Αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία έρευνας της Ευρωπαίας Συνηγόρου του Πολίτη σχετικά με τον ρόλο της Frontex στις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης.
Σύμφωνα, λοιπόν, με την έρευνα,οι κανόνες που ισχύουν αυτήν τη στιγμή, δεν επιτρέπουν στον Οργανισμό Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής της ΕΕ να εκπληρώσει πλήρως τις υποχρεώσεις του σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα, με αποτέλεσμα να εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τα κράτη μέλη για να δράσει, όταν τα σκάφη, τα οποία μεταφέρουν μετανάστες, κινδυνεύουν.
Η Frontex δεν έλαβε απάντηση από τις ελληνικές αρχές
Η εκκίνηση της έρευνας έγινε από την Ευρωπαία Συνήγορο του Πολίτη Έμιλι Ο’ Ράιλι μετά την τραγωδία του πλοίου Adriana τον Ιούνιο του 2023. Ο απολογισμός της ήταν πάνω από 600 νεκροί στα ανοιχτά των ακτών της Ελλάδας κοντά στην Πύλο. Σύμφωνα με τα έγγραφα που ελέγχθηκαν κατά τη διάρκεια της έρευνας, η Frontex τέσσερις φορές προσφέρθηκε να δώσει χείρα βοηθείας στις ελληνικές αρχές παρέχοντας εναέρια επιτήρηση του Adriana, αλλά δεν πήρε καμία απάντηση. Οι ισχύοντες κανόνες σημαίνουν ότι η Frontex δεν μπορούσε να φτάσει στη θέση του Adriana σε κρίσιμες περιόδους χωρίς την άδεια των ελληνικών αρχών.
Άρα η Frontex βρέθηκε στον τόπο όπου ήταν το Adriana μόνο δύο φορές – τη μία για λίγο με αεροπλάνο δύο ώρες μετά τον συναγερμό που σήμαναν οι ιταλικές αρχές για πρώτη φορά για το Adriana και τη δεύτερη 18 ώρες αργότερα με drone, όταν πια το σκάφος είχε βυθιστεί.
Η έρευνα έδειξε επίσης ότι η Frontex δεν έχει εσωτερικές κατευθυντήριες γραμμές για την έκδοση σημάτων έκτακτης ανάγκης (π.χ. κλήσεις Mayday) και ότι δεν διασφαλίζεται ότι οι παρατηρητές θεμελιωδών δικαιωμάτων της Frontex συμμετέχουν επαρκώς στη λήψη αποφάσεων για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης στη θάλασσα.
Γιατί το σκάφος δεν πήρε ποτέ την απαραίτητη βοήθεια
«Πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί ένα σκάφος που προφανώς χρειαζόταν βοήθεια δεν έλαβε ποτέ αυτή τη βοήθεια, παρά το γεγονός ότι ένας οργανισμός της ΕΕ, οι αρχές δύο κρατών μελών, η κοινωνία των πολιτών και τα ιδιωτικά πλοία γνώριζαν την ύπαρξή του. Γιατί οι αναφορές για υπερβολικό αριθμό επιβαινόντων, προφανή έλλειψη σωσίβιων γιλέκων, παιδιά στο πλοίο και πιθανά θύματα δεν προκάλεσαν έγκαιρες προσπάθειες διάσωσης που θα μπορούσαν να σώσουν εκατοντάδες ζωές», δήλωσε η Έμιλι Ο’Ράιλι.
«Η Frontex περιλαμβάνει την “ακτοφυλακή” στο όνομά της, αλλά η τρέχουσα εντολή και αποστολή της σαφώς υπολείπονται αυτής. Εάν η Frontex έχει καθήκον να συμβάλει στη διάσωση ζωών στη θάλασσα, αλλά τα εργαλεία για αυτό λείπουν, τότε αυτό είναι ξεκάθαρα ένα θέμα για τους νομοθέτες της ΕΕ. Υπάρχει προφανής ένταση μεταξύ των υποχρεώσεων της Frontex όσον αφορά τα θεμελιώδη δικαιώματα και του καθήκοντός της να υποστηρίζει τα κράτη μέλη στον έλεγχο της διαχείρισης των συνόρων», συμπλήρωσε, για να καταλήξει: «Η συνεργασία με τις εθνικές αρχές, όταν υπάρχουν ανησυχίες σχετικά με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων έρευνας και διάσωσης που έχουν αναλάβει, ενέχει τον κίνδυνο να καταστήσει την ΕΕ συνένοχη σε ενέργειες που παραβιάζουν θεμελιώδη δικαιώματα και κοστίζουν ζωές.»
Οκτώ μήνες μετά δεν έχουν γίνει οι αναγκαίες αλλαγές
Εκτός από την έρευνα και τις προτάσεις σχετικά με τον Frontex, η Ευρωπαία Συνήγορος του Πολίτη κατέληξε σε συμπεράσματα σχετικά με ευρύτερα συστημικά προβλήματα. Τόνισε, λοιπόν, ότι ενώ ο Έλληνας Συνήγορος του Πολίτη ερευνά τις ενέργειες της ελληνικής ακτοφυλακής, δεν υπάρχει ένας ενιαίος μηχανισμός λογοδοσίας σε επίπεδο ΕΕ που θα μπορούσε να εξετάσει ανεξάρτητα τον ρόλο των ελληνικών αρχών, τον ρόλο της Frontex και τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία έχει την ευθύνη, ώστε να εξασφαλίζεται η συμμόρφωση με τις διατάξεις περί θεμελιωδών δικαιωμάτων βάσει των συνθηκών της ΕΕ.
Η Ευρωπαία Συνήγορος του Πολίτη, κάλεσε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την Επιτροπή να συστήσουν μια ανεξάρτητη επιτροπή έρευνας, η οποία και θα αξιολογήσει τα αίτια του μεγάλου αριθμό θανάτων στη Μεσόγειο και να αντλήσει διδάγματα από το ναυάγιο της Adriana.
«Σχεδόν οκτώ μήνες μετά το περιστατικό του Adriana, δεν έχουν γίνει αλλαγές για να αποφευχθεί η επανάληψη ενός τέτοιου περιστατικού», υπογράμμισε «Εμιλι Ο’Ράιλι
