Σε τεντωμένο σχοινί βαδίζει η παγκόσμια κοινότητα, καθώς οι ελπίδες για την αποκατάσταση της διεθνούς ναυσιπλοΐας στρέφονται στην ανακοίνωση μιας εύθραυστης εκεχειρίας δύο εβδομάδων μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν. Το διακύβευμα δεν είναι τίποτα λιγότερο από το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, της «αρτηρίας» από την οποία διέρχεται το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η κρίση, που ξέσπασε στα τέλη Φεβρουαρίου, έχει προκαλέσει ισχυρούς κλυδωνισμούς στην παγκόσμια οικονομία, οδηγώντας τις τιμές της ενέργειας στα ύψη και απειλώντας άμεσα την περιφερειακή σταθερότητα. Παρά τα θετικά μηνύματα της Τετάρτης, το βλέμμα όλων είναι στραμμένο στις διαπραγματεύσεις που θα διεξαχθούν στο Πακιστάν το προσεχές Σαββατοκύριακο για τη σταθεροποίηση της ανακωχής.
Γιατί η παράλυση των Στενών απειλεί την Ελλάδα και την Ευρώπη
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το μοναδικό θαλάσσιο πέρασμα που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν, αποτελώντας την κύρια δίοδο εξαγωγών για χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οποιαδήποτε διαταραχή σε αυτό το σημείο προκαλεί:
-
Εκτίναξη του πληθωρισμού: Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου μετακυλίεται άμεσα στο κόστος παραγωγής και μεταφοράς.
-
Εμπλοκή στην εφοδιαστική αλυσίδα: Καθυστερήσεις σε φορτία που επηρεάζουν τη βιομηχανία και το λιανεμπόριο παγκοσμίως.
-
Γεωπολιτική αστάθεια: Αύξηση της στρατιωτικής παρουσίας και κίνδυνος κλιμάκωσης της έντασης.
Η «εικόνα» της ναυσιπλοΐας σήμερα
Σύμφωνα με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO), η πτώση της κίνησης είναι δραματική. Πριν από τη σύρραξη, περίπου 150 πλοία διέσχιζαν καθημερινά το στενό, πλάτους μόλις 39 χιλιομέτρων. Σήμερα, ο αριθμός αυτός έχει καταρρεύσει σε μόλις 4-5 πλοία ημερησίως, κυρίως εκείνα που οι ιρανικές αρχές χαρακτηρίζουν ως «μη εχθρικά».
Η ανθρωπιστική διάσταση είναι εξίσου κρίσιμη. Περίπου 2.000 πλοία —δεξαμενόπλοια, πλοία μεταφοράς φορτίου, ακόμη και 6 κρουαζιερόπλοια— παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο. Μαζί τους, 20.000 ναυτικοί βιώνουν καθεστώς ομηρίας για πάνω από έναν μήνα, σε μια περιοχή όπου έχουν ήδη καταγραφεί 21 επιθέσεις και 10 θάνατοι μελών πληρώματος.
Η νομική πτυχή και η επόμενη μέρα
Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) ορίζει σαφώς το δικαίωμα της «διέλευσης τράνζιτ» από διεθνή στενά. Ωστόσο, η κατάσταση περιπλέκεται καθώς το Ιράν δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος της UNCLOS, αν και το δικαίωμα διέλευσης θεωρείται μέρος του διεθνούς εθιμικού δικαίου.
Ο Damien Chevallier, Διευθυντής της Διεύθυνσης Ναυτικής Ασφάλειας του ΙΜΟ, τονίζει:
«Η προτεραιότητα είναι ο ασφαλής απεγκλωβισμός των ναυτικών και η αποφυγή της κλιμάκωσης. Η επανέναρξη του εμπορίου θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από την αξιολόγηση των κινδύνων ασφαλείας από τους πλοιοκτήτες».
Η επιστροφή στην κανονικότητα αναμένεται να γίνει μέσω του Συστήματος Διαχωρισμού της Κυκλοφορίας (TSS), το οποίο υιοθετήθηκε το 1968 για τη μείωση των συγκρούσεων. Η επιτυχία της επανέναρξης εξαρτάται πλέον από τρεις παράγοντες: την τήρηση της εκεχειρίας, την αποτελεσματικότητα της διπλωματίας και τον σεβασμό των διεθνών κανόνων ναυσιπλοΐας
