Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν είναι μια ακόμη προκλητική δήλωση για εσωτερική κατανάλωση. Είναι ένα μήνυμα ισχύος με αποδέκτη την Ευρώπη και το ΝΑΤΟ, σε μια περίοδο που η διεθνής ασφάλεια δοκιμάζεται από πολλαπλά μέτωπα.
Η Ουάσινγκτον δείχνει έτοιμη να κινηθεί μονομερώς, ακόμα και απέναντι σε συμμάχους, επαναφέροντας το ερώτημα αν η διατλαντική συμμαχία αντέχει σε έναν κόσμο όπου η ισχύς προηγείται των συνθηκών.
Η σκληρή γραμμή του Λευκού Οίκου
Η απάντηση του Λευκού Οίκου στις ευρωπαϊκές χώρες που υπερασπίστηκαν την κυριαρχία της Γροιλανδία ήταν σαφής και χωρίς διπλωματικές στρογγυλεύσεις. «Εξετάζονται όλες οι επιλογές», ακόμη και η αξιοποίηση του αμερικανικού στρατού, ανέφεραν χαρακτηριστικά αμερικανικές πηγές. Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο, για την κυβέρνηση Τραμπ, η Γροιλανδία αποτελεί ζήτημα εθνικής ασφάλειας, όχι αντικείμενο διαπραγμάτευσης με συμμάχους.
«Η αξιοποίηση του αμερικανικού στρατού είναι πάντα μια επιλογή στη διάθεση του Αρχιστράτηγου», αναφέρεται χαρακτηριστικά στο ανακοινωθέν του Λευκού Οίκου.
Η Ευρώπη σε άμυνα
Η Δανία αντέδρασε έντονα, προειδοποιώντας ότι μια μονομερής αμερικανική κίνηση θα έθετε υπό αμφισβήτηση το ίδιο το θεμέλιο της διατλαντικής συμμαχίας. Η πρωθυπουργός Μέτε Φρέντερικσεν μίλησε ανοιχτά για κίνδυνο κατάρρευσης του ΝΑΤΟ, αν μια χώρα-μέλος στραφεί στρατιωτικά εναντίον άλλης. Παρά τις δηλώσεις στήριξης, η ευρωπαϊκή απάντηση έδειξε ρωγμές, καθώς μόνο περιορισμένος αριθμός κρατών προχώρησε σε κοινή δήλωση.
Η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρέντερικσεν διατύπωσε μια αλήθεια την οποία μέχρι στιγμής κανένας Ευρωπαίος ηγέτης δεν έχει θέσει δημόσια τόσο ωμά: «Αν οι ΗΠΑ επιλέξουν να επιτεθούν σε κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ, όλα τελειώνουν εκεί».
Η δήλωση αυτή αγγίζει τον πυρήνα της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας και αναδεικνύει τις βαθύτερες ρωγμές που διαμορφώνονται στο διεθνές σύστημα. Ήρθε ουσιαστικά ως απάντηση στις νέες απειλές του ενοίκου του Λευκού Οίκου για προσάρτηση της Γροιλανδίας υπό τον μανδύα της «εθνικής ασφάλειας» των ΗΠΑ.
Οι απειλές αυτές του πλανητάρχη φέρνουν στο προσκήνιο όχι μόνο τη συνοχή του ΝΑΤΟ, αλλά και την ευρύτερη γεωπολιτική σημασία της Αρκτικής σε μια εποχή που το γεωπολιτικό τοπίο αναδιατάσσεται ριζικά.
Το BBC μιλά για μια «τραγική ειρωνεία» που δύσκολα περνά απαρατήρητη στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Την ώρα που οι ηγέτες της ΕΕ πιέζουν την Ουάσινγκτον να παραμείνει ενεργά δεσμευμένη στην άμυνα της Ουκρανίας απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα, η ίδια η αμερικανική κυβέρνηση αμφισβητεί ανοιχτά την κυριαρχία ενός ευρωπαϊκού εδάφους, της Γροιλανδίας, που ανήκει στη Δανία, χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ.
Το BBC επισημαίνει ότι αυτή η αντίφαση υπονομεύει τη βασική αρχή της συλλογικής ασφάλειας και γεννά εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο οι ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να θεωρούν δεδομένη τη στήριξη των ΗΠΑ. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο γεγονός ότι, παρά τις δηλώσεις αλληλεγγύης, η Ευρώπη εμφανίζεται διχασμένη, αδυνατώντας να διαμορφώσει μια ενιαία και ισχυρή πολιτική γραμμή απέναντι στην Ουάσινγκτον.
Αντίστοιχα, ο The Guardian εστιάζει στον πυρήνα της κρίσης: το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ και τα όριά του. Το δημοσίευμα υπενθυμίζει ότι η ιδρυτική συνθήκη της Συμμαχίας δεν προβλέπει ρητά τι συμβαίνει σε περίπτωση σύγκρουσης μεταξύ δύο κρατών-μελών, αφήνοντας ένα επικίνδυνο θεσμικό κενό.
Όπως σημειώνει η βρετανική εφημερίδα, κανείς δεν αναμένει ρεαλιστικά ότι οι ευρωπαϊκές χώρες θα έμπαιναν σε στρατιωτική αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ για χάρη της Γροιλανδίας, γεγονός που αποκαλύπτει τη βαθιά ανισορροπία ισχύος εντός του ΝΑΤΟ.
Ο Guardian τονίζει ότι η ρητορική στελεχών του περιβάλλοντος Τραμπ, σύμφωνα με την οποία «ο κόσμος διέπεται από ισχύ και όχι από συνθήκες», αποδυναμώνει το θεμέλιο πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε η Συμμαχία μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και προειδοποιεί ότι, αν αυτή η λογική παγιωθεί, το ΝΑΤΟ κινδυνεύει να μετατραπεί από συμμαχία αμοιβαίας ασφάλειας σε έναν οργανισμό όπου οι κανόνες ισχύουν μόνο για τους αδύναμους.
Γιατί η Γροιλανδία είναι κλειδί
Πίσω από τη ρητορική περί ασφάλειας κρύβεται η γεωγραφία και ο πλούτος. Η Γροιλανδία βρίσκεται στο στρατηγικό πέρασμα που συνδέει την Αρκτική με τον Ατλαντικό, βρίσκεται ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, ελέγχοντας το λεγόμενο χάσμα GIUK, ένα θαλάσσιο πέρασμα μεταξύ της Γροιλανδίας, της Ισλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου που συνδέει την Αρκτική με τον Ατλαντικό Ωκεανό. Ταυτόχρονα, διαθέτει σημαντικά κοιτάσματα σπάνιων γαιών, που την καθιστούν ακόμη πιο στρατηγικής σημασίας.
Ο θησαυρός ορυκτών της Γροιλανδίας που απαιτούνται για την κατασκευή των πάντων, από ηλεκτρικά αυτοκίνητα και ανεμογεννήτριες έως στρατιωτικό εξοπλισμό, μπορεί να γίνει πιο προσιτός καθώς η κλιματική κρίση λιώνει τους πάγους της Αρκτικής.
Στενοί συνεργάτες του Τραμπ, όπως ο Στίβεν Μίλερ, δεν κρύβουν τη φιλοσοφία της νέας προσέγγισης, ο κόσμος διέπεται από ισχύ και όχι από συνθήκες. Με τις αμυντικές δαπάνες των ΗΠΑ να υπερβαίνουν κατά πολύ εκείνες των ευρωπαίων συμμάχων, το μήνυμα προς την Ευρώπη είναι σαφές, όποιος δεν μπορεί να προστατεύσει μόνος του τα σύνορά του, δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένη την αμερικανική ομπρέλα.
Τι σημαίνει για το μέλλον του ΝΑΤΟ
Η υπόθεση της Γροιλανδίας λειτουργεί ως τεστ αντοχής για τη Συμμαχία. Δεν πρόκειται μόνο για ένα νησί στον Αρκτικό Κύκλο, αλλά για το αν το ΝΑΤΟ μπορεί να λειτουργήσει σε έναν κόσμο όπου οι ισχυροί επαναπροσδιορίζουν μονομερώς τους κανόνες.
Αν η κρίση αυτή δεν αποκλιμακωθεί, η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα σκληρό δίλημμα, περισσότερη αυτονομία στην άμυνα ή αποδοχή μιας νέας πραγματικότητας όπου η αμερικανική στήριξη δεν θεωρείται δεδομένη.
Ένα ενδεχόμενο «τέλος του ΝΑΤΟ», όπως το περιέγραψε η Δανή πρωθυπουργός, θα οδηγούσε την Ευρώπη και τον κόσμο συνολικά σε εξαιρετικά επικίνδυνα μονοπάτια, με τον κίνδυνο ευρύτερων κλιμακώσεων να αυξάνεται ραγδαία. Το πλήγμα στην αξιοπιστία των ΗΠΑ θα ήταν επίσης δύσκολα «διορθώσιμο». Και φυσικά μία τέτοια ρωγμή θα αποδεικνυόταν εξαιρετικά βολική για τους ανταγωνιστές των ΗΠΑ, τόσο με φόντο την Αρκτική όσο και ευρύτερα.
Το γεωπολιτικό τοπίο γίνεται ολοένα και πιο άναρχο, καθώς η αμερικανική εξωτερική πολιτική αναδιαμορφώνεται ριζικά. Η σημασία της Γροιλανδίας και, κατ’ επέκταση, της Αρκτικής αποτυπώνει με σαφήνεια την πολυπλοκότητα και τις αντιφάσεις αυτής της νέας πραγματικότητας.
Οι απειλές Τραμπ για τη Γροιλανδία δεν είναι ένα επικοινωνιακό πυροτέχνημα. Είναι προειδοποίηση για το πώς αντιλαμβάνεται πλέον η Ουάσινγκτον τη διεθνή τάξη. Και αν κάτι γίνεται ξεκάθαρο, είναι ότι από την Αρκτική ξεκινά ίσως η πιο σοβαρή δοκιμασία συνοχής που έχει αντιμετωπίσει ποτέ το ΝΑΤΟ.
