Μια νέα, αποκαλυπτική έκθεση για την παγκόσμια ανισότητα φέρνει στο φως ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία των τελευταίων δεκαετιών: Η συγκέντρωση πλούτου στα χέρια ελάχιστων ατόμων έχει φτάσει σε επίπεδα που δεν έχουν καταγραφεί ποτέ στη σύγχρονη οικονομική ιστορία. Σύμφωνα με το Εργαστήριο για τις Παγκόσμιες Ανισότητες (World Inequality Lab), μια ομάδα μόλις 56.000 ανθρώπων ελέγχει περισσότερο από το 6% του συνολικού παγκόσμιου πλούτου, επιβεβαιώνοντας πως η ψαλίδα ανοίγει με ρυθμούς που θυμίζουν τις αρχές της παγκοσμιοποίησης τη δεκαετία του 1990.
Οι υπερ-πλούσιοι κερδίζουν διαρκώς έδαφος
Η έκθεση καταγράφει ότι το πλουσιότερο 10% του παγκόσμιου πληθυσμού – περίπου 556 εκατομμύρια άτομα – λαμβάνει το 53% των συνολικών εισοδημάτων και κατέχει το 75% της παγκόσμιας περιουσίας. Αντίθετα, το φτωχότερο 50% – περίπου 2,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι – λαμβάνει μόλις το 8% των εισοδημάτων και κατέχει το 2% της περιουσίας.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία για το «υπερ-ελίτ» 0,001%: 56.000 πολυεκατομμυριούχοι ελέγχουν πάνω από το 6% του παγκόσμιου πλούτου, όταν το 1995 κατείχαν περίπου 4%. Η ετήσια αύξηση της περιουσίας τους αγγίζει το 8%, δηλαδή σχεδόν διπλάσια από την αύξηση του πλούτου των φτωχότερων κοινωνικών στρωμάτων.
Πληρώνουν λιγότερους φόρους από τους υπόλοιπους
Οι συγγραφείς της έκθεσης – ανάμεσά τους ο Τομά Πικετί – επισημαίνουν ότι οι υπερ-πλούσιοι πληρώνουν αναλογικά μικρότερους φόρους από τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα. Ως αντίβαρο, προτείνουν έναν παγκόσμιο ελάχιστο φόρο περιουσίας, ο οποίος θα μπορούσε να αποφέρει από 0,45% έως 1,11% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Αυτό αντιστοιχεί σε 503 εκατ. έως 1,26 δισ. δολάρια σε ετήσια βάση, με φορολόγηση 2%–5% για περιουσίες άνω των 100 εκατ. δολαρίων.
Τα εισοδήματα από εργασία μειώνονται – από κεφάλαιο αυξάνονται
Η έκθεση καταγράφει σημαντική μετατόπιση στη δομή των εισοδημάτων:
• Το εισόδημα από εργασία μειώθηκε από 61% το 1980 στο 53% το 2025.
• Τα εισοδήματα από κεφάλαιο (μερίσματα, ενοίκια, κέρδη επιχειρήσεων) αυξήθηκαν στο 47%, έναντι 39% παλαιότερα.
Με άλλα λόγια, ο πλούτος παράγεται και συσσωρεύεται ολοένα περισσότερο μέσα από ιδιοκτησία και όχι από εργασία, ενισχύοντας την τάση ακραίας συγκέντρωσης.
Κλιματική ανισότητα: Οι πλούσιοι ρυπαίνουν – οι φτωχοί πληρώνουν
Η ανισότητα δεν περιορίζεται στα εισοδήματα: το 10% των πιο πλούσιων ευθύνεται για το 77% των παγκόσμιων εκπομπών άνθρακα που σχετίζονται με ιδιωτική ιδιοκτησία κεφαλαίου. Το φτωχότερο 50% ευθύνεται για μόλις 3% αυτών των εκπομπών, αποδεικνύοντας ότι όσοι συμβάλλουν λιγότερο στην κλιματική κρίση είναι και αυτοί που πλήττονται περισσότερο.
Η έμφυλη διάσταση της ανισότητας
Οι γυναίκες συνεχίζουν να βρίσκονται σε μειονεκτική θέση:
• κερδίζουν κατά μέσο όρο το 61% του ωρομισθίου των ανδρών
• το ποσοστό πέφτει στο 32% αν υπολογιστεί η μη αμειβόμενη οικιακή εργασία
Η συγκεκριμένη διαφορά παραμένει μια από τις πιο ανθεκτικές μορφές ανισότητας παγκοσμίως.
Συμπέρασμα της έκθεσης: «Οι ανισότητες είναι πολιτική επιλογή»
Οι οικονομολόγοι είναι ξεκάθαροι: όπου υπάρχει ισχυρή αναδιανομή, δίκαιη φορολογία και δημόσιες επενδύσεις, οι ανισότητες μειώνονται. Όπου απουσιάζουν, διευρύνονται με εκρηκτικό ρυθμό. Η έκθεση καλεί τις κυβερνήσεις να αναλάβουν δράση πριν η συγκέντρωση πλούτου δημιουργήσει μη αναστρέψιμες κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες.
