Η συλλογή άγριων μανιταριών κερδίζει συνεχώς έδαφος στην Ελλάδα, ωστόσο η άγνοια και η λάθος αναγνώριση μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρές δηλητηριάσεις ακόμη και στη μοιραία κατάληξη. Πάνω από 15 είδη στη χώρα μας είναι επικίνδυνα, ενώ κάθε χρόνο καταγράφονται περίπου 200 περιστατικά δηλητηρίασης. Τι πρέπει να γνωρίζουν όσοι αγοράζουν, αλλά κυρίως όσοι συλλέγουν μανιτάρια μόνοι τους.
Δηλητηριώδη μανιτάρια: Τι προκαλούν στον οργανισμό
Τα πιο επικίνδυνα μανιτάρια περιέχουν ισχυρές τοξίνες που μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές και μόνιμες βλάβες στα εσωτερικά όργανα. Ορισμένα είδη επιβαρύνουν τον εντερικό βλεννογόνο, το ήπαρ και τα νεφρά, ενώ υπάρχουν μανιτάρια που περιέχουν ουσίες ικανές να οδηγήσουν σε οξεία νεφρική ανεπάρκεια, απαιτώντας αιμοκάθαρση ή ακόμη και μεταμόσχευση.
Σε άλλες περιπτώσεις μπορούν να προκληθούν βλάβες στα ηπατικά κύτταρα, στα νεφρά και στο αίμα, με αποτέλεσμα σοβαρές επιπλοκές.
Τα τρία ύποπτα μορφολογικά χαρακτηριστικά – Ο «κανόνας» των αμανιτών
Τα δηλητηριώδη μανιτάρια, ιδιαίτερα οι αμανίτες, συχνά μοιάζουν με τα βρώσιμα είδη. Όταν συνυπάρχουν τα παρακάτω τρία χαρακτηριστικά, οι πιθανότητες να πρόκειται για επικίνδυνο είδος αυξάνονται σημαντικά:
Λευκά ελάσματα κάτω από το καπέλο
Αντί για σκούρα, τα ελάσματα είναι κατάλευκα.
Μεμβρανώδες «δαχτυλίδι» στο πόδι
Μια λεπτή «φούστα» γύρω από το στέλεχος.
Κυπελλόμορφη βάση
Το μανιτάρι δεν βγαίνει απευθείας από το έδαφος, αλλά από μια «θήκη».
Αυτά τα τρία στοιχεία χαρακτηρίζουν τον φαλλοειδή και τον εαρινό αμανίτη τα δύο πιο θανατηφόρα είδη, υπεύθυνα για το 90% των θανάτων στην Ελλάδα και την Ευρώπη.
Πόσο επικίνδυνα είναι τα άγρια μανιτάρια στην Ελλάδα;
Παρότι δεν είμαστε χώρα με βαθιά μανιταροκουλτούρα, τα τελευταία χρόνια χιλιάδες νέοι συλλέκτες βγαίνουν στα δάση. Η Ελλάδα είναι μάλιστα από τις πιο πλούσιες ευρωπαϊκές χώρες σε ποικιλία μανιταριών 6.000 έως 7.000 είδη, εκ των οποίων αρκετά μπορούν να αποβούν θανατηφόρα.
Κάθε χρόνο:
-
200 περιστατικά φτάνουν στα νοσοκομεία
-
τα περισσότερα είναι ήπια
-
κάθε 3–5 χρόνια σημειώνεται θάνατος
Αρκεί να αγγίξει κάποιος ένα δηλητηριώδες μανιτάρι για να υπάρξουν επιπτώσεις στην υγεία του ή πρέπει να το καταναλώσει; Και σε ποια ποσότητα η κατανάλωσή του μπορεί να είναι μοιραία; «Μόνο η είσοδος στο πεπτικό σύστημα μπορεί να προκαλέσει πρόβλημα.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο των Μανιταρόφιλων Ελλάδας, Γιώργο Κωνσταντινίδη, «μια και μόνο μπουκιά 50 γραμμαρίων μαγειρεμένου δηλητηριώδους μανιταριού αρκεί για να προκαλέσει μοιραία δηλητηρίαση».
Παγίδες: Τα μανιτάρια που μοιάζουν με βρώσιμα – και οι λάθος εφαρμογές
Αρκετά περιστατικά καταγράφονται επειδή:
-
δηλητηριώδη είδη μοιάζουν με βρώσιμα,
-
συλλέκτες εμπιστεύονται εφαρμογές αναγνώρισης στο κινητό (πολύ συχνά λανθασμένες),
-
καταναλώνονται μανιτάρια που είναι παλιά, χαλασμένα ή ωμά.
Τον Αύγουστο του 2023 στη Γαλλία σημειώθηκαν 250 δηλητηριάσεις, κάποιες από λάθος πληροφόρηση… εφαρμογής κινητού.
Πώς να μαζεύετε μανιτάρια με ασφάλεια
- Χρησιμοποιείτε ψάθινο καλάθι ή χαρτόκουτο — ποτέ πλαστική σακούλα που επιταχύνει την αποσύνθεση.
-
Συλλέξτε μόνο όσα γνωρίζετε 100%.
-
Ποτέ μην στηρίζεστε αποκλειστικά σε εφαρμογές smartphone.
-
Πάρτε μαζί σας έναν έμπειρο μανιταροσυλλέκτη ή ένα ενημερωμένο βιβλίο.
-
Κρατήστε φωτογραφίες των μανιταριών που θα καταναλώσετε είναι πολύτιμες σε περίπτωση δηλητηρίασης.
Μπορεί κάποιος να έχει υπερευαισθησία στα μανιτάρια;
Ναι. Όπως κάθε τρόφιμο, έτσι και τα μανιτάρια μπορεί να προκαλέσουν αντιδράσεις υπερευαισθησίας.
Σε ορισμένα άτομα η κατανάλωσή τους μπορεί να προκαλέσει:
-
πόνο στο στομάχι
-
δυσπεψία
-
ήπια συμπτώματα τροφικής δηλητηρίασης από μανιτάρια κακής ποιότητας, όπως έμετο και διάρροια
Αυτές οι αντιδράσεις δεν σχετίζονται απαραίτητα με τοξικό είδος μανιταριού.
Πότε πρέπει να ανησυχήσετε – Συμπτώματα
Έμετος ή διάρροια 8 ώρες ή περισσότερο μετά την κατανάλωση μανιταριών αποτελεί ανησυχητικό σύμπτωμα που σχετίζεται συχνά με σοβαρή δηλητηρίαση.
Σε αυτή την περίπτωση:
ΜΗΝ περιμένετε. Αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια.
Τα μανιτάρια θέλουν πάντα μαγείρεμα – Ποτέ ωμά
Πολλά είδη περιέχουν τοξίνες που εξουδετερώνονται μόνο με θερμότητα. Γι’ αυτό:
-
Μην τρώτε ποτέ ωμά άγρια μανιτάρια.
-
Μαγειρέψτε σε υψηλή θερμοκρασία για 20–30 λεπτά.
-
Πετάξτε το νερό βρασμού.
-
Ακόμη και τα μανιτάρια του εμπορίου καλό είναι να μαγειρεύονται.
Προσοχή στα βαρέα μέταλλα και στους ρύπους
Άγρια μανιτάρια που συλλέγονται κοντά σε:
-
δρόμους,
-
χωματερές,
-
βιομηχανικές περιοχές,
συχνά συγκεντρώνουν κάδμιο και άλλους ρύπους, που συσσωρεύονται στα νεφρά.
Βασικές πρακτικές ασφαλούς συλλογής και κατανάλωσης
-
Μην αναμειγνύετε βρώσιμα με άγνωστα μανιτάρια.
-
Φυλάσσετε τα μανιτάρια στο ψυγείο και καταναλώστε εντός 48 ωρών.
-
Μην αγοράζετε μανιτάρια από μη επαγγελματίες πλανόδιους.
-
Καταναλώστε μανιτάρια με μέτρο έως 150–200 γρ. την εβδομάδα ανά ενήλικα.
-
Μην καταναλώνετε ωμά μανιτάρια shiitake
Τα ωμά ή ημι-ωμά shiitake μπορεί να προκαλέσουν έντονο, κνησμώδες δερματικό εξάνθημα (“shiitake dermatitis”) 24–48 ώρες μετά την κατανάλωση.
Με το καλό μαγείρεμα, η ουσία lentinan απενεργοποιείται και μειώνεται ο κίνδυνος αντίδρασης. -
Για ασφαλή κατανάλωση:
-
Μαγειρέψτε κάθε είδος 20–30 λεπτά στο τηγάνι ή
-
15 λεπτά σε βραστό νερό και πετάξτε το νερό μαγειρέματος
Έτσι απομακρύνονται παράσιτα, βακτήρια και τοξίνες.
-
Μην αγοράζετε μανιτάρια από πλανόδιους
Η αστυνομία και οι μανιταρολογικές οργανώσεις προειδοποιούν:
Μη επαγγελματίες πωλητές αποτελούν μεγάλο κίνδυνο, καθώς μπορεί να αναμειγνύουν βρώσιμα με δηλητηριώδη είδη.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΡΘΡΑ
