Σε μια χρονική συγκυρία αυξημένης διπλωματικής κινητικότητας, η Τουρκία προχώρησε στην έκδοση δύο NAVTEX στο Αιγαίο, επιλέγοντας αυτή τη φορά μια ασυνήθιστα μακρά χρονική διάρκεια, που φτάνει τα δύο έτη. Η κίνηση έρχεται ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη προετοιμασίες για συνάντηση κορυφής ανάμεσα στον Έλληνα πρωθυπουργό Κυριάκος Μητσοτάκης και τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η οποία τοποθετείται χρονικά εντός του Φεβρουαρίου.
NAVTEX χωρίς νέες διεκδικήσεις, αλλά με σαφή στόχευση
Οι τουρκικές αναγγελίες δεν εισάγουν νέες θέσεις, ωστόσο επαναδιατυπώνουν με θεσμικό τρόπο πάγιες τουρκικές απόψεις που αφορούν το καθεστώς του Αιγαίου. Πρόκειται για μια πρακτική που η Άγκυρα έχει ακολουθήσει και στο παρελθόν, επιλέγοντας χρονικές στιγμές με ιδιαίτερο διπλωματικό βάρος.
Σμύρνη και Αττάλεια στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο γεγονός ότι οι NAVTEX εκδόθηκαν από τους σταθμούς της Σμύρνης και της Αττάλειας. Η επιλογή αυτή συμπίπτει με τη δημόσια τοποθέτηση της ελληνικής κυβέρνησης υπέρ της άσκησης των δικαιωμάτων που απορρέουν από το Δίκαιο της Θάλασσας, όπως έχει τονιστεί επανειλημμένα τόσο από τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης όσο και από τον υπουργό Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας.
Τι είναι το NAVTEX
Το NAVTEX είναι διεθνές σύστημα αγγελιών προς τη ναυσιπλοΐα, μέσω του οποίου οι αρμόδιες κρατικές αρχές ενημερώνουν τα πλοία για δραστηριότητες ή καταστάσεις που μπορεί να επηρεάσουν την ασφαλή διέλευσή τους, όπως στρατιωτικές ασκήσεις, έρευνες, δεσμεύσεις θαλάσσιων περιοχών ή κινδύνους στη θάλασσα. Πρόκειται για τεχνική προειδοποίηση ασφαλείας και όχι για νομική πράξη, καθώς η έκδοση NAVTEX δεν συνιστά άσκηση κυριαρχίας ούτε κατοχυρώνει δικαιοδοσία ή δικαιώματα επί θαλάσσιων ζωνών.
Αναφορά σε υφαλοκρηπίδα και ερευνητικές δραστηριότητες
Στο ένα από τα δύο κείμενα γίνεται λόγος για περιοχές που, κατά την τουρκική ερμηνεία, εμπίπτουν σε τουρκική δικαιοδοσία στο Αιγαίο. Επισημαίνεται ότι δραστηριότητες όπως έρευνες και ασκήσεις θα πρέπει, σύμφωνα με την Άγκυρα, να πραγματοποιούνται σε συνεννόηση με τις τουρκικές αρχές.
Ονομαστική αναφορά σε ελληνικά νησιά
Στο δεύτερο κείμενο της NAVTEX, η Άγκυρα προχωρά σε ονομαστική αναφορά ελληνικών νησιών, τα οποία σύμφωνα με την τουρκική θέση τελούν υπό καθεστώς «μόνιμης αποστρατικοποίησης».
Συγκεκριμένα, γίνεται αναφορά στα νησιά Θάσος, Άγιος Ευστράτιος, Σαμοθράκη, Λήμνος, Λέσβος, Χίος, Ψαρά, Ικαρία, Σάμος, καθώς και σε σειρά νησιών των Δωδεκανήσων, όπως Ρόδος, Χάλκη, Κάρπαθος, Κάσος, Τήλος, Νίσυρος, Κάλυμνος, Λέρος, Πάτμος, Λειψοί, Σύμη, Κως, Αστυπάλαια και το σύμπλεγμα του Καστελλορίζου.
Η τουρκική πλευρά επικαλείται διεθνείς συνθήκες, όπως τη Διάσκεψη του Λονδίνου του 1914, τη Συνθήκη της Λωζάννης του 1923 και τη Συνθήκη των Παρισίων του 1947, υποστηρίζοντας ότι από αυτές απορρέουν περιορισμοί στη διεξαγωγή στρατιωτικών δραστηριοτήτων στα χωρικά ύδατα των συγκεκριμένων νησιών — θέση που η Ελλάδα απορρίπτει σταθερά ως νομικά αβάσιμη.
Τι λέει η Τουρκία – Τι απαντά η Ελλάδα
Τι λέει η Τουρκία:
Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι σειρά ελληνικών νησιών του Αιγαίου και των Δωδεκανήσων τελούν υπό καθεστώς αποστρατικοποίησης, επικαλούμενη διεθνείς συνθήκες όπως τη Διάσκεψη του Λονδίνου του 1914, τη Συνθήκη της Λωζάννης του 1923 και τη Συνθήκη των Παρισίων του 1947. Σύμφωνα με την τουρκική θέση, η διεξαγωγή στρατιωτικών δραστηριοτήτων στα χωρικά ύδατα των συγκεκριμένων νησιών παραβιάζει τις προβλέψεις αυτών των συνθηκών και δημιουργεί κινδύνους για τη ναυσιπλοΐα.
Τι απαντά η Ελλάδα:
Η ελληνική πλευρά απορρίπτει κατηγορηματικά τους τουρκικούς ισχυρισμούς, τονίζοντας ότι πρόκειται για αυθαίρετη και νομικά αβάσιμη ερμηνεία των διεθνών συνθηκών. Η Αθήνα επισημαίνει ότι τα νησιά ασκούν πλήρως και αδιαπραγμάτευτα τα κυριαρχικά τους δικαιώματα, ενώ η αμυντική τους θωράκιση είναι απολύτως νόμιμη και συνδέεται άμεσα με το δικαίωμα αυτοάμυνας, όπως αυτό προβλέπεται από τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι οι NAVTEX δεν συνιστούν πράξη άσκησης κυριαρχίας ούτε παράγουν έννομα αποτελέσματα.
Διπλωματικό μήνυμα ενόψει συνομιλιών
Η διάρκεια των NAVTEX, αλλά και η χρονική στιγμή της έκδοσής τους, προσδίδουν στην κίνηση χαρακτήρα πολιτικού μηνύματος, χωρίς να μεταβάλλουν επί της ουσίας το υφιστάμενο πλαίσιο. Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι πρόκειται για μια προσπάθεια της Άγκυρας να υπενθυμίσει τις γνωστές θέσεις της, λίγο πριν την επανέναρξη των επαφών σε ανώτατο επίπεδο.
