Η πολιτική ατζέντα αλλάζει σελίδα και περνάει δυναμικά στο πεδίο των μεγάλων θεσμικών μεταρρυθμίσεων. Μετά από μια περίοδο έντονης διαχείρισης της καθημερινότητας και εσωτερικών ζυμώσεων, η κυβέρνηση και προσωπικά ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, ανοίγουν επίσημα τον κορυφαίο φάκελο της συνταγματικής αναθεώρησης. Μέσα από την κρίσιμη συνεδρίαση της κοινοβουλευτικής ομάδας της Νέας Δημοκρατίας, το Μέγαρο Μαξίμου παρουσιάζει τον οδικό χάρτη για ένα Σύνταγμα προσαρμοσμένο στις πιεστικές ανάγκες του 2026, επιχειρώντας να αφήσει οριστικά πίσω του τις αγκυλώσεις του 1975.
Δεν πρόκειται, ωστόσο, για ένα αυστηρά κλειστό κείμενο, αλλά για μια δυναμική βάση συζήτησης. Στο εσωτερικό της «γαλάζιας» παράταξης, οι ζυμώσεις είναι έντονες. Περισσότεροι από 40 βουλευτές παίρνουν τον λόγο, προκειμένου αφενός να συμβάλουν στη διαμόρφωση της αναθεωρητικής πρότασης και αφετέρου να εκφράσουν με αρκετή δόση κριτικής σε ορισμένες περιπτώσεις, τις αγωνίες τους για τη λειτουργία του επιτελικού κράτους και την επαφή του με την κοινωνική βάση.
Τα «καυτά» άρθρα που μπαίνουν στο τραπέζι των αλλαγών
Η κυβερνητική πρόταση δεν αναλώνεται σε νομικές λεπτομέρειες, αλλά αγγίζει τον σκληρό πυρήνα της λειτουργίας του κράτους και της κοινωνίας. Η λίστα περιλαμβάνει τομές που αναμένεται να πυροδοτήσουν έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις στο κοινοβούλιο, δοκιμάζοντας τα όρια των συναινέσεων:
Το εμβληματικό άρθρο 16 και η τριτοβάθμια εκπαίδευση
Αποτελεί ίσως την «αιχμή του δόρατος» για την κυβέρνηση. Ο στόχος είναι ξεκάθαρος και ταυτοτικός για τη Νέα Δημοκρατία: η οριστική άρση του κρατικού μονοπωλίου και η συνταγματική κατοχύρωση της ίδρυσης και λειτουργίας μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων στη χώρα. Η κυβέρνηση αναμένει τη στάση του ΠΑΣΟΚ και των υπόλοιπων δυνάμεων, ευελπιστώντας στην εξασφάλιση ευρύτερης πλειοψηφίας.
Ποινική ευθύνη υπουργών και θωράκιση της δικαιοσύνης
Στο στόχαστρο μπαίνει το άρθρο 86. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει πολλάκις τονίσει πως πρέπει να εξαλειφθούν οι σκιές και οι προνομιακές ρυθμίσεις για τα πολιτικά πρόσωπα, εξασφαλίζοντας όρους πλήρους ισονομίας με αυξημένη τη συμμετοχή τακτικών δικαστών στις σχετικές διαδικασίες. Παράλληλα, με αλλαγές στο άρθρο 90, εξετάζεται η ενεργή συμμετοχή των ίδιων των δικαστικών λειτουργών στη διαδικασία επιλογής της ηγεσίας των Ανώτατων Δικαστηρίων, ενισχύοντας την αυτονομία της Δικαιοσύνης.
Νέα δεδομένα για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας
Για το άρθρο 30 (ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ρυθμιστής του πολιτεύματος), το σχέδιο προβλέπει την καθιέρωση μίας και μοναδικής θητείας, η οποία όμως θα είναι εξαετούς διάρκειας. Η συγκεκριμένη αλλαγή επιχειρεί να διασφαλίσει τη μέγιστη δυνατή θεσμική απόσταση του Ανώτατου Πολιτειακού Άρχοντα από τον στενό εκλογικό κύκλο και τις πιέσεις της εκάστοτε πολιτικής συγκυρίας.
Τεχνητή νοημοσύνη και μονιμότητα στο δημόσιο
Στη σφαίρα των μεγάλων καινοτομιών βρίσκεται η αναθεώρηση του άρθρου 5, με στόχο την προστασία της ελευθερίας του ατόμου και της ασφάλειάς του από τις ραγδαίες εξελίξεις της τεχνητής νοημοσύνης. Αποτελεί μια πρωτοπόρο κίνηση που προσαρμόζει το Σύνταγμα στην ψηφιακή εποχή. Στον αντίποδα, το άρθρο 103, που αφορά τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων, αναμένεται να προκαλέσει «θύελλα», καθώς η κυβέρνηση προκρίνει τον επανακαθορισμό του πλαισίου μονιμότητας, ώστε να πάψει να αποτελεί τροχοπέδη για την αξιολόγηση και τη λειτουργικότητα του κρατικού μηχανισμού.
Εκλογικό σύστημα και ανεξάρτητες αρχές
Στο μικροσκόπιο μπαίνουν επίσης τα άρθρα 51 και 54 (εκλογικό σύστημα, περιφέρειες, βουλευτές Επικρατείας), με στόχο τη συνταγματική παγίωση και διεύρυνση της επιστολικής ψήφου, καθώς και το άρθρο 101Α για τον τρόπο λειτουργίας των Ανεξάρτητων Αρχών.
Το πολιτικό διακύβευμα και τα «μαθηματικά» της συναίνεσης
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, φέρνοντας το Σύνταγμα στο επίκεντρο εντός του Μαΐου, επιδιώκει να μετατοπίσει τη συζήτηση από την αμυντική διαχείριση της καθημερινότητας (όπου η κυβέρνηση έχει δεχθεί φθορά) σε ένα φιλόδοξο όραμα για την επόμενη μέρα της χώρας. Το «κλειδί» σε αυτή τη διαδικασία είναι τα μαθηματικά των ψήφων.
Όπως ορίζει η διαδικασία, όσα άρθρα συγκεντρώσουν πλειοψηφία 180 βουλευτών στην παρούσα Βουλή (η οποία λειτουργεί ως προτείνουσα), θα μπορούν να αναθεωρηθούν από την επόμενη, Αναθεωρητική Βουλή, με απλή πλειοψηφία 151 ψήφων. Αντίστροφα, όσα περάσουν με 151-179 ψήφους τώρα, θα χρειαστούν 180 στην επόμενη Βουλή. Αυτό σημαίνει ότι ο πρωθυπουργός πετάει το «γάντι» στα κόμματα της αντιπολίτευσης, κυρίως στο ΠΑΣΟΚ, ζητώντας ευρείες συναινέσεις σε μεταρρυθμίσεις.
Η εκκίνηση της διαδικασίας αποτελεί μόλις τον πρώτο σταθμό ενός μακρού θεσμικού μαραθωνίου. Η κυβέρνηση επιχειρεί μέσα από τη συνταγματική αναθεώρηση να κατοχυρώσει τον μεταρρυθμιστικό της χαρακτήρα, την ώρα που η «γαλάζια» κοινοβουλευτική ομάδα αναζητά ξανά τα πατήματά της. Η πορεία προς τη νέα Ελληνική Δημοκρατία έχει πλέον και επίσημα ξεκινήσει, με ένα Σύνταγμα που φιλοδοξεί να κοιτάξει κατάματα τις προκλήσεις του αύριο.
