Η ελληνική πολιτική σκηνή διακρίνεται συχνά για την τάση της να ανακυκλώνει σύμβολα, παρωχημένα αφηγήματα και πρόσωπα. Ωστόσο, η εντεινόμενη κινητικότητα του Αλέξη Τσίπρα το τελευταίο διάστημα και οι αμφιλεγόμενες στρατηγικές του επιλογές για την ανασυγκρότηση του ευρύτερου προοδευτικού χώρου, φαίνεται να βάζουν την οριστική ταφόπλακα σε ένα από τα πλέον ανθεκτικά ιδεολογήματα της Μεταπολίτευσης: το περιβόητο «ηθικό πλεονέκτημα» της Αριστεράς.
Στην αγωνιώδη προσπάθειά του να παραμείνει ο καθοριστικός ρυθμιστής των πολιτικών εξελίξεων ενόψει των επόμενων εθνικών εκλογών, προβαίνει σε μια δεύτερη, συνειδητή και κυνική κατεδάφιση αυτού του πολιτικού μύθου.
Η πρώτη φθορά: Η εργαλειοποίηση της ιδεολογίας και η κυβερνητική πραγματικότητα
Για πολλές δεκαετίες, το ηθικό πλεονέκτημα αποτέλεσε το «ιερό δισκοπότηρο» του αριστερού και προοδευτικού χώρου. Ήταν η βαθιά ριζωμένη, σχεδόν ελιτίστικη πεποίθηση ότι η παράταξη, απαλλαγμένη από τις αμαρτίες, τη διαφθορά και τη φθορά της νομής της εξουσίας, διέθετε μια εγγενή πολιτική αγνότητα έναντι των παραδοσιακών «συστημικών» κομμάτων. Ο Αλέξης Τσίπρας, στην πορεία του προς την εξουσία, εργαλειοποίησε αυτό το αφήγημα στο έπακρο.
Η πρώτη, ιστορική απομυθοποίηση συντελέστηκε, αναπόφευκτα, κατά τη διάρκεια της πρωθυπουργικής του θητείας (2015-2019). Η κυβερνητική σύμπραξη με τους δεξιούς ΑΝΕΛ του Πάνου Καμμένου, η υπογραφή του τρίτου και πλέον επώδυνου μνημονίου μετά το διχαστικό δημοψήφισμα, και η σκληρή διαχείριση των θεσμών, απέδειξαν στους πολίτες το προφανές: η άσκηση της εξουσίας δεν έχει αριστερό ή δεξιό φωτοστέφανο, αλλά απαιτεί κυνικό, στεγνό ρεαλισμό. Η ψευδαίσθηση της αριστερής «αθωότητας» χάθηκε οριστικά στα υπουργικά γραφεία.
Η δεύτερη πράξη: Ο παρασκηνιακός κυνισμός και η στόχευση στο ΠΑΣΟΚ
Σήμερα, ωστόσο, γινόμαστε μάρτυρες της δεύτερης φάσης αυτής της κατεδάφισης, η οποία συντελείται εκτός Μεγάρου Μαξίμου. Μετά την κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ και την αποστασιοποίησή του από την επίσημη ηγεσία, ο κ. Τσίπρας επιχειρεί την ολική του επαναφορά μέσω του Ινστιτούτου του και των παρασκηνιακών διεργασιών για τη δημιουργία ενός νέου, ενιαίου προοδευτικού φορέα. Σε αυτή την προσπάθεια, εγκαταλείπει και το τελευταίο ίχνος ιδεολογικού ρομαντισμού.
Οι τακτικές του δείχνουν να διέπονται από απόλυτο πολιτικό μακιαβελισμό. Το πλέον τρανταχτό παράδειγμα είναι η εμφανής προσπάθεια επιρροής, ή κατ’ άλλους «άλωσης», του ΠΑΣΟΚ. Αντί να παρουσιάσει στην κοινωνία μια νέα, φρέσκια και ριζοσπαστική ιδεολογική πλατφόρμα, η στρατηγική του εστιάζει αποκλειστικά σε τακτικισμούς:
-
Ανακύκλωση στελεχών: Προσεγγίζει και εντάσσει στους σχεδιασμούς του πρόσωπα που στο άμεσο παρελθόν τον είχαν λοιδορήσει δημοσίως με τις πιο σκληρές εκφράσεις.
-
Συμμαχίες ευκαιρίας: Παράγοντες του κέντρου και στελέχη που κάποτε καταδίκαζαν τον ΣΥΡΙΖΑ ως λαϊκιστικό μόρφωμα, τώρα εμφανίζονται πρόθυμοι συνομιλητές, αποδεικνύοντας ότι το ηθικό πλεονέκτημα εξατμίζεται μπροστά στην προοπτική νομής της εξουσίας.
-
Εσωκομματική υπονόμευση: Η σιωπηρή ενθάρρυνση προτάσεων (όπως αυτή του δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα) που πιέζουν ασφυκτικά τη σημερινή ηγεσία του Νίκου Ανδρουλάκη, μαρτυρά μια διάθεση χειραγώγησης ολόκληρης της κεντροαριστεράς.
Το οριστικό τέλος των ψευδαισθήσεων
Η τρέχουσα πολιτική διαδρομή του Αλέξη Τσίπρα αντανακλά την πλήρη και βίαιη συστημικοποίηση του προοδευτικού χώρου στην Ελλάδα. Ο πρώην πρωθυπουργός έχει κατανοήσει απολύτως ότι το αφήγημα της αγνής, αντισυστημικής Αριστεράς έχει χρεοκοπήσει ανεπιστρεπτί. Το εκλογικό σώμα έχει καταστεί εξαιρετικά καχύποπτο απέναντι σε όσους συνεχίζουν να κουνάνε το δάχτυλο της δήθεν ηθικής ανωτερότητας, ενώ την ίδια ώρα διαπραγματεύονται θέσεις στο σκοτάδι.
Επιλέγοντας συνειδητά τον δρόμο του σκληρού παρασκηνίου, των συμφωνιών κορυφής και των ετερόκλητων μεταγραφών, ο Αλέξης Τσίπρας τα «κατάφερε» ξανά: γκρέμισε οριστικά τον μύθο που ο ίδιος γιγάντωσε. Μπορεί αυτή η απόλυτα ρεαλιστική και κυνική στρατηγική να τον διατηρεί ζωντανό και υπολογίσιμο παίκτη στην πολιτική σκακιέρα, όμως ταυτόχρονα αφήνει την κεντροαριστερά χωρίς σαφή, αξιακή πυξίδα. Τη μετατρέπει σε έναν απλό χώρο συναλλαγών, όπου πλέον είναι ηλίου φαεινότερον ότι, στον βωμό της εξουσίας, ο σκοπός αγιάζει πάντα τα μέσα.
