Το Ιράν δεν κινείται πια με ρυθμούς διπλωματίας αλλά με λογική πολεμικού συναγερμού. Σύμφωνα με εκτενές ρεπορτάζ των New York Times, η Τεχεράνη προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο άμεσης αμερικανικής επίθεσης, ενώ στο εσωτερικό της χώρας εξελίσσεται μια αθόρυβη αλλά βαθιά αναδιάταξη εξουσίας.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος –όπως αποκαλύπτεται– έχει μεταφέρει ουσιαστικά τα κέντρα λήψης αποφάσεων από τον εκλεγμένο πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν στον βετεράνο πολιτικό και άνθρωπο της σκληρής γραμμής Αλί Λαριτζάνι.
Ο άνθρωπος που κυβερνά «πίσω από τον πρόεδρο»
Από τις αρχές Ιανουαρίου, εν μέσω διαδηλώσεων και στρατιωτικής έντασης, ο Χαμενεΐ στράφηκε σε έναν παλιό και απολύτως έμπιστο συνεργάτη. Ο 67χρονος Αλί Λαριτζάνι, πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης και επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, φαίνεται να κρατά πλέον τα ηνία.
Ο πρόεδρος Πεζεσκιάν, καρδιοχειρουργός που μπήκε στην πολιτική, εμφανίζεται αποδυναμωμένος. Ο ίδιος δηλώνει δημόσια: «Είμαι γιατρός, όχι πολιτικός», μια φράση που αποτυπώνει το κλίμα παραγκωνισμού του.
Το ρεπορτάζ των New York Times βασίζεται σε έξι ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους, μέλη των Φρουρών της Επανάστασης, πρώην διπλωμάτες και πηγές κοντά στο γραφείο του Χαμενεΐ. Όλοι μίλησαν υπό καθεστώς ανωνυμίας.
Ο Λαριτζάνι έχει αναλάβει κρίσιμους φακέλους: καταστολή διαδηλώσεων με χρήση θανατηφόρας βίας, πυρηνικές διαπραγματεύσεις, διπλωματικές επαφές με Ρωσία, Κατάρ και Ομάν, αλλά και στρατηγικό σχεδιασμό σε περίπτωση πολέμου.
«Είμαστε έτοιμοι στη χώρα μας. Είμαστε σίγουρα πιο ισχυροί από πριν… Δεν επιδιώκουμε τον πόλεμο, αλλά αν μας τον επιβάλουν, θα ανταποκριθούμε», δήλωσε ο ίδιος στο Al Jazeera.
Οδηγίες Χαμενεΐ και τετραπλή διαδοχή
Ο ανώτατος ηγέτης δεν περιορίζεται σε στρατιωτική προετοιμασία. Έχει εκδώσει σαφείς οδηγίες επιβίωσης του καθεστώτος.
Σύμφωνα με τις πηγές των Times:
-
Έχει ορίσει τέσσερα επίπεδα διαδοχής για κάθε στρατιωτική και κυβερνητική θέση που ελέγχει προσωπικά.
-
Ζήτησε από ανώτερους αξιωματούχους να κατονομάσουν έως τέσσερις πιθανούς αντικαταστάτες.
-
Δημιούργησε κλειστό κύκλο λήψης αποφάσεων σε περίπτωση διακοπής επικοινωνίας ή δολοφονίας του.
Κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου με το Ισραήλ, ο Χαμενεΐ φέρεται να κατονομάζει τρεις πιθανούς διαδόχους του. Τα ονόματα δεν έχουν δημοσιοποιηθεί. Ο Λαριτζάνι, ωστόσο, δεν μπορεί να είναι τυπικά διάδοχος, καθώς δεν είναι ανώτερος σιίτης κληρικός – προϋπόθεση για τη θέση.
Παραμένει όμως στο στενό «πολεμικό» επιτελείο μαζί με τον υποστράτηγο Γιαχιά Ραχίμ Σαφάβι, τον πρόεδρο της Βουλής Mohammad Bagher Ghalibaf και τον Ali Asghar Hejazi.
Ο Βάλι Νασρ από το Johns Hopkins σχολιάζει: «Αναμένει να γίνει μάρτυρας και σκέφτεται ότι αυτό είναι το σύστημά του και η κληρονομιά του… Διανέμει την εξουσία και προετοιμάζει το κράτος για το επόμενο μεγάλο γεγονός».
Στρατιωτική ετοιμότητα και πυραυλική ανάπτυξη
Το Ιράν λειτουργεί με παραδοχή ότι οι αμερικανικές επιθέσεις είναι πιθανές και επικείμενες. Όλες οι ένοπλες δυνάμεις βρίσκονται σε υψηλή ετοιμότητα.
Σύμφωνα με τις πηγές:
-
Εκτοξευτές βαλλιστικών πυραύλων έχουν αναπτυχθεί στα δυτικά σύνορα με το Ιράκ, σε απόσταση πλήγματος προς το Ισραήλ.
-
Άλλοι έχουν τοποθετηθεί κατά μήκος των νότιων ακτών στον Περσικό Κόλπο, εντός εμβέλειας αμερικανικών βάσεων.
-
Έχουν γίνει δοκιμές πυραύλων και προσωρινά κλεισίματα εναέριου χώρου.
-
Πραγματοποιήθηκε άσκηση που περιλάμβανε προσωρινό κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ.
Ο Χαμενεΐ παραμένει προκλητικός: «Ο ισχυρότερος στρατός στον κόσμο μπορεί να δεχτεί ένα τέτοιο χτύπημα που δεν θα είναι σε θέση να σηκωθεί ξανά».
Εσωτερική καταστολή και «σχέδιο επιβίωσης»
Σε περίπτωση πολέμου, ειδικές αστυνομικές δυνάμεις, μυστικές υπηρεσίες και τα τάγματα Basij θα αναπτυχθούν στις μεγάλες πόλεις, στήνοντας σημεία ελέγχου για αποτροπή αναταραχών και εντοπισμό «ξένων πρακτόρων».
Το ρεπορτάζ αποκαλύπτει επίσης συζητήσεις για πολιτική επιβίωση του καθεστώτος. Αναζητείται ακόμη και ο «Ντέλσι του Ιράν» – αναφορά στη Βενεζουέλα – δηλαδή πρόσωπο που θα μπορούσε να διαχειριστεί τη χώρα αν η ηγεσία εξουδετερωθεί.
Στη λίστα φέρονται να βρίσκονται ο Λαριτζάνι, ο Ghalibaf και – απροσδόκητα – ο πρώην πρόεδρος Χασάν Ρουχανί.
Ο Αλί Βαέζ του International Crisis Group προειδοποιεί: «Ο ανώτατος ηγέτης είναι η υπερκόλλα που κρατά το σύστημα ενωμένο… Αν δεν υπάρχει πια, η συνοχή θα είναι δύσκολο να διατηρηθεί».
Το μήνυμα που προκύπτει από το δημοσίευμα είναι σαφές: η Τεχεράνη δεν προετοιμάζεται μόνο για στρατιωτική σύγκρουση. Προετοιμάζεται για ένα σενάριο όπου ο πόλεμος μπορεί να πυροδοτήσει και τη μετάβαση εξουσίας.
Και σε αυτό το σενάριο, ο Αλί Λαριτζάνι φαίνεται να είναι ο άνθρωπος-κλειδί.
