Δύο γεγονότα, απόσταση εννέα ημερών μεταξύ τους. Το πρώτο: 168 κορίτσια και 14 δάσκαλοι νεκροί μέσα σε αίθουσα διδασκαλίας. Το δεύτερο: μαύρη βροχή πάνω από μια πόλη 10 εκατομμυρίων κατοίκων. Και στα δύο, το ίδιο ερώτημα χωρίς απάντηση: ποιος είναι υπεύθυνος — και μπορεί κανείς να τον λογοδοτήσει;
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξανόμενες κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου στο Ιράν. Τα διεθνή όργανα έχουν ήδη κινηθεί. Το νομικό σύστημα υπάρχει. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει νόμος — είναι αν υπάρχει κάποιος που να τον εφαρμόζει.
28 Φεβρουαρίου: Το σχολείο στο Μιναμπ
Ήταν πρωί Σαββάτου — η πρώτη μέρα του σχολείου της εβδομάδας στο Ιράν, και η πρώτη μέρα των αμερικανο-ισραηλινών επιχειρήσεων (Επιχείρηση «Epic Fury»). Δεκάδες κορίτσια είχαν μαζευτεί στις τάξεις του σχολείου «Shajareh Tayyebeh» (Το Καλό Δέντρο) στο Μιναμπ, στη νότια ιρανική επαρχία Χορμοζγκάν, όταν έπεσαν οι πύραυλοι. Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, τουλάχιστον 168 παιδιά και 14 δάσκαλοι σκοτώθηκαν — σύνολο 182 νεκροί, κυρίως κορίτσια ηλικίας 7 έως 12 ετών.
Σύμφωνα με μαρτυρίες που συνέλεξε το NBC News, το σχολείο χτυπήθηκε τρεις φορές συνολικά. Μετά το πρώτο πλήγμα, η διευθύντρια μετέφερε μαθητές σε αίθουσα προσευχής και κάλεσε τους γονείς — αλλά πριν φτάσουν, ήρθε το δεύτερο χτύπημα. Οι περισσότεροι νεκροί βρέθηκαν εκεί.
Η επίσημη αντίδραση των ΗΠΑ και του Ισραήλ ήταν άρνηση εμπλοκής. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Κάρολαϊν Λέβιτ δήλωσε ότι «οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις δεν στοχεύουν αμάχους». Το Πεντάγωνο ανακοίνωσε ότι ερευνά το συμβάν.
Η δορυφορική ανάλυση όμως δυσκολεύει αυτή την άρνηση. Σύμφωνα με τους New York Times και Al Jazeera, δορυφορικές εικόνες δείχνουν ότι το σχολείο λειτουργούσε σε πρώην βάση των Φρουρών της Επανάστασης που είχε εγκαταλειφθεί εδώ και 15 χρόνια — με δικό του τοίχο και ξεχωριστή είσοδο. Οι NYT κατέληξαν ότι οι αμερικανικές δυνάμεις ήταν «πιθανότατα» υπεύθυνες, καθώς επιτίθεντο σε ναυτική βάση του IRGC στην ίδια περιοχή.
Εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ χαρακτήρισαν την επίθεση «σοβαρή επίθεση κατά παιδιών» και τόνισαν ότι επιθέσεις σε εκπαιδευτικά κτίρια που δεν αποτελούν ενεργούς στρατιωτικούς στόχους συνιστούν εγκλήματα πολέμου. «Δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για να σκοτώνεις κορίτσια μέσα σε αίθουσα», δήλωσαν.
7–8 Μαρτίου: Η μαύρη βροχή πάνω από την Τεχεράνη
Αμερικανο-ισραηλινά πλήγματα κατέστρεψαν τέσσερις εγκαταστάσεις αποθήκευσης πετρελαίου και ένα κέντρο διακίνησης καυσίμων στην Τεχεράνη και την επαρχία Αλμπόρζ. Τέσσερις εργαζόμενοι έχασαν τη ζωή τους. Οι φωτιές συνέχισαν να καίνε για ώρες.
Το επόμενο πρωί, η Τεχεράνη ξύπνησε κάτω από κάτι που δεν είχε ξαναδεί. Σταγόνες βροχής φορτωμένες με πετρελαϊκά κατάλοιπα έβαψαν μαύρα τα πάντα — αυτοκίνητα, πεζοδρόμια, ρούχα, δέρμα. «Η βροχή είναι μαύρη, δεν μπορώ να το πιστέψω» είπε ο Κιανούς, 44χρονος μηχανικός. «Κάτι σαν μαύρο τέρας κατάπιε τον ουρανό» περιέγραψε η Λέιλα, 27χρονη δασκάλα.
Ο ανταποκριτής του Al Jazeera από την Τεχεράνη χαρακτήρισε την επίθεση σε αστικές βιομηχανικές εγκαταστάσεις «άνευ προηγουμένου» στο πλαίσιο αυτού του πολέμου.
Τι είναι η «μαύρη βροχή» — και γιατί είναι επικίνδυνη
Η «μαύρη βροχή» δεν είναι μεταφορά. Όταν καίγονται μεγάλες ποσότητες αργού πετρελαίου και καυσίμων, η καύση απελευθερώνει στην ατμόσφαιρα τεράστιες ποσότητες αιθάλης, υδρογονανθράκων, οξειδίων του θείου και του αζώτου. Όταν αυτές οι ουσίες ενωθούν με την υγρασία της ατμόσφαιρας και πέσουν ως βροχή, το αποτέλεσμα είναι γνωστό και ως “μαύρη βροχή”, αυτό που βίωσαν οι κάτοικοι της Τεχεράνης.
Η Ιρανική Ερυθρά Ημισέληνος προειδοποίησε για «σημαντικές ποσότητες τοξικών υδρογονανθράκων, οξειδίων του θείου και αζώτου» που μπορούν να προκαλέσουν χημικά εγκαύματα και βλάβη στους πνεύμονες. Ο κίνδυνος δεν εξαφανίζεται με τη στάση της βροχής — η εξάτμιση των ουσιών δημιουργεί νέο κίνδυνο τοξικότητας στον αέρα.
Το πετρέλαιο και τα χημικά κατάλοιπα μπορούν επίσης να διεισδύσουν σε ποτάμια, κανάλια και υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες. Ακόμα και όταν η ρύπανση φαίνεται τοπική, το νερό μεταφέρει τη μόλυνση μακριά — κοινότητες που δεν βρίσκονται κοντά στα πλήγματα μπορεί να αντιμετωπίσουν κινδύνους που δεν δημιούργησαν.
Το ιστορικό προηγούμενο είναι διδακτικό. Κατά τον Πόλεμο του Κόλπου το 1990–91, οι φωτιές στα κουβεϊτιανά πετρελαιοπηγάδια προκάλεσαν μαύρη βροχή και τοξικά νέφη που έφτασαν ως την Τουρκία, το Ιράν, τη Βουλγαρία και το Αφγανιστάν. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ με την Απόφαση 687 έκρινε τότε ότι η καταστροφή πετρελαϊκών πόρων αποτέλεσε παραβίαση του διεθνούς δικαίου και ότι το υπεύθυνο κράτος ευθύνεται για κάθε άμεση ζημία, συμπεριλαμβανομένης της περιβαλλοντικής.
Η ευρύτερη εικόνα: Νεκροί, υποδομές, κλιμάκωση
Οι συνολικές απώλειες από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου ξεπερνούν τους 1.000 αμάχους στο Ιράν, με περίπου 300 νεκρούς στον Λίβανο. Το Ιρανικό Ερυθρό Ημισέληνο ανακοίνωσε ότι περίπου 10.000 αστικές κατασκευές έχουν υποστεί ζημιές, ανάμεσά τους σπίτια, σχολεία και νοσηλευτικές μονάδες.
Ο πόλεμος κλιμακώνεται και περιφερειακά. Αμερικανικό πλήγμα κατέστρεψε ιρανική μονάδα αφαλάτωσης στο νησί Κέσμ, κόβοντας την υδροδότηση 30 χωριών. Σε αντίποινα, το Ιράν έπληξε δεξαμενές καυσίμου στο διεθνές αεροδρόμιο του Κουβέιτ και μονάδα αφαλάτωσης στο Μπαχρέιν.
Τι λέει το διεθνές δίκαιο
Σύμφωνα με το Καταστατικό της Ρώμης, εγκλήματα πολέμου συνιστά η εκ προθέσεως εξαπόλυση επίθεσης εν γνώσει ότι θα προκαλέσει δυσανάλογες απώλειες αμάχων ή εκτεταμένη, μακροχρόνια και σοβαρή ζημιά στο φυσικό περιβάλλον.
Για τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, το Ισραήλ ισχυρίστηκε ότι «οι στρατιωτικές δυνάμεις του ιρανικού καθεστώτος κάνουν άμεση χρήση αυτών των δεξαμενών καυσίμων για να λειτουργούν στρατιωτικές υποδομές». Ωστόσο η πλειονότητα των κρατών και των εμπειρογνωμόνων του διεθνούς δικαίου απορρίπτει την αμερικανική ερμηνεία που θεωρεί νόμιμους στόχους οικονομικές υποδομές που χρηματοδοτούν έμμεσα την πολεμική προσπάθεια.
Για το σχολείο, η νομική εκτίμηση είναι σαφέστερη. Ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα Φόλκερ Τιρκ δήλωσε ότι «ένα σχολείο είναι σαφώς πολιτικό ίδρυμα που δεν πρέπει ποτέ να δεχθεί επίθεση» και ότι υπάρχουν «σημαντικές ανησυχίες για τον σεβασμό του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου». Εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ τόνισαν επίσης ότι επιθέσεις σε σχολεία αποτελούν ένα από τα έξι πιο σοβαρά εγκλήματα κατά παιδιών που αναγνωρίζει ο ΟΗΕ.
Τα διεθνή όργανα: ΔΠΔ και ΔΔΔ — τι είναι και τι έχει κινηθεί
Υπάρχουν δύο βασικά διεθνή δικαστικά όργανα στη Χάγη με διαφορετική αρμοδιότητα το καθένα.
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) — στα αγγλικά ICC — δικάζει φυσικά πρόσωπα για εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονία. Ιδρύθηκε το 2002 με το Καταστατικό της Ρώμης. Το Διεθνές Δικαστήριο Δικαιοσύνης (ΔΔΔ) — στα αγγλικά ICJ — δικάζει κράτη μεταξύ τους και εδρεύει επίσης στη Χάγη υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.
Η κρίσιμη λεπτομέρεια: οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν έχουν επικυρώσει το Καταστατικό της Ρώμης — άρα θεωρητικά εκτός δικαιοδοσίας του ΔΠΔ για πράξεις που διαπράττουν οι πολίτες τους. Αυτό είναι το «νομικό τοίχος» που κάνει κάθε διαδικασία εξαιρετικά δύσκολη.
Παρόλα αυτά, τα όργανα έχουν ήδη κινηθεί:
Ιρανικός Ερυθρός Ημισέληνος → ΔΠΔ (7 Μαρτίου 2026): Σε επιστολή προς τον εισαγγελέα του ΔΠΔ, ο Ιρανικός Ερυθρός Ημισέληνος ζήτησε επίσημα την έναρξη ποινικής έρευνας για εγκλήματα πολέμου, αναφέροντας ότι πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ έπληξαν κατοικημένες περιοχές και ανθρωπιστικές εγκαταστάσεις — και ότι τρία οχήματα του Ερυθρού Ημισελήνου καταστράφηκαν και επτά εργαζόμενοί του σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν.
DAWN → ΔΠΔ (6 Μαρτίου 2026): Η αμερικανική οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Democracy for the Arab World Now κάλεσε το Ιράν να παραχωρήσει δικαιοδοσία στο ΔΠΔ, δηλώνοντας ότι «από τον θάνατο 150+ μαθητριών μέχρι πλήγματα σε νοσοκομεία γεμάτα νεογέννητα, κάθε μέρα προκύπτουν νέες αποδείξεις για σοβαρά εγκλήματα πολέμου. Τα θύματα αξίζουν δικαιοσύνη. Οι μηχανισμοί υπάρχουν — και οι ΗΠΑ δεν έχουν βέτο σε αυτούς».
ΔΔΔ — Ακρόαση 12 Μαρτίου 2026: Το Ισραήλ κατάφερε να καθυστερήσει επανειλημμένα την ουσιαστική συλλογή αποδείξεων στο ΔΔΔ — η επόμενη ακρόαση έχει οριστεί για τις 12 Μαρτίου 2026, δηλαδή σε τρεις ημέρες.
Γιατί το σύστημα αντιμετωπίζει τοίχο
Η απάντηση στην ερώτηση «μπορεί κανείς να λογοδοτήσει;» δεν είναι νομική — είναι πολιτική. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη επιβάλει κυρώσεις σε δικαστές και εισαγγελείς του ΔΠΔ για τις έρευνές τους σχετικά με εικαζόμενα εγκλήματα πολέμου από το Ισραήλ. Παράλληλα, ζήτησαν από τα κράτη-μέλη να τροποποιήσουν το Καταστατικό της Ρώμης ώστε να απαγορευτεί η δίωξη πολιτών χωρών που δεν έχουν αποδεχθεί τη δικαιοδοσία του ΔΠΔ — κάτι που θα χορηγούσε ουσιαστικά ασυλία σε Αμερικανούς και Ισραηλινούς. Η Συνέλευση των Κρατών-Μελών αρνήθηκε.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα που υπάρχει, λειτουργεί — αλλά βρίσκει μπροστά του τη μεγαλύτερη στρατιωτική και οικονομική δύναμη στον κόσμο να αρνείται να το αναγνωρίσει. Το Καταστατικό της Ρώμης έχει γραφτεί εδώ και δεκαετίες. Η μαύρη βροχή έπεσε προχθές. Και τα 182 θύματα του σχολείου στο Μιναμπ δεν θα επιστρέψουν στην τάξη τους.
