Ένα ερώτημα 2.000 ετών που μένει αναπάντητο, πότε γεννήθηκε ο Ιησούς Χριστός; Για τους περισσότερους πιστούς, το ερώτημα μοιάζει δευτερεύον μπροστά στο θεολογικό βάρος της Γέννησης και της Ανάστασης. Για ιστορικούς, όμως, αστρονόμους και ερευνητές, παραμένει ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και άλυτα ζητήματα της παγκόσμιας ιστορίας.
Παρότι τα Χριστούγεννα γιορτάζονται παγκοσμίως στις 25 Δεκεμβρίου, σχεδόν όλοι οι ειδικοί συμφωνούν σε ένα πράγμα: ο Χριστός δεν γεννήθηκε ούτε εκείνη την ημέρα, ούτε κατ’ ανάγκη το έτος 1 μ.Χ.
Γιατί επιλέχθηκε η 25η Δεκεμβρίου
Η επιλογή της 25ης Δεκεμβρίου δεν βασίζεται σε ιστορική μαρτυρία, αλλά σε συμβολισμό. Η ημερομηνία συνδέεται άμεσα με:
• το χειμερινό ηλιοστάσιο
• τα ρωμαϊκά Σατουρνάλια, εορτές αφιερωμένες στον θεό Κρόνο
• τη λατρεία του «Αήττητου Ήλιου» στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία
Η πρώιμη Εκκλησία φαίνεται πως επέλεξε συνειδητά αυτή την ημερομηνία, ώστε να αντικαταστήσει σταδιακά τις παγανιστικές γιορτές με τη χριστιανική εορτή της Γέννησης.
Τα ιστορικά δεδομένα και ο Ηρώδης
Κανένα ιστορικό κείμενο δεν δίνει ακριβή ημερομηνία ή έτος γέννησης του Χριστού. Πολλοί μελετητές τοποθετούν τη Γέννηση μεταξύ 6 και 4 π.Χ., βασιζόμενοι στην αναφορά του Ευαγγελίου στον Ηρώδης ο Μέγας.
Η βιβλική αφήγηση για τη «Σφαγή των Νηπίων» τοποθετεί τη γέννηση λίγο πριν από τον θάνατο του Ηρώδη, ο οποίος –σύμφωνα με τον Ιώσηπο– πέθανε το 4 π.Χ.. Αυτό οδηγεί αρκετούς ιστορικούς στο συμπέρασμα ότι η Γέννηση έγινε πιθανότερα το 5 ή 4 π.Χ.
Το έτος 1 μ.Χ. και ο Διονύσιος ο Μικρός
Η χριστιανική χρονολόγηση, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, καθιερώθηκε τον 6ο αιώνα από τον μοναχό Διονύσιος ο Μικρός. Εκείνος όρισε ως έτος γέννησης του Χριστού το 754 από κτίσεως Ρώμης, το οποίο ονόμασε έτος 1.
Το πρόβλημα;
Ο υπολογισμός της «κτίσεως Ρώμης» ήταν ήδη αβέβαιος και στηριζόταν σε μυθικά δεδομένα. Πολλοί ερευνητές θεωρούν σήμερα ότι ο Διονύσιος έκανε λάθος λίγων ετών, λάθος που όμως δεν μπορεί να διορθωθεί χωρίς να ανατραπεί ολόκληρη η παγκόσμια χρονολόγηση.
Το άστρο της Βηθλεέμ και οι αστρονόμοι
Μια άλλη σχολή σκέψης στηρίζεται στο περίφημο άστρο της Βηθλεέμ, που αναφέρει μόνο ο Ευαγγελιστής Ματθαίος. Σύγχρονες αστρονομικές μελέτες δείχνουν ότι το 7 π.Χ. σημειώθηκε σπάνια σύνοδος πλανητών (Δία, Κρόνου και Άρη), ένα εντυπωσιακό φαινόμενο που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως «θεϊκό σημάδι».
Με βάση αυτό, αρκετοί αστρονόμοι και ιστορικοί τοποθετούν τη Γέννηση στο 7 π.Χ., αν και η ύπαρξη του άστρου ως πραγματικού αστρονομικού φαινομένου αμφισβητείται έντονα.
Ποια έτη συγκεντρώνουν τις περισσότερες πιθανότητες
Συνοψίζοντας τις επικρατέστερες θεωρίες:
• 7 π.Χ. – βάσει αστρονομικών φαινομένων και απογραφής
• 5–4 π.Χ. – βάσει της εποχής του Ηρώδη
• 1 μ.Χ. – βάσει της χριστιανικής χρονολόγησης του Διονυσίου
Καμία από αυτές τις εκδοχές δεν έχει αποδειχθεί οριστικά.
Και ο μήνας; Όχι, δεν ήταν Δεκέμβριος
Από τα ευαγγελικά κείμενα προκύπτει ότι η Γέννηση πιθανότατα συνέβη φθινόπωρο, γύρω στον εβραϊκό μήνα Τισρί, δηλαδή Σεπτέμβριο – Οκτώβριο. Άλλωστε, οι ποιμένες δύσκολα θα διανυκτέρευαν στα χωράφια μέσα στον χειμώνα της Ιουδαίας.
Τα πρώτα χριστιανικά χρόνια, η Γέννηση εορταζόταν μαζί με τη Βάπτιση στις 6 Ιανουαρίου. Μόνο μετά τον 4ο αιώνα καθιερώθηκε αυτόνομα στις 25 Δεκεμβρίου.
Από τη θεολογία στην Ιστορία
Η χριστιανική χρονολόγηση κυριάρχησε στη Δύση και καθιερώθηκε οριστικά το 800 μ.Χ. από τον Καρλομάγνος. Παρότι πιθανώς ανακριβής, έδωσε στην ανθρωπότητα ένα ενιαίο σημείο αναφοράς για το «πριν» και το «μετά».
Η 25η Δεκεμβρίου δεν είναι ιστορική ημερομηνία. Είναι σύμβολο. Ένα σημείο συνάντησης πίστης, παράδοσης και ιστορίας. Η ακριβής ημέρα και το έτος της Γέννησης παραμένουν άγνωστα και ίσως αυτό να είναι και το νόημα.
Γιατί, τελικά, τα Χριστούγεννα δεν γιορτάζουν μια ημερομηνία. Γιορτάζουν ένα μήνυμα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΡΘΡΑ
