Η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο δεν ήρθε από το πουθενά. Για εβδομάδες, πίσω από κλειστές πόρτες, στήθηκε ένα πυκνό διπλωματικό παζλ με στόχο να αποφευχθεί το χειρότερο, μια αιματοχυσία στη Βενεζουέλα και μια ανοιχτή κρίση με διεθνείς προεκτάσεις. Η Washington Post, επικαλούμενη κυβερνητικά έγγραφα και συνεντεύξεις με περίπου 20 πρόσωπα, περιγράφει ένα παρασκήνιο όπου πέρασαν από το κάδρο το Βατικανό, η Ρωσία, το Κατάρ, η Τουρκία και Αμερικανοί αξιωματούχοι, όλοι με έναν κοινό παρονομαστή, να βρεθεί «έξοδος» πριν πατηθεί το κουμπί της επιχείρησης.
Η κίνηση του Βατικανού παραμονή Χριστουγέννων
Παραμονή Χριστουγέννων, ο καρδινάλιος Πιέτρο Παρολίν, δεύτερος στην ιεραρχία μετά τον Πάπα και με μακρά θητεία στη διπλωματία, ζητά επειγόντως ενημέρωση από τον Μπράιαν Μπερτς, πρέσβη των ΗΠΑ στην Αγία Έδρα.
Σύμφωνα με τα έγγραφα που είδε η εφημερίδα, ο Παρολίν θέλει να μάθει τι ακριβώς σχεδιάζει η κυβέρνηση Τραμπ στη Βενεζουέλα, μιλάμε για στοχευμένες κινήσεις κατά εμπόρων ναρκωτικών ή για καθαρή επιδίωξη αλλαγής καθεστώτος; Στο ίδιο τραπέζι, αναγνωρίζει ότι «ο Μαδούρο πρέπει να φύγει», αλλά πιέζει για μια διέξοδο που θα μειώσει τον κίνδυνο να τιναχτεί η χώρα στον αέρα.
Η ρωσική πρόταση και το «δίχτυ ασφαλείας» του Πούτιν
Εκεί έρχεται το πιο βαρύ χαρτί που μεταφέρει ο Παρολίν, η Ρωσία, λέει, είναι έτοιμη να δώσει άσυλο στον Μαδούρο. Άνθρωπος που γνωρίζει την προσφορά περιγράφει ότι το πακέτο περιλάμβανε κάτι πολύ συγκεκριμένο: να φύγει ο Μαδούρο, να μπορεί να απολαύσει τα χρήματά του και να έχει εγγύηση ασφάλειας από τον ίδιο τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Το Βατικανό, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ζητά από τους Αμερικανούς «υπομονή» και χρόνο ώστε να σπρωχτεί ο Μαδούρο προς αυτή την έξοδο, πριν δημιουργηθεί μη αναστρέψιμη δυναμική στο εσωτερικό της Βενεζουέλας.
Οι αποτυχημένες μεσολαβήσεις και οι χαμένες έξοδοι
Το σκηνικό, όμως, δεν ήταν μονόδρομος. Πέρα από τη ρωσική διαδρομή, υπήρχαν και άλλα κανάλια που ανοιγοκλείνουν: Κατάρ, Τουρκία, Καθολική Εκκλησία και διάφοροι μεσάζοντες επιχειρούν να χτίσουν μια λύση εξορίας που θα «κλείδωνε» εγγυήσεις και θα απέφευγε στρατιωτική κλιμάκωση. Σε αυτό το φόντο, το Βατικανό φέρεται να προσπαθεί επίμονα να πιάσει γραμμή με τον Μάρκο Ρούμπιο, σε μια ύστατη προσπάθεια να χαμηλώσει η ένταση και να μπει συγκεκριμένο πλαίσιο: τι ζητούν οι ΗΠΑ, ποιο είναι το τελικό τους σχέδιο και ποιο το χρονοδιάγραμμα.
Η επιχείρηση που έκλεισε κάθε παράθυρο
Μια εβδομάδα μετά τη συνάντηση στο Βατικανό, το παράθυρο κλείνει με θόρυβο. Αμερικανικές ειδικές δυνάμεις πραγματοποιούν επιδρομή που, σύμφωνα με το κείμενο που μου έδωσες, κόστισε τη ζωή σε περίπου 75 ανθρώπους. Ο Μαδούρο και η σύζυγός του συλλαμβάνονται και μεταφέρονται αεροπορικώς στη Νέα Υόρκη για να αντιμετωπίσουν κατηγορίες διακίνησης ναρκωτικών. Εκείνη τη στιγμή, όλες οι προσπάθειες «ασφαλούς εξόδου» μένουν μετέωρες: οι διαμεσολαβήσεις δεν προλαβαίνουν, οι εγγυήσεις δεν ενεργοποιούνται, και το σενάριο που πολλοί ήθελαν να αποφύγουν γίνεται πραγματικότητα.
Γιατί δεν έφυγε ο Μαδούρο μέχρι τέλους
Το ρεπορτάζ περιγράφει έναν ηγέτη που, παρά τα σημάδια, παρερμηνεύει διαρκώς τα μηνύματα της Ουάσιγκτον και υποτιμά τον κίνδυνο. Άνθρωποι που γνωρίζουν τις συζητήσεις λένε ότι πίστευε πως η τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ντόναλντ Τραμπ «πήγε καλά», ενώ από την αμερικανική πλευρά το μήνυμα ήταν ωμό: «μπορείς να το κάνεις με τον εύκολο ή με τον δύσκολο τρόπο». Ακόμη κι όταν, λίγο πριν την επιχείρηση, φέρεται να έλαβε τελική προειδοποίηση, δεν υποχώρησε. Κάποιοι το αποδίδουν σε υπεροψία, άλλοι σε φόβο ότι αν φύγει χωρίς να έχει μαζί του τον στενό κύκλο, θα ανοίξει ο δρόμος για εκδίκηση και εσωτερικό πόλεμο.
Η στροφή της Ουάσιγκτον και το «σχέδιο διαδόχου»
Παράλληλα, οι ΗΠΑ δεν περίμεναν το κενό εξουσίας για να σκεφτούν την επόμενη μέρα. Σύμφωνα με τα έγγραφα, η προσοχή τους μετακινήθηκε στη Ντέλσι Ροντρίγκες, τη δεύτερη στην ιεραρχία μετά τον Μαδούρο, σε μια επιλογή που παρουσιάζεται ως «ρεαλιστική» για να κρατηθεί η χώρα όρθια. Το ενδιαφέρον είναι ότι η στροφή αυτή έρχεται σε αντίθεση με το παρελθόν, αφού στη διάρκεια της πρώτης θητείας Τραμπ είχαν επιβληθεί κυρώσεις στη Ροντρίγκες και στον αδελφό της. Όμως, όπως περιγράφεται, επικράτησε η εκτίμηση ότι η αντιπολίτευση δυσκολεύεται να κερδίσει στρατό και μηχανισμούς, ενώ πρόσωπα του Τσαβισμού έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να διαχειριστούν μια μετάβαση χωρίς κατάρρευση.
Ο ρόλος CIA, Chevron και οι επαφές στο παρασκήνιο
Στο ίδιο κάδρο μπαίνει και μια απόρρητη αξιολόγηση της CIA, που μεταφέρθηκε στον Τραμπ από τον διευθυντή της υπηρεσίας, με συμπέρασμα ότι οι πιστοί του Μαδούρο θα είχαν καλύτερες πιθανότητες να κυβερνήσουν «μετά τον Μαδούρο» σε σχέση με την ομάδα της Μαρία Κορίνα Ματσάδο. Παράλληλα, το ρεπορτάζ περιγράφει τη Ροντρίγκες ως πρόσωπο που, σε ιδιωτικές επαφές, εμφανιζόταν λιγότερο ιδεολογικό απ’ όσο έδειχνε δημόσια, και ως συνομιλήτρια που μπορούσε να «δουλέψει» με επιχειρηματικά συμφέροντα. Αναφέρονται επίσης συναντήσεις αξιωματούχων της Chevron μαζί της, στο πλαίσιο της ιδιαίτερης παρουσίας της εταιρείας στη Βενεζουέλα εν μέσω κυρώσεων, χωρίς όμως –όπως λέγεται– να υπάρχει ενημέρωση για την επιχείρηση σύλληψης.
Η Βενεζουέλα ως χαρτί Ρωσίας και οι φόβοι για αιματοχυσία
Το Βατικανό, σύμφωνα με τα έγγραφα, μεταφέρει και κάτι ακόμη: τη «φήμη» ότι η Βενεζουέλα είχε μπει ως κομμάτι σε ευρύτερες διαπραγματεύσεις Ρωσίας–Ουκρανίας, με την ιδέα ότι η Μόσχα θα μπορούσε να χαλαρώσει τη στήριξη στο Καράκας αν κέρδιζε στην Ουκρανία αυτό που ήθελε. Παράλληλα, υπενθυμίζεται η στρατηγική σχέση Ρωσίας–Βενεζουέλας από την εποχή Ούγκο Τσάβες, με εξοπλισμούς, δάνεια και ενεργειακές μπίζνες. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Παρολίν πιέζει για προθεσμία εξόδου και εγγυήσεις για την οικογένεια του Μαδούρο, προειδοποιώντας ότι χωρίς καθαρό τελικό στόχο, η κατάσταση θα ξεφύγει.
Στο τέλος, η εικόνα που μένει είναι σκληρή και απλή, ο Μαδούρο είχε περισσότερες από μία ευκαιρίες να φύγει πριν γίνει στόχος επιχείρησης. Υπήρξαν προσφορές, εγγυήσεις, μεσολαβήσεις και «παράθυρα» που άνοιγαν και έκλειναν όσο κλιμακωνόταν η πίεση. Εκείνος επέλεξε να μείνει, είτε από λάθος εκτίμηση είτε από φόβο είτε από πείσμα. Και όταν ο Λευκός Οίκος αποφάσισε ότι τελείωσε ο χρόνος, η ιστορία γράφτηκε με τον τρόπο που όλοι έλεγαν ότι θέλουν να αποφύγουν, με μια επιδρομή, νεκρούς και τον Μαδούρο να καταλήγει δεμένος, στο δρόμο για τη Νέα Υόρκη.
