Ανάλυση Politico: Η Μόσχα ανεβάζει κατακόρυφα την ένταση στις σχέσεις της με τη Δύση, με συνεχείς παραβιάσεις του εναέριου χώρου κρατών – μελών του ΝΑΤΟ. Την περασμένη Παρασκευή (19/9) τρία ρωσικά μαχητικά MiG-31 εισήλθαν στον εναέριο χώρο της Εσθονίας για περίπου δέκα λεπτά, λίγες μόλις ημέρες μετά από παρόμοια περιστατικά σε Πολωνία και Ρουμανία με drones. Το περιστατικό αυτό έθεσε το ερώτημα που συζητείται πλέον έντονα στις Βρυξέλλες. Θα φτάσει το ΝΑΤΟ στο σημείο να καταρρίψει ρωσικά αεροσκάφη;
Γιατί δεν αντέδρασε το ΝΑΤΟ
Παρά την οργισμένη ανακοίνωση του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου (NAC) ότι «θα χρησιμοποιήσει όλα τα απαραίτητα μέσα για να αμυνθεί», η Συμμαχία δεν έδωσε εντολή για κατάρριψη. Όπως εξήγησε ο Γενικός Γραμματέας, Μαρκ Ρούτε, «στην Εσθονία δεν εντοπίστηκε άμεση απειλή», άρα δεν ενεργοποιήθηκε το «πράσινο φως» για χρήση βίας.
Η πρωθυπουργός της Εσθονίας, Κάγια Κάλας, επιβεβαίωσε ότι «υπάρχουν πολλές παράμετροι στη χρήση βίας» και ότι η παραβίαση, αν και σοβαρή, δεν απαιτούσε στρατιωτική αντίδραση.
Οι κανόνες εμπλοκής
Οι κανόνες εμπλοκής του ΝΑΤΟ παραμένουν απόρρητοι, αλλά σύμφωνα με ειδικούς, είναι σχεδιασμένοι ώστε να αποτρέπουν την κλιμάκωση. Όπως τόνισε η πρώην εκπρόσωπος της Συμμαχίας, Οάνα Λουνγκέσκου, «το ΝΑΤΟ είναι αμυντική συμμαχία, στόχος του είναι η αποτροπή και όχι η πρόκληση μιας σύγκρουσης».
Οι κανόνες εγκρίνονται από το NAC και εφαρμόζονται από τον Ανώτατο Διοικητή των Συμμαχικών Δυνάμεων στην Ευρώπη (SACEUR), τον Αμερικανό πτέραρχο Αλέξους Γκρίνκεβιτς. Ωστόσο, σε εθνικό επίπεδο, κάθε χώρα μπορεί να πάρει αυτόνομες αποφάσεις στον εναέριο χώρο της.
Ο ρόλος των κρατών – μελών
Η Λιθουανία υιοθέτησε ήδη νέους κανόνες που επιτρέπουν στον στρατό της να αντιδρά ταχύτερα σε παραβιάσεις. Η Ρουμανία συγκαλεί το Ανώτατο Συμβούλιο Άμυνας για να εξετάσει αντίστοιχα μέτρα. Στην Πολωνία, ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ δήλωσε ότι η χώρα του είναι έτοιμη να καταρρίψει ρωσικά αεροσκάφη, αλλά προειδοποίησε ότι «πρέπει να υπάρξει συναίνεση με τους συμμάχους για να μην είμαστε μόνοι σε μια επικίνδυνη φάση της σύγκρουσης».
Ο κίνδυνος κλιμάκωσης
Σύμφωνα με αναλυτές, ο κύριος λόγος που το ΝΑΤΟ δεν κατέρριψε τα MiG-31 είναι ο φόβος της κλιμάκωσης. «Η Ρωσία θεωρεί ότι βρίσκεται σε πόλεμο με τη Δύση, ενώ το ΝΑΤΟ δεν το βλέπει έτσι. Γι’ αυτό οι κανόνες εμπλοκής είναι διαφορετικοί», εξηγεί ο Τσάρλι Σαλόνιους-Πάστερνακ από το think tank «Nordic West Office».
Παράλληλα, όπως σημειώνει Ουκρανός στρατιωτικός αναλυτής, «υπάρχει αβεβαιότητα για τη στάση των ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, κάτι που περιορίζει τις επιλογές των Ευρωπαίων».
Πιθανές αλλαγές στους κανόνες
Το περιστατικό στην Εσθονία αναζωπυρώνει τη συζήτηση εντός του ΝΑΤΟ για αυστηροποίηση των κανόνων εμπλοκής. Ανώτατοι αξιωματούχοι σε Εσθονία, Λιθουανία και Τσεχία ζητούν «πιο δυναμική απάντηση» στις ρωσικές παραβιάσεις, συμπεριλαμβανομένης της κατάρριψης αεροσκαφών. «Πρέπει να αντιδράσουμε, ακόμη και με κατάρριψη», τόνισε ο Τσέχος πρόεδρος Πέτρ Πάβελ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ξεκάθαρα ότι «πιστεύει» πως οι χώρες του ΝΑΤΟ πρέπει να καταρρίπτουν ρωσικά μαχητικά σε περίπτωση παραβίασης. «Μήνυμα ελήφθη», απάντησε ο Πολωνός ΥΠΕΞ Ράντοσλαβ Σικόρσκι.
Το προηγούμενο της Τουρκίας
Η τελευταία φορά που καταρρίφθηκε ρωσικό πολεμικό από χώρα του ΝΑΤΟ ήταν το 2015, όταν η Τουρκία έριξε ένα Su-24 στα σύνορα με τη Συρία, ύστερα από παραβίαση 17 δευτερολέπτων. Η απόφαση τότε ήταν εθνική και όχι συμμαχική. Το επεισόδιο είχε σοβαρές συνέπειες, με τη Μόσχα να επιβάλλει κυρώσεις στην Άγκυρα, γεγονός που ανάγκασε τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να ζητήσει συγγνώμη.
