Με φόντο τις ραγδαίες γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, η Αθήνα ετοιμάζει μια φιλόδοξη διπλωματική πρωτοβουλία. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης σχεδιάζει πενταμερή διάσκεψη με τη συμμετοχή της Τουρκίας, της Κύπρου, της Αιγύπτου και της Λιβύης ένα σχήμα που φιλοδοξεί να θέσει τις βάσεις διαλόγου, συνεργασίας και σταθερότητας σε μια από τις πιο “εκρηκτικές” περιοχές του πλανήτη.
Η πρωτοβουλία της Αθήνας
Από το βήμα της Βουλής, ο πρωθυπουργός έδωσε το στίγμα της νέας στρατηγικής, επισημαίνοντας ότι «οι εθνικοί χειρισμοί δεν ασκούνται σε καφενεία και πάνελ», αλλά επί του πεδίου. Με αυτόν τον τρόπο απάντησε στην κριτική της αντιπολίτευσης και ταυτόχρονα αποκάλυψε το πλάνο για τη σύγκληση πενταμερούς διάσκεψης Ανατολικής Μεσογείου.
Στόχος είναι να ανοίξει ένα σταθερό κανάλι επικοινωνίας ανάμεσα σε πέντε χώρες που, παρά τις διαφορές τους, έχουν κοινά συμφέροντα: Ελλάδα, Κύπρο, Αίγυπτο, Τουρκία και Λιβύη. Το σχέδιο προβλέπει συνεργασία σε πέντε κρίσιμες θεματικές: το Μεταναστευτικό, την προστασία του θαλασσίου περιβάλλοντος, τη συνδεσιμότητα και τις θαλάσσιες ζώνες, καθώς και την πολιτική προστασία.
Η Αθήνα ως πυλώνας σταθερότητας
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στη στρατηγική ανάδειξης της Ελλάδας σε πυλώνα σταθερότητας και ασφάλειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η χώρα επιδιώκει να λειτουργήσει ως “γέφυρα” συνεννόησης, αλλά και ως δύναμη αποτροπής με ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις.
Ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι «πηγή της σκληρής ισχύος κάθε χώρας είναι η αποτρεπτική της δυνατότητα», ανακοινώνοντας ταυτόχρονα νέο 12ετές εξοπλιστικό πρόγραμμα ύψους 28 δισ. ευρώ.
Το μήνυμα είναι σαφές: η Ελλάδα συνδυάζει ενεργητική διπλωματία και ισχυρή άμυνα, δείχνοντας αυτοπεποίθηση χωρίς αφέλεια.
Τα αγκάθια των συνομιλιών
Παρά τις θετικές προθέσεις, το εγχείρημα έχει μπροστά του αρκετά διπλωματικά εμπόδια. Οι «απαράδεκτες απαιτήσεις της Άγκυρας» σε ζητήματα κυριαρχίας και θαλασσίων ζωνών παραμένουν αγκάθι. Η Τουρκία, σύμφωνα με διπλωματικούς κύκλους, εξακολουθεί να επιχειρεί να επιβάλει όρους που δεν συνάδουν με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Η Αθήνα, ωστόσο, δεν κλείνει την πόρτα στον διάλογο, επιμένοντας ότι οποιαδήποτε συζήτηση μπορεί να γίνει μόνο στη βάση του Σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου και των συνόρων που δεν αμφισβητούνται. Η πρόσκληση προς την Τουρκία είναι πολιτικά γενναία, αλλά και απολύτως υπολογισμένη: δείχνει τη διάθεση συνεννόησης, χωρίς να μετακινεί “κόκκινες γραμμές”.
Το διπλωματικό πλάνο 5Χ5
Το προτεινόμενο πολυμερές σχήμα 5Χ5 προβλέπει πέντε χώρες και πέντε θεματικούς άξονες συνεργασίας. Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών έχει ήδη αρχίσει να διερευνά το πλαίσιο της πρωτοβουλίας, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης διατηρεί ανοικτούς διαύλους με τους ομολόγους των τεσσάρων χωρών.
Η Αθήνα επιδιώκει αυτή η διάσκεψη να αποκτήσει μόνιμο χαρακτήρα, ώστε να μετατραπεί σε θεσμοθετημένο περιφερειακό φόρουμ, ικανό να λειτουργεί προληπτικά σε κρίσεις και να ενισχύει τη συνεργασία. Αν ξεπεραστούν τα τυπικά εμπόδια, η πρώτη συνάντηση θα μπορούσε να οριστεί μέσα στους επόμενους μήνες.
Η ευρωπαϊκή διάσταση
Παράλληλα, η κυβέρνηση προωθεί και τον οδικό χάρτη για την Αμυντική Ετοιμότητα της Ε.Ε. έως το 2030, με προτάσεις για ευρωπαϊκή αντιαεροπορική και αντιπυραυλική ασπίδα. Το σχέδιο, που συνυπογράφει η Ελλάδα με την Πολωνία, αναμένεται να παρουσιαστεί στη Σύνοδο Κορυφής των «27».
Η Αθήνα επιμένει ότι η Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπίζει όχι μόνο τις απειλές από ανατολάς, αλλά και από νότο δηλαδή από τη Μεσόγειο, όπου οι μεταναστευτικές ροές και οι ενεργειακές εντάσεις επηρεάζουν άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η πρωτοβουλία Μητσοτάκη για την πενταμερή διάσκεψη δεν είναι απλώς μια διπλωματική κίνηση. Είναι δήλωση ρόλου. Η Ελλάδα φιλοδοξεί να είναι ο ρυθμιστής της Ανατολικής Μεσογείου, όχι ο θεατής. Με ισχυρές συμμαχίες, καθαρές “κόκκινες γραμμές” και ρεαλισμό απέναντι στις τουρκικές απαιτήσεις, επιχειρεί να γράψει το επόμενο κεφάλαιο στη γεωπολιτική σκακιέρα της περιοχής.
