Η μετάβαση σε ένα βιώσιμο, ποιοτικό και ανθεκτικό τουριστικό μοντέλο παύει να αποτελεί απλώς μια θεωρητική επιδίωξη και μετατρέπεται πλέον σε ρυθμιστική πραγματικότητα. Σε μια κομβική στιγμή για την εθνική οικονομία, την τοπική αυτοδιοίκηση και τη φέρουσα ικανότητα των ελληνικών προορισμών, η κυβέρνηση παρουσίασε σήμερα το πολυαναμενόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό. Μέσα από την αναλυτική και κοινή συνέντευξη Τύπου που παραχώρησαν η υπουργός Τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη και ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, δόθηκε το ξεκάθαρο στίγμα της νέας εποχής: η τουριστική ανάπτυξη οφείλει να προχωρήσει, αλλά πλέον με αυστηρούς κανόνες, απόλυτο σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον και στοχευμένη μέριμνα για την αντιμετώπιση του φαινομένου του υπερτουρισμού που απειλεί ευθέως την ταυτότητα των δημοφιλέστερων ελληνικών νησιών.
Ο νέος χάρτης με τις 5 ζώνες: Πώς κατηγοριοποιείται η Επικράτεια
Το νέο Χωροταξικό Πλαίσιο εισάγει για πρώτη φορά μια ολοκληρωμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη κατηγοριοποίηση της ελληνικής επικράτειας, διαιρώντας την σε πέντε διακριτές ζώνες, ανάλογα με την τουριστική πίεση, τις υφιστάμενες υποδομές και τον βαθμό κορεσμού της εκάστοτε περιοχής. Σύμφωνα με τα όσα ανέλυσε διεξοδικά η κυρία Κεφαλογιάννη, οι περιοχές της χώρας κατατάσσονται πλέον σε Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης, Ανεπτυγμένες Περιοχές, Αναπτυσσόμενες, Περιοχές Πρώιμης Ανάπτυξης και, τέλος, σε Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικών Μορφών Τουρισμού.
Αυτή η λεπτομερής «ακτινογραφία» του εγχώριου τουριστικού τοπίου, η οποία προέκυψε μέσα από τη μελέτη 1.035 δημοτικών ενοτήτων, επιτρέπει στο κράτος να εφαρμόσει στοχευμένες, χειρουργικές παρεμβάσεις. Ο στρατηγικός στόχος είναι διττός και απολύτως σαφής: από τη μία πλευρά, επιδιώκεται η άμεση αποφόρτιση των περιοχών που δέχονται αφόρητη και συχνά καταστροφική πίεση τους θερινούς μήνες. Από την άλλη, δημιουργείται το θεσμικό υπόβαθρο για να δοθούν ουσιαστικά κίνητρα προς την τουριστική άνθιση λιγότερο προβεβλημένων προορισμών. Μέσω αυτού του σχεδιασμού, το αρμόδιο υπουργείο ευελπιστεί να επιτύχει μια πιο δίκαιη χωρική αλλά και χρονική κατανομή του τουριστικού εισοδήματος, προωθώντας τον τουρισμό 12 μηνών.
«Φρένο» στον Υπερτουρισμό: Οι αυστηροί κανόνες στις κορεσμένες περιοχές
Το πιο φλέγον ίσως ζήτημα που έρχεται να ρυθμίσει οριστικά η νέα νομοθετική παρέμβαση αφορά τις λεγόμενες «κόκκινες» ή, πιο επίσημα, κορεσμένες περιοχές. Στον κρίσιμο αυτόν κατάλογο εντάσσονται συνολικά 18 δημοτικές ενότητες που βρίσκονται διαχρονικά στην πρώτη γραμμή της παγκόσμιας τουριστικής ζήτησης. Μεταξύ αυτών φιγουράρουν εμβληματικοί προορισμοί όπως η Μύκονος, η Σαντορίνη, η Σκιάθος, ο Λαγανάς στη Ζάκυνθο, η Χερσόνησος στην Κρήτη και συγκεκριμένες περιοχές της Ρόδου. Σε αυτούς τους προορισμούς, η φέρουσα ικανότητα έχει ήδη ξεπεράσει τα φυσικά και τεχνητά της όρια, δημιουργώντας τεράστια ασφυξία στις τοπικές υποδομές, από την ύδρευση και την ενέργεια μέχρι τη διαχείριση απορριμμάτων και το κυκλοφοριακό.
Όπως επεσήμανε με έμφαση ο κ. Παπασταύρου, για αυτές ακριβώς τις περιοχές μπαίνει ένα οριστικό και αυστηρό «φρένο» στην ανεξέλεγκτη επέκταση της τουριστικής δόμησης. Εφεξής, προβλέπεται ανώτατο όριο δυναμικότητας μόλις 100 κλινών για την ανέγερση νέων τουριστικών μονάδων. Παράλληλα, μπαίνει τέλος στην εύκολη εκτός σχεδίου δόμηση, καθώς η αρτιότητα των οικοπέδων αυξάνεται δραστικά, κυμαινόμενη πλέον από 8 έως και 16 στρέμματα, αναλόγως με την πίεση που δέχεται η περιοχή. Στον αντίποδα, στις περιοχές που χαρακτηρίζονται ως αναπτυσσόμενες, το αντίστοιχο όριο κλινών για τα νέα καταλύματα ορίζεται στις 350, ενώ στις περιοχές χαμηλότερης όχλησης δεν προβλέπονται τόσο αυστηροί περιορισμοί, προκειμένου να λειτουργήσουν ως ελκυστικοί πόλοι για νέες, σύγχρονες επενδύσεις. Η κίνηση αυτή στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα στην εγχώρια και διεθνή αγορά: η ποσοτική επέκταση αντικαθίσταται υποχρεωτικά από την ποιοτική αναβάθμιση του υφιστάμενου τουριστικού αποθέματος.
Απόλυτη προστασία για την Παράκτια ζώνη και την πολιτιστική κληρονομιά
Ένας από τους βασικούς πυλώνες της φιλοσοφίας του υπουργείου Περιβάλλοντος, που αποτυπώνεται έντονα σε όλες τις σελίδες του νέου πλαισίου, είναι η αδιαπραγμάτευτη προστασία των ακτών μας. Το νέο χωροταξικό εισάγει μια εξαιρετικά σημαντική, ρηξικέλευθη πρόβλεψη, που αναμένεται να αλλάξει την εικόνα της ελληνικής ακτογραμμής: τα πρώτα 25 μέτρα από τη γραμμή του αιγιαλού τίθενται πλέον υπό καθεστώς απόλυτης και πλήρους προστασίας. Εντός αυτής της ευαίσθητης ζώνης απαγορεύεται αυστηρά κάθε είδους νέα τουριστική δόμηση. Οι μόνες εξαιρέσεις αφορούν αποκλειστικά έργα κοινής ωφέλειας, όπως απαραίτητες παρεμβάσεις για την εξασφάλιση της πρόσβασης Ατόμων με Αναπηρία (ΑμεΑ), διαδρομές έκτακτης ανάγκης για ασθενοφόρα και κρίσιμα υποστηρικτικά έργα που ορίζονται ρητά από τη νομοθεσία.
Αυτή η αποφασιστική διάταξη, σε συνδυασμό με την ενισχυμένη ομπρέλα προστασίας για τους αρχαιολογικούς χώρους, τα ιστορικά μνημεία και τους παραδοσιακούς οικισμούς, διασφαλίζει έμπρακτα ότι το φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο της Ελλάδας δεν πρόκειται να θυσιαστεί στον βωμό μιας βραχυπρόθεσμης και ευκαιριακής κερδοφορίας.
Η επόμενη μέρα και η Δημόσια διαβούλευση
Αναλύοντας κανείς εις βάθος το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο, καθίσταται απολύτως σαφές πως η κυβέρνηση επιχειρεί μια ιστορική μεταρρυθμιστική τομή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το εθνικό μας προϊόν. Μετά από σχεδόν μία δεκαετία αδράνειας, καθυστερήσεων και παλινωδιών στον χωρικό σχεδιασμό, η χώρα αποκτά επιτέλους μια σύγχρονη επενδυτική και περιβαλλοντική πυξίδα. Ωστόσο, η ηγεσία των συναρμόδιων υπουργείων έσπευσε να ξεκαθαρίσει ότι πρωταρχικός στόχος δεν είναι ο αιφνιδιασμός της αγοράς και των επιχειρηματιών.
Για τον λόγο αυτό, το κείμενο τέθηκε από σήμερα σε καθεστώς ευρείας δημόσιας διαβούλευσης, η οποία θα διαρκέσει για τις επόμενες 50 ημέρες (έως τις 25 Ιουνίου). Αυτό το χρονικό παράθυρο δίνει την πολύτιμη ευκαιρία σε θεσμικούς φορείς της τουριστικής αγοράς, σε έγκριτες περιβαλλοντικές οργανώσεις αλλά και στις ίδιες τις τοπικές κοινωνίες να μελετήσουν τα δεδομένα και να καταθέσουν τις προτάσεις και τις τεκμηριωμένες παρατηρήσεις τους. Το μεγάλο στοίχημα πλέον, όπως επισημαίνεται μέσα από την ανάλυση του govnews.gr, είναι κατά πόσο αυτή η φιλόδοξη, γενναία και απολύτως αναγκαία μεταρρύθμιση θα εφαρμοστεί στην πράξη με συνέπεια, ξεπερνώντας τις γνωστές παθογένειες, τις πιέσεις και τα τοπικά μικροσυμφέροντα. Το μόνο σίγουρο είναι πως η σημερινή ημέρα σηματοδοτεί, θεωρητικά τουλάχιστον, την αρχή του τέλους για τον τουρισμό των απλών αριθμών, ανοίγοντας διάπλατα τον δρόμο για τον τουρισμό της αξίας, της κοινωνικής ανθεκτικότητας και της ουσιαστικής περιβαλλοντικής συνείδησης.
