Η Μέση Ανατολή ισορροπεί για πολλοστή φορά στην κόψη του ξυραφιού, ωστόσο η τρέχουσα κρίση διαθέτει χαρακτηριστικά που την καθιστούν ίσως την πιο επικίνδυνη των τελευταίων δεκαετιών. Οι καταιγιστικές εξελίξεις στο στρατιωτικό και διπλωματικό πεδίο, όπως αυτές καταγράφονται στη συνεχή ροή ειδήσεων, δεν συνιστούν απλώς επιμέρους επεισόδια μιας γνώριμης αραβοϊσραηλινής διένεξης. Αποτελούν ψηφίδες μιας ευρύτερης, βίαιης αναδιάταξης της αρχιτεκτονικής ασφαλείας σε ολόκληρη την περιοχή.
Η ανάλυση των δεδομένων πέρα από την επιφάνεια της επικαιρότητας και πραγματοποιώντας ενδελεχή έρευνα στις διεθνείς εξελίξεις, αποκωδικοποιεί τα τρία κύρια μέτωπα που διαμορφώνουν τη νέα πραγματικότητα: το αδιέξοδο στη Γάζα με επίκεντρο τη Ράφα, την ιστορική ρήξη του “ταμπού” στην αντιπαράθεση Ισραήλ – Ιράν, και τον σύνθετο ρόλο των διεθνών και περιφερειακών «παικτών».
Η επιχείρηση στη Ράφα και η ανθρωπιστική ασφυξία
Στο στρατιωτικό πεδίο, το βλέμμα της διεθνούς κοινότητας παραμένει στραμμένο στον νότο της Λωρίδας της Γάζας. Για την ισραηλινή κυβέρνηση και τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, η χερσαία παρουσία και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Ράφα αποτελούν στρατηγικό μονόδρομο, καθώς η πόλη παρουσιάζεται ως το τελευταίο οργανωμένο προπύργιο της Χαμάς. Σύμφωνα με τις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις (IDF), ο ασφυκτικός έλεγχος των συνόρων με την Αίγυπτο είναι ο μόνος τρόπος να διακοπεί η γραμμή ανεφοδιασμού των μαχητών και να ασκηθεί η μέγιστη πίεση για την απελευθέρωση των ομήρων.
Ωστόσο, το ανθρωπιστικό κόστος μιας τέτοιας πολιορκίας είναι ιλιγγιώδες. Με εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπισμένους Παλαιστίνιους να βρίσκονται εγκλωβισμένοι στην περιοχή, οργανισμοί όπως ο ΟΗΕ, αλλά και στενοί σύμμαχοι του Ισραήλ όπως οι ΗΠΑ, προειδοποιούν διαρκώς για ένα άνευ προηγουμένου ανθρωπιστικό δράμα. Η επιμονή του Τελ Αβίβ δοκιμάζει τις αντοχές των παραδοσιακών συμμαχιών του και προκαλεί έντονους τριγμούς στο εσωτερικό του Ισραήλ, όπου οι οικογένειες των ομήρων απαιτούν άμεση συμφωνία εκεχειρίας, φοβούμενες ότι η παρατεταμένη στρατιωτική δράση θέτει σε άμεσο κίνδυνο τις ζωές των δικών τους ανθρώπων.
Η αλλαγή παραδείγματος, από τον σκιώδη πόλεμο στη μετωπική με το Ιράν
Το πιο κρίσιμο, ίσως, γεωπολιτικό αποτύπωμα της τρέχουσας κρίσης είναι η μετατόπιση της σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Ιράν. Επί δεκαετίες, η Τεχεράνη και το Τελ Αβίβ διεξήγαγαν έναν “σκιώδη πόλεμο” (shadow war) μέσω κυβερνοεπιθέσεων, στοχευμένων δολοφονιών και της χρήσης ιρανικών πληρεξουσίων (proxies), όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, οι Χούθι στην Υεμένη και διάφορες ένοπλες παρατάξεις σε Ιράκ και Συρία.
Αυτό το ιστορικό “ταμπού” έχει πλέον σπάσει. Οι εκατέρωθεν απευθείας πυραυλικές επιθέσεις έχουν δημιουργήσει ένα νέο, εξαιρετικά εύθραυστο δόγμα αποτροπής. Το Ιράν απέδειξε την ικανότητα και την πρόθεσή του να πλήξει απευθείας το ισραηλινό έδαφος, ενώ το Ισραήλ απάντησε καταδεικνύοντας την τρωτότητα της ιρανικής αεράμυνας. Αυτή η «νέα κανονικότητα» μετράει αντίστροφα για ένα πιθανό λάθος υπολογισμό (miscalculation) που θα μπορούσε να παρασύρει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένων των αμερικανικών δυνάμεων, σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο.
Το ντόμινο στον Λίβανο και ο ρόλος του αραβικού κόσμου
Την ίδια στιγμή, το μέτωπο του βορρά παραμένει επικίνδυνα ενεργό. Η Χεζμπολάχ διατηρεί έναν διαρκή πόλεμο φθοράς, εγκλωβίζοντας το Ισραήλ σε μια κατάσταση διμέτωπου αγώνα. Οι διασυνοριακές ανταλλαγές πυρών έχουν οδηγήσει στην εκκένωση δεκάδων χιλιάδων αμάχων και από τις δύο πλευρές των συνόρων, δημιουργώντας μια de facto νεκρή ζώνη και απειλώντας τη σταθερότητα του ήδη πολιτικά και οικονομικά διαλυμένου Λιβάνου.
Από την άλλη πλευρά, ο ρόλος των μετριοπαθών αραβικών κρατών, όπως η Αίγυπτος και η Ιορδανία, είναι κομβικός αλλά και επισφαλής. Το Κάιρο πιέζει διπλωματικά, καθώς η στρατιωτική δραστηριότητα στα σύνορά του απειλεί ευθέως τη συνθήκη ειρήνης του 1979 με το Ισραήλ. Τα κράτη του Κόλπου παρακολουθούν με έκδηλη ανησυχία, προσπαθώντας να διατηρήσουν τις ισορροπίες ανάμεσα στη διπλωματική εξομάλυνση με το Ισραήλ και την τεράστια οργή της αραβικής κοινής γνώμης για τα θύματα στη Γάζα.
Ο χρόνος τελειώνει στη διπλωματική σκακιέρα
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται μπροστά σε ένα ιστορικό και εξαιρετικά σκοτεινό σταυροδρόμι. Η Ουάσιγκτον προσπαθεί απεγνωσμένα να επιβάλει μια βιώσιμη εκεχειρία, αξιοποιώντας την επιρροή του Κατάρ και της Αιγύπτου προς τη Χαμάς. Το δίλημμα είναι πλέον ξεκάθαρο: είτε οι εμπλεκόμενες πλευρές θα προχωρήσουν σε οδυνηρούς συμβιβασμούς για την απελευθέρωση των ομήρων και την παύση του πυρός, είτε η περιοχή θα βυθιστεί σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς χωρίς ξεκάθαρο νικητή, με ανυπολόγιστες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, την ενέργεια και τη διεθνή ασφάλεια.
