Η κατασκευή της νέας Γραμμής 4 του Μετρό της Αθήνας (Άλσος Βεΐκου – Γουδή) αποτελεί το μεγαλύτερο δημόσιο έργο υποδομής που εκτελείται αυτή τη στιγμή στη χώρα. Ωστόσο, η διάνοιξη των σηράγγων στον πυκνοδομημένο αστικό ιστό της πρωτεύουσας δεν είναι μια διαδικασία χωρίς αναταράξεις. Οι πρόσφατες αναφορές για ρωγμές και υλικές φθορές σε πολυκατοικίες στην περιοχή της Κυψέλης, κατά τη διέλευση του μηχανήματος διάνοιξης σηράγγων (μετροπόντικας), προκάλεσαν την εύλογη ανησυχία των κατοίκων και την άμεση κινητοποίηση του κρατικού μηχανισμού.
Η άμεση κυβερνητική παρέμβαση και οι δεσμεύσεις Ταχιάου
Μπροστά στην αυξανόμενη ανησυχία των κατοίκων της Κυψέλης, οι οποίοι είδαν ρηγματώσεις να εμφανίζονται στις τοιχοποιίες των ιδιοκτησιών τους, η αντίδραση του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών υπήρξε άμεση. Ο υφυπουργός Υποδομών, Νίκος Ταχιάος, προχώρησε σε ξεκάθαρες δηλώσεις, ξεκαθαρίζοντας το τοπίο γύρω από το επίμαχο ζήτημα της αποκατάστασης των ζημιών.
Ο κ. Ταχιάος δεσμεύτηκε κατηγορηματικά ότι η Πολιτεία παρακολουθεί στενά το φαινόμενο και δεν πρόκειται να αφήσει απροστάτευτους τους πολίτες. Η παρουσία της πολιτικής ηγεσίας στο πεδίο και η άμεση τοποθέτησή της αποσκοπεί στην αποκατάσταση του αισθήματος ασφάλειας, διαμηνύοντας ότι τα δημόσια έργα εθνικής εμβέλειας δεν μπορούν να εκτελούνται εις βάρος της περιουσίας των ιδιωτών.
Η ευθύνη βαραίνει αποκλειστικά την κοινοπραξία
Το κρισιμότερο ερώτημα που πλανάται σε ανάλογες περιπτώσεις είναι το ποιος θα αναλάβει το οικονομικό βάρος των επισκευών. Στο παρελθόν, οι ιδιοκτήτες ακινήτων συχνά εγκλωβίζονταν σε χρονοβόρες γραφειοκρατικές και νομικές διαμάχες με το Δημόσιο. Ωστόσο, η δήλωση του υφυπουργού ήταν απόλυτη: οι βλάβες στα κτίρια της Κυψέλης θα αποκατασταθούν πλήρως με αποκλειστικές δαπάνες της αναδόχου κοινοπραξίας (στην οποία συμμετέχουν οι εταιρείες ΑΒΑΞ, Ghella και Alstom).
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ούτε το ελληνικό δημόσιο (δηλαδή οι φορολογούμενοι), ούτε οι ιδιοκτήτες των διαμερισμάτων θα επιβαρυνθούν οικονομικά. Οι συμβάσεις παραχώρησης και κατασκευής τεράστιων έργων υποδομής, όπως το Μετρό, περιλαμβάνουν αυστηρές ρήτρες αστικής ευθύνης έναντι τρίτων. Τα τεχνικά κλιμάκια της κοινοπραξίας υποχρεούνται να καταγράψουν λεπτομερώς κάθε ζημιά (ρωγμές σε σοβάδες, πλακίδια ή τοιχοποιίες) και, μόλις το έδαφος σταθεροποιηθεί πλήρως μετά τη διέλευση του μετροπόντικα, να προχωρήσουν στις απαραίτητες επισκευαστικές εργασίες.
Η τεχνική ακτινογραφία: γιατί προκαλούνται φθορές στον αστικό ιστό
Για να γίνει κατανοητή η φύση του προβλήματος, απαιτείται μια ψύχραιμη τεχνική προσέγγιση. Η Κυψέλη αποτελεί μία από τις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές της Ευρώπης, με ένα κτιριακό απόθεμα που χρονολογείται, στην πλειονότητά του, στις δεκαετίες του 1960 και 1970. Η διέλευση ενός θηριώδους μηχανήματος TBM (Tunnel Boring Machine) σε βάθος δεκάδων μέτρων προκαλεί αναπόφευκτα μικροδονήσεις.
Οι δονήσεις αυτές, σε συνδυασμό με την τοπική γεωλογία, μπορούν να προκαλέσουν ελαφριές εδαφικές μικροκαθιζήσεις. Όπως επισημαίνουν έμπειροι συγκοινωνιολόγοι και γεωτεχνικοί μηχανικοί, οι ρωγμές που εμφανίζονται είναι κατά κανόνα επιφανειακές και αφορούν τα μη φέροντα στοιχεία των κτιρίων (οπτοπλινθοδομές/τούβλα, επιχρίσματα/σοβάδες). Αυτό σημαίνει ότι ο σκελετός των κτιρίων (μπετόν αρμέ, κολώνες, δοκάρια) δεν καταπονείται και, συνεπώς, η στατική επάρκεια και η ασφάλεια των πολυκατοικιών δεν τίθεται εν αμφιβόλω.
Τα αυστηρά μέτρα παρακολούθησης και ο ρόλος της Ελληνικό Μετρό
Η ασφάλεια των κατασκευών υπεράνω της σήραγγας αποτελεί την ύψιστη προτεραιότητα. Στο πλαίσιο αυτό, η εταιρεία «Ελληνικό Μετρό Α.Ε.» (πρώην Αττικό Μετρό) έχει επιβάλει στην ανάδοχο κοινοπραξία την εγκατάσταση εκατοντάδων προηγμένων αισθητήρων (ρωγμόμετρα, γεωδαιτικοί σταθμοί, αισθητήρες κλίσης) στα κτίρια κατά μήκος της χάραξης της Γραμμής 4.
Τα όργανα αυτά καταγράφουν σε πραγματικό χρόνο τις μικρομετακινήσεις του εδάφους και των κατασκευών. Εάν οι ενδείξεις υπερβούν τα αυστηρά διεθνή όρια συναγερμού, η πρόοδος του μηχανήματος σταματά αμέσως και αναπροσαρμόζονται οι παράμετροι διάνοιξης (π.χ. η πίεση στο μέτωπο της εκσκαφής). Επιπρόσθετα, πριν από την έναρξη των εργασιών, έχει πραγματοποιηθεί ενδελεχής καταγραφή της υφιστάμενης κατάστασης (Building Condition Survey) των κτιρίων, ώστε να μην υπάρχει αμφισβήτηση για το ποιες φθορές προϋπήρχαν και ποιες προκλήθηκαν από το έργο.
Το μεγάλο στοίχημα της Γραμμής 4 και η ανάγκη αυστηρής εποπτείας
Η Γραμμή 4, με προϋπολογισμό που υπερβαίνει το 1,2 δισεκατομμύρια ευρώ, φιλοδοξεί να αλλάξει τον συγκοινωνιακό χάρτη της Αθήνας, εξυπηρετώντας καθημερινά εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες. Ωστόσο, η μετάβαση σε αυτή τη νέα εποχή συνοδεύεται από «αναπτυξιακούς πόνους».
Η περίπτωση της Κυψέλης αποτελεί ένα ισχυρό crash test για τους ελεγκτικούς μηχανισμούς του κράτους. Το υπουργείο Υποδομών και η Ελληνικό Μετρό οφείλουν να επιδείξουν μηδενική ανοχή σε τυχόν εκπτώσεις ποιότητας από την πλευρά της κατασκευάστριας κοινοπραξίας. Οι δεσμεύσεις του κ. Ταχιάου κινούνται προς τη σωστή, θεσμική κατεύθυνση, καθησυχάζοντας το κοινό. Το ζητούμενο πλέον είναι η άμεση, διαφανής και χωρίς γραφειοκρατικά εμπόδια υλοποίηση αυτών των δεσμεύσεων, ώστε οι κάτοικοι να αποζημιωθούν στην πράξη και το μεγάλο έργο του Μετρό να συνεχιστεί απρόσκοπτα, κερδίζοντας την εμπιστοσύνη της κοινωνίας.
