Το 1976 ένας δικηγόρος από την Κω, ο Γιώργος Καματερός, και ο συνεργάτης του επιχειρηματίας Κώστας Γράτσος εξαπέλυσαν στην Ελλάδα ένα φαινόμενο που έταζε «ίαση» από τον καρκίνο, το «θαυματουργό» νερό ή το «Ήλιον» όπως το ονόμασαν.
Η ανάταση, οι ουρές για λίγες σταγόνες, οι συγκρούσεις, οι εργαστηριακοί έλεγχοι, η δικαστική δίωξη και τελικά η τραγική προσωπική κατάρρευση του εμπνευστή συνθέτουν μία από τις πιο μελανές σελίδες σύγχρονης ελληνικής λαϊκής μίσθας για την ελπίδα.
Η εμφάνιση του «Θαύματος» και η έξαρση της ελπίδας
Στις 9 Φεβρουαρίου 1976 τα πρωτοσέλιδα ανέφεραν ότι νερό από πηγή της Κω (πηγή «Μέκκα») «πιθανολογείται ότι θεραπεύει τον καρκίνο». Ο 36χρονος δικηγόρος Γ. Καματερός ισχυρίστηκε ότι εντόπισε ένα ροζ πέτρωμα —το «Ήλιον»— το οποίο, κονιορτοποιημένο και διαλυμένο στο νερό, του έδινε «θαυματουργές» ιδιότητες. Ο επιχειρηματίας Κ. Γράτσος ανέλαβε τη δημόσια προώθηση και μαζί οργάνωσαν διανομές, πωλήσεις και δημόσιες εμφανίσεις.
Η Ελλάδα της εποχής, πληγωμένη από τις πρόσφατες πολιτικές και κοινωνικές πληγές, βρήκε στο αφήγημα αυτό «φως» και η απήχηση ήταν αστραπιαία, ουρές χιλιάδων ανθρώπων, εκκλήσεις ασθενών και οικογενειών, πυκνή προβολή από τον Τύπο. Εφημερίδες έβγαζαν εκατοντάδες χιλιάδες φύλλα, τα περίπτερα «πουλούσαν» ειδήσεις και πολλοί συνάνθρωποι εγκατέλειπαν ή καθυστερούσαν συμβατικές θεραπείες ελπίζοντας στο «νερό της Κω».
«Το επεισόδιο της Νέας Φιλαδέλφειας, 18/3/1976»
Στις 18 Μαρτίου 1976, στη Νέα Φιλαδέλφεια, ο Γιώργος Καματερός μοίραζε «Ήλιον» στο γήπεδο της ΑΕΚ. Το πλήθος που συγκεντρώθηκε δεν ασχολήθηκε με τους παίκτες της ομάδας στόχος ήταν το μπουκαλάκι, που πωλούνταν 20 δραχμές.
Η διανομή κράτησε περίπου έξι ώρες, μέχρι εξαντλήσεως. Στο τέλος, ο Καματερός υποσχέθηκε δημόσια ότι «την επόμενη μέρα θα κάνει τυφλό να δει» και κάλεσε τον κόσμο «να πάει στη Βουλή» εφόσον «επιβεβαιωθεί» η υπόσχεση. Η κοσμοσυρροή και ο συνωστισμός ανάγκασαν τους διοργανωτές να διακόψουν τη διανομή για λόγους ασφαλείας.
Από τα βυτία στις ουρές — η επέμβαση του κράτους και οι εργαστηριακοί έλεγχοι
Η κατάσταση ξέφυγε γρήγορα, διανομές με βυτία, προγραμματισμένα σημεία πώλησης, συμπλοκές για λίγες σταγόνες, άνθρωποι που εγκατέλειπαν την ιατρική αγωγή. Το Κράτος δεν έμεινε θεατής — ο προϊστάμενος της Εισαγγελίας Αθηνών διέταξε προκαταρκτική έρευνα και απεστάλησαν δείγματα στο Κρατικό Εργαστήριο Ελέγχου Φαρμάκων (ΚΕΕΦ) και στο Εθνικό Κέντρο Ερευνών «Δημόκριτος».
Τα πορίσματα δημοσιοποιήθηκαν στις 23 Φεβρουαρίου, το ΚΕΕΦ δεν μπορούσε να χαρακτηρίσει το υγρό «πόσιμο» χωρίς επιφυλάξεις, ενώ ο «Δημόκριτος» διαπίστωσε ότι τα επίπεδα ραδιενέργειας ήταν εντός των ορίων των φυσικών υδάτων κι έτσι «μη ιδιαίτερα ενδιαφέροντα» υπό τον τεχνικό αυτό δείκτη.
Ωστόσο, υπήρχαν και δημοσιογραφικές πληροφορίες ότι σε ειδικό έλεγχο εντοπίστηκε αυξημένη ραδιενέργεια (αναφέρονταν τιμές έως και 38% σε κάποιες αναφορές), γεγονός που όξυνε το ζήτημα.
Παρά τους επιστημονικούς ελέγχους, η επιρροή στο πλήθος είχε ήδη γίνει βίαιη: περιστατικά όπου γονείς αφαίρεσαν από παιδιατρικές θεραπείες και έδωσαν το νερό σε παιδιά με λευχαιμία καταγράφηκαν και είχαν τραγικές συνέπειες τουλάχιστον ένα παιδί πέθανε, ενώ άλλες καταστάσεις επιδεινώθηκαν.
Ο λαϊκός «μεσσίας», η δικαιοσύνη και η παρακμή
Σε δημόσιες ομιλίες ο Καματερός προέβαλε μεγαλομανή και αντιεπιστημονικά επιχειρήματα, μιλώντας για «φωτόνια» του «Ήλιου», για ελεγχόμενη διάσωση του κόσμου και υποσχέσεις άνευ επιστημονικής τεκμηρίωσης. Το κλίμα γρήγορα μεταβλήθηκε: η εισαγγελική αρχή κατάσχεσε όλο το υλικό προς διανομή (30 Μαρτίου) και ασκήθηκε ποινική δίωξη για παράβαση της νομοθεσίας περί κυκλοφορίας επικίνδυνων για την υγεία προϊόντων.
Στο δικαστήριο ο Καματερός και ο Γράτσος δικάστηκαν για παράνομη άσκηση ιατρικού επαγγέλματος και για διάθεση επικίνδυνης ουσίας. Σε πρώτο βαθμό επιβλήθηκαν ποινές φυλάκισης (8 μήνες για τον Καματερό, 4 για τον Γράτσο), που σε δεύτερο βαθμό μετριάστηκαν (5 και 2 μήνες). Οι κατηγορούμενοι εξαγόρασαν τις ποινές τους.
Παρά την απομυθοποίηση και τη νομική καταδίκη, οι δραματικές επιπτώσεις στην κοινωνία και στα θύματα παρέμειναν. Ο Καματερός εγκατέλειψε αργότερα τη χώρα για ένα διάστημα, επέστρεψε και συνέχισε επιχειρηματικές απόπειρες, αλλά η φήμη του είχε καταρρεύσει.
Το τέλος και η κληρονομιά της υπόθεσης
Ο Γιώργος Καματερός βρέθηκε νεκρός τον Μάιο του 1998 στην Κω — αυτοκτόνησε, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, υπό το βάρος χρεών και ψυχολογικών προβλημάτων. Το «νερό του Καματερού» έμεινε στην ελληνική γλώσσα ως συνώνυμο ψευδούς ή ψευδεπίγραφης ελπίδας — μια παροιμιώδης έκφραση για τη χαμένη, κερδοσκοπική ελπίδα.
Η υπόθεση του «θαυματουργού νερού» του Καματερού είναι μάθημα πολλαπλό, για την ευθραυστότητα της ανθρώπινης ελπίδας μπροστά στην αρρώστια, για την ευθύνη των μέσων ενημέρωσης και των αρχών να προστατεύουν την κοινωνία από ηχηρές αλλά ανυπόστατες αξιώσεις, και για το πώς η απελπισία μπορεί να γίνει πεδίο εκμετάλλευσης.
Η τραγωδία αυτή υπενθυμίζει ότι, όταν πρόκειται για την υγεία των ανθρώπων, η επιστημονική τεκμηρίωση και η δεοντολογική στάση είναι αδιαπραγμάτευτες.
Πηγή: ΑΠΕ–ΜΠΕ
