Η Μέση Ανατολή έχει εισέλθει οριστικά στην πιο σκοτεινή και απρόβλεπτη φάση της σύγχρονης ιστορίας της. Η κατάρρευση της εύθραυστης εκεχειρίας ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη συνοδεύτηκε από την επίσημη «εμφάνιση» του νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ.
Μέσω μιας γραπτής ανακοίνωσης που μεταδόθηκε από την κρατική τηλεόραση και όχι μέσω κάποιας ζωντανής εμφάνισης, ο διάδοχος του δολοφονηθέντος Αλί Χαμενεΐ δεν άφησε κανένα απολύτως περιθώριο για διπλωματικό ελιγμό. Διακηρύσσοντας ότι το ιρανικό έθνος και το λεγόμενο «μέτωπο της αντίστασης» είναι έτοιμα να παραδώσουν «αξέχαστα μαθήματα» στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, επιβεβαίωσε τους χειρότερους φόβους της διεθνούς κοινότητας: η στρατιωτική κλιμάκωση δεν αποτελεί απλώς ένα απομακρυσμένο ενδεχόμενο, αλλά την επίσημη, αδιαπραγμάτευτη κρατική γραμμή της Τεχεράνης.
Η μετωπική επίθεση στον Ντόναλντ Τραμπ και το τέλος της διπλωματίας
Η δήλωση του Μοτζταμπά Χαμενεΐ συνιστά ένα μνημείο πολιτικής οξύτητας και πολεμικής ρητορικής. Ο νέος αγιατολάχ κατηγόρησε ευθέως τις ΗΠΑ για τις επανειλημμένες παραβιάσεις του πρόσφατου μνημονίου συνεργασίας και της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός. Η στόχευσή του ήταν απολύτως προσωποποιημένη και άμεση. Χαρακτήρισε την υπογραφή του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στο εν λόγω μνημόνιο ως «εντελώς χωρίς αξία και στερούμενη αξιοπιστίας».
Η επιλογή αυτών των σκληρών λέξεων δεν είναι καθόλου τυχαία. Στόχος της Τεχεράνης είναι να αποδείξει πως η Ουάσιγκτον ευθύνεται εξ ολοκλήρου για τη νέα αιματοχυσία. «Τώρα που ο Αμερικανός εχθρός επιδιώκει να υποδαυλίσει τον πόλεμο, πρέπει να ξέρει ότι το ιρανικό έθνος και το μέτωπο της αντίστασης έχουν να του δώσουν αξέχαστα μαθήματα», ανέφερε χαρακτηριστικά το μήνυμά του, στέλνοντας μήνυμα τόσο στο εσωτερικό του Ιράν όσο και στους περιφερειακούς του συμμάχους.
Το αιματηρό αποτύπωμα στην Ιορδανία και το αμερικανικό πένθος
Τα «μαθήματα» στα οποία αναφέρθηκε ο Χαμενεΐ δυστυχώς δεν έμειναν στο επίπεδο της πολιτικής ρητορικής, αλλά έλαβαν σάρκα και οστά στα πεδία των μαχών. Η δραματική επιβεβαίωση ήρθε μέσα από τις επίσημες ανακοινώσεις της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), η οποία κατέγραψε βαριές απώλειες. Κατά τη διάρκεια μιας μαζικής ιρανικής επίθεσης με τη χρήση βαλλιστικών πυραύλων και σμηνών μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones), δύο Αμερικανοί στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους εν ώρα καθήκοντος στην Ιορδανία, επιχειρώντας να αναχαιτίσουν την εχθρική απειλή.
Η κατάσταση, ωστόσο, παραμένει εξαιρετικά τεταμένη, καθώς το αμερικανικό Πεντάγωνο επιβεβαίωσε πως ένας ακόμη Αμερικανός στρατιώτης αγνοείται, ενώ τέσσερις τραυματίστηκαν ελαφρύτερα και, αφού έλαβαν ιατρική περίθαλψη σε τοπικά νοσοκομεία, επέστρεψαν στα καθήκοντά τους. Το γεγονός ότι το Ιράν τόλμησε να χτυπήσει απευθείας αμερικανικές δυνάμεις στο κυρίαρχο έδαφος μιας συμμαχικής, μετριοπαθούς αραβικής χώρας όπως η Ιορδανία, αποδεικνύει ότι η Τεχεράνη είναι απόλυτα διατεθειμένη να διαχύσει την κρίση πέρα από τα σύνορά της.
Η οργή του Κόλπου και οι κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου
Αυτή η ωμή ιρανική επιθετικότητα έχει προκαλέσει ρίγη ανησυχίας σε ολόκληρο τον αραβικό κόσμο. Ο γενικός γραμματέας του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) προχώρησε σε μια ασυνήθιστα σκληρή και κατηγορηματική ανακοίνωση, καταδικάζοντας τα ιρανικά χτυπήματα που έλαβαν χώρα στο Μπαχρέιν, την Ιορδανία και το Κουβέιτ.
Για πρώτη φορά με τόσο απόλυτο και νομικά βαρύ τρόπο, οι αραβικές χώρες του Κόλπου χαρακτήρισαν τις επιθέσεις σε πολιτικές υποδομές ως ξεκάθαρα «εγκλήματα πολέμου» και «εξαιρετικά επικίνδυνη κλιμάκωση». Το Συμβούλιο έκανε λόγο για κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου και του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Αυτή η διπλωματική απομόνωση αποδεικνύει ότι το θεοκρατικό καθεστώς δεν έχει απέναντί του μόνο τη Δύση, αλλά και τους άμεσους γείτονές του.
Το εσωτερικό σκηνικό και το παρασκήνιο της κηδείας του Αλί Χαμενεΐ
Πίσω από την πολεμική ρητορική κρύβεται ένα βαθύ και δυσεπίλυτο εσωτερικό δράμα στο θεοκρατικό καθεστώς. Η άνοδος του Μοτζταμπά Χαμενεΐ στο ύπατο θρησκευτικό και πολιτικό αξίωμα δεν συντελέστηκε κάτω από συνθήκες ομαλότητας. Ο πατέρας του, Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος κυβέρνησε τη χώρα με σιδηρά πυγμή για 37 ολόκληρα χρόνια, βρήκε τον θάνατο στα πρώτα συνδυασμένα πλήγματα που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, τα οποία και σηματοδότησαν την έναρξη αυτού του νέου, ολοκληρωτικού πολέμου.
Ο ενταφιασμός του Αλί Χαμενεΐ πραγματοποιήθηκε με κάθε επισημότητα στην ιερή πόλη Μασχάντ. Αποτελεί μάλιστα ιστορικό γεγονός το ότι είναι μόλις ο δεύτερος ηγέτης της χώρας που θάβεται εκεί. Εκείνο όμως που προκάλεσε τεράστια αίσθηση στους διεθνείς αναλυτές ήταν η ηχηρή απουσία του ίδιου του Μοτζταμπά από την κηδεία του πατέρα του, όπως μαρτυρούν τα πλάνα που μετέδωσε το κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο IRIB.
Η αποχή του από τις δημόσιες τελετές και το γεγονός ότι επέλεξε να απευθυνθεί στο έθνος αποκλειστικά μέσω μιας ψυχρής γραπτής ανακοίνωσης, υποδηλώνει τον τεράστιο και απόλυτα δικαιολογημένο φόβο του για ενδεχόμενες στοχευμένες δολοφονίες από αμερικανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Η ασφάλεια της νέας ηγεσίας φαίνεται πως κρέμεται από μια κλωστή. Παράλληλα, το καθεστώς έχει να αντιμετωπίσει τη λαϊκή δυσαρέσκεια στο εσωτερικό, ιδίως μετά την καταστολή της πανεθνικής εξέγερσης του περασμένου Ιανουαρίου, η οποία, σύμφωνα με τους επικριτές, άφησε πίσω της δεκάδες χιλιάδες νεκρούς διαδηλωτές.
Ο απολογισμός και η παγκόσμια γεωπολιτική αβεβαιότητα
Το Ιράν, υπό την αόρατη προς το παρόν καθοδήγηση του Μοτζταμπά Χαμενεΐ, προσπαθεί εναγωνίως να αποδείξει τόσο στο εσωτερικό του ακροατήριο όσο και στη διεθνή κοινότητα ότι παραμένει επιχειρησιακά ικανό να επιφέρει ανυπολόγιστο στρατιωτικό και οικονομικό κόστος στις Ηνωμένες Πολιτείες. Από την άλλη πλευρά, η αμερικανική κυβέρνηση, έχοντας ήδη υποστεί βαρύτατες απώλειες προσωπικού στην Ιορδανία, υφίσταται πλέον αφόρητη πίεση για την πραγματοποίηση συντριπτικών αντιποίνων.
