρωση του μνημονίου από το Κοινοβούλιο του Τομπρούκ.
Από την άλλη πλευρά, επενδύει στην προσέγγιση με τον Αιγύπτιο πρόεδρο Αλ Σίσι, συνδέοντας τη συνεργασία τους με τις εξελίξεις στη Γάζα αλλά και με την υπόσχεση πιο ισορροπημένων σχέσεων στη Λιβύη, εγκαταλείποντας την αποκλειστική στήριξη προς την κυβέρνηση της Τρίπολης. Έτσι, η Άγκυρα εμφανίζεται έτοιμη να παίξει σε «διπλό ταμπλό», προσπαθώντας να κερδίσει ρόλο εγγυητή στη μετάβαση της Λιβύης, χωρίς να χάσει το στρατηγικό της πλεονέκτημα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι ελληνικές ανησυχίες και οι διεθνείς παρεμβάσεις
Η Αθήνα παρακολουθεί τις εξελίξεις με αυξημένη προσοχή. Η πιθανή κύρωση του Τουρκο-Λιβυκού Μνημονίου θα αφαιρούσε ένα από τα βασικά επιχειρήματα της Ελλάδας για την ακυρότητά του, καθώς έως τώρα δεν έχει εγκριθεί από το λιβυκό κοινοβούλιο.
Παράλληλα, η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει ανοίξει δίαυλο επικοινωνίας με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ζητώντας την παρέμβαση των ΗΠΑ ώστε να αποτραπεί κύρωση του μνημονίου. Η αμερικανική Chevron έχει ήδη εκδηλώσει ενδιαφέρον για έρευνες νότια της Κρήτης, γεγονός που ενισχύει τη στρατηγική σημασία της περιοχής.
Η Ελλάδα ενισχύει επίσης τις επαφές της με τις δύο πλευρές στη Λιβύη, απευθύνοντας προσκλήσεις τόσο στη Βεγγάζη όσο και στην Τρίπολη, ώστε να ξεκινήσουν επιτέλους επίσημες συνομιλίες για οριοθέτηση ΑΟΖ. Παράλληλα, αναζητά στήριξη στην ΕΕ, επιμένοντας ότι οποιαδήποτε κίνηση που υιοθετεί την τουρκική «Γαλάζια Πατρίδα» συνιστά ευθεία αμφισβήτηση του Δικαίου της Θάλασσας.
Νέο κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις
Ενώ η Άγκυρα επιχειρεί διείσδυση στη Λιβύη και προσέγγιση με την Αίγυπτο, η Αθήνα βλέπει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις να εισέρχονται σε μια νέα φάση: λιγότερη ένταση σε επίπεδο κρίσεων, αλλά αυξημένη καχυποψία.
Οι δηλώσεις του Τούρκου ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν, που κατηγόρησε την Ελλάδα ότι προκαλεί κρίσεις εξυπηρετώντας πολιτικές σκοπιμότητες, άναψαν «φωτιές». Η άμεση απάντηση από τους Έλληνες ΥΠΕΞ και ΥΕΘΑ υπογράμμισε ότι η Αθήνα δεν πρόκειται να δεχθεί αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Στο ίδιο πλαίσιο, δεν είναι τυχαίο ότι λίγες εβδομάδες πριν από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, δεν έχει ακόμη «κλειδώσει» συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν, παρά το γεγονός ότι ο Έλληνας πρωθυπουργός είχε προαναγγείλει ότι θα θέσει όλα τα ζητήματα του τουρκικού αναθεωρητισμού. Η αβεβαιότητα αυτή, σε συνδυασμό με την αναδιαμόρφωση συμμαχιών στη Μεσόγειο, δημιουργεί ένα εύθραυστο γεωπολιτικό σκηνικό.
Την ίδια ώρα, στη Βουλή των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ κατατέθηκαν τροπολογίες που στοχεύουν στην Τουρκία: η πρώτη αναφέρεται στη συνεχιζόμενη κατοχή της Κύπρου και η δεύτερη περιορίζει τη μεταβίβαση αμερικανικών όπλων στην Άγκυρα. Πρόκειται για σαφή ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον παραμένει σε επαγρύπνηση, γεγονός που η Αθήνα επιχειρεί να αξιοποιήσει διπλωματικά.
Η Τουρκία παίζει σύνθετο «σκάκι» στην Ανατολική Μεσόγειο, επεκτείνοντας την επιρροή της σε Λιβύη και Αίγυπτο. Η Ελλάδα, παρότι κερδίζει στήριξη από ΗΠΑ και ΕΕ, καλείται να κινηθεί προσεκτικά σε μια σκακιέρα όπου οι ισορροπίες αλλάζουν γρήγορα και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις μπαίνουν σε νέα εποχή καχυποψίας.
