Στην ιστορική οικία της Κηφισιάς, εκεί όπου τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940 ειπώθηκε το “Όχι” που άλλαξε την πορεία της Ελλάδας, η εγγονή του Ιωάννη Μεταξά, Ιωάννα Φωκά, άνοιξε την πόρτα του σπιτιού και της μνήμης. Ξαναζωντανεύοντας τη νύχτα που η Ιστορία γράφτηκε με δάκρυα και αποφασιστικότητα.
«Περίμενε τον Γκράτσι – ήξερε πως θα έρθει»
Η Ιωάννα Φωκά, υποδέχθηκε την κάμερα του ΕΡΤnews στο σπίτι που σημάδεψε τη νεότερη ιστορία, εξηγώντας ότι ο παππούς της είχε προβλέψει την ιταλική πρόκληση.
«Ήξερε πως ο πόλεμος ήταν θέμα χρόνου, μετά την κατάληψη της Αλβανίας και τη βύθιση της “Έλλης” τον Δεκαπενταύγουστο», είπε.
Το βράδυ της 27ης προς 28η Οκτωβρίου 1940, ο Ιωάννης Μεταξάς κοιμόταν, όταν χτύπησε η πόρτα. Ο φύλακας τον ειδοποίησε ότι ζητούσε να τον δει ο “Γάλλος πρέσβης” στην πραγματικότητα όμως ήταν ο Ιταλός, Εμανουέλε Γκράτσι.
Η συνάντηση που άλλαξε τη μοίρα της Ελλάδας
Ο Μεταξάς άνοιξε ο ίδιος την πόρτα και τον οδήγησε στο μικρό σαλόνι του σπιτιού. Ήταν μόνοι τους.
Ο Γκράτσι του παρέδωσε το τελεσίγραφο, η Ιταλία απαιτούσε την ελεύθερη διέλευση στρατευμάτων από την Ελληνοαλβανική μεθόριο και τον έλεγχο στρατηγικών σημείων.
Σύμφωνα με τα απομνημονεύματα του Ιταλού διπλωμάτη, ο Μεταξάς διάβασε το χαρτί «με δάκρυα στα μάτια» και απάντησε στα γαλλικά:
«Alors, c’est la guerre» – “Λοιπόν, έχουμε πόλεμο.”
Η συζήτηση κράτησε μόλις οκτώ λεπτά. Όταν ο Γκράτσι έφυγε, ο Μεταξάς τηλεφώνησε αμέσως στον βασιλιά, στον Άγγλο πρέσβη και συγκάλεσε το Υπουργικό Συμβούλιο στις 4 τα ξημερώματα.
«Κύριοι, έχουμε πόλεμο», είπε στους υπουργούς του.
Έκανε πρώτος το σταυρό του και υπέγραψε τα διατάγματα επιστράτευσης λέγοντας: «Ο Θεός σώζει την Ελλάδα.»
«Είχε φροντίσει για όλους — εργάτες, αγρότες, παιδιά»
Η εγγονή του θυμήθηκε και την άλλη όψη του παππού της, πέρα από τον ηγέτη του πολέμου.
«Ο Ιωάννης Μεταξάς είχε φροντίσει για όλους. Δημιούργησε το ΙΚΑ, έλαβε μέτρα για την υγεία, την ασφάλιση και την προστασία των εργαζομένων. Είχε στο μυαλό του μια Ελλάδα που θα νοιάζεται για τον λαό της», ανέφερε συγκινημένη.
Ένα σπίτι–σύμβολο, ένα “Όχι” που αντηχεί ακόμα
Η οικία του Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά είναι σήμερα επισκέψιμη. Στους τοίχους της, κάθε αντικείμενο θυμίζει εκείνο το ξημέρωμα όπου γράφτηκε η Ιστορία.
Στο μικρό σαλόνι όπου ειπώθηκε το “Όχι”, ο χρόνος μοιάζει να έχει σταματήσει.
Εκεί, όπως λέει η εγγονή του, «ο παππούς μου δεν επέλεξε απλώς τον πόλεμο, διάλεξε την αξιοπρέπεια ενός λαού».
Ο Ιωάννης Μεταξάς ίσως να μην πρόλαβε να δει τη νίκη στο μέτωπο, όμως η απόφασή του εκείνη τη νύχτα έγραψε ανεξίτηλα το όνομα του στην Ιστορία.
Στο σπίτι της Κηφισιάς, 85 χρόνια μετά, το “Όχι” δεν είναι μια λέξη είναι η φωνή μιας χώρας που έμαθε να στέκεται όρθια, ό,τι κι αν συμβεί.
