Το 16ο τακτικό συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας, το οποίο διεξήχθη σε μια κρίσιμη πολιτική συγκυρία, ολοκλήρωσε τις εργασίες του το απόγευμα της Κυριακής με την πατροπαράδοτη, αλλά πάντοτε κομβική, εκλογική διαδικασία για την ανάδειξη της νέας Πολιτικής Επιτροπής (ΠΕ). Ως το ανώτατο καθοδηγητικό και αποφασιστικό όργανο του κόμματος μεταξύ των συνεδρίων, η Πολιτική Επιτροπή αποτελούσε ιστορικά τον πιο ασφαλή καθρέφτη των εσωκομματικών ισορροπιών, των ιδεολογικών τάσεων και των άρρητων συμμαχιών στους κόλπους της ευρύτερης κεντροδεξιάς παράταξης.
Εξετάζοντας, ωστόσο, τα φετινά αποτελέσματα και τη συνολική, σχεδόν αποστειρωμένη ατμόσφαιρα της διαδικασίας, καθίσταται απολύτως σαφές σε κάθε πολιτικό αναλυτή πως η εποχή των παραδοσιακών «βαρόνων», των αυτόνομων ιδεολογικών ρευμάτων και των ισχυρών εσωτερικών αντιπολιτεύσεων έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Η νέα σύνθεση της Πολιτικής Επιτροπής σφραγίζει πλέον με τον πλέον εμφατικό, αδιαμφισβήτητο τρόπο την απόλυτη κυριαρχία του Κυριάκου Μητσοτάκη στον κομματικό μηχανισμό, μετατρέποντας το κόμμα σε μια άκρως συγκεντρωτική, αρχηγοκεντρική δομή που προετοιμάζεται μεθοδικά για τις εθνικές εκλογές του 2027.
Aπό τα ιδεολογικά χαρακώματα στον απόλυτο συγκεντρωτισμό
Για δεκαετίες, τα συνέδρια της Νέας Δημοκρατίας αποτελούσαν πεδία σφοδρών, αν και συχνά παρασκηνιακών, συγκρούσεων. Οι λεγόμενοι «Καραμανλικοί», οι «Μητσοτακικοί» και η πτέρυγα του Αντώνη Σαμαρά μετρούσαν διαρκώς τις δυνάμεις τους, εκλέγοντας τα δικά τους, διακριτά στελέχη στην Πολιτική Επιτροπή για να διασφαλίσουν την επιρροή τους στις μελλοντικές αποφάσεις.
Σήμερα, η εικόνα αυτή ανήκει αποκλειστικά στα βιβλία της πολιτικής ιστορίας. Στο 16ο συνέδριο, η κυριαρχία του «προεδρικού» μπλοκ υπήρξε καθολική. Δεν καταγράφηκαν συγκροτημένες ομάδες που να διεκδικούν ποσοστά επιρροής, ούτε φωνές που να θέτουν διαφορετικές προγραμματικές προτεραιότητες. Η πολιτική ομογενοποίηση που έχει επιβάλει το Μέγαρο Μαξίμου τα τελευταία επτά χρόνια είναι τόσο ισχυρή, που η εκλογική διαδικασία θύμιζε περισσότερο μια τυπική επικύρωση προειλημμένων αποφάσεων, παρά μια γνήσια, ανταγωνιστική πολιτική αναμέτρηση.
H «γραμμή» του Μεγάρου Μαξίμου και η αδιαπραγμάτευτη πειθαρχία
Για τους έμπειρους παρατηρητές των εσωκομματικών διαδικασιών της οδού Πειραιώς, η ψηφοφορία για την Πολιτική Επιτροπή σπάνια αφέθηκε στην τύχη της, αλλά φέτος ο έλεγχος υπήρξε πρωτοφανής. Η εκλογή των νέων μελών υπαγορεύτηκε από την επιτακτική ανάγκη του πρωθυπουργικού επιτελείου να διασφαλίσει την απόλυτη, αρραγή εσωτερική συνοχή. Σε μια περίοδο όπου οι οξύτατες κοινωνικές πιέσεις (η επίμονη ακρίβεια, τα προβλήματα ασφάλειας και η στεγαστική κρίση) προκαλούν εμφανείς ρωγμές στο κυβερνητικό αφήγημα, η ηγεσία δεν είχε το παραμικρό περιθώριο να επιτρέψει την ανάδειξη φωνών που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως εστίες συστηματικής εσωκομματικής γκρίνιας.
Η άτυπη, αλλά πανίσχυρη «γραμμή» (το γνωστό «χαρτάκι») που διακινήθηκε διακριτικά στα χιλιάδες στελέχη που προσήλθαν στις κάλπες του συνεδρίου, πριμοδότησε πρόσωπα απολύτως ελεγχόμενα και πιστά στο κυβερνητικό όραμα. Υπουργοί, υφυπουργοί, γενικοί γραμματείς, στελέχη του κρατικού μηχανισμού και αυτοδιοικητικοί που πρόσκεινται στον στενό πυρήνα, κατέλαβαν με χαρακτηριστική άνεση τις κορυφαίες θέσεις της σταυροδοσίας. Το αποτέλεσμα είναι ένα όργανο συμπαγές, έτοιμο να λειτουργήσει ως ιμάντας μεταβίβασης των αποφάσεων από την κορυφή προς τη βάση, στερούμενο όμως της απαραίτητης αυτόνομης πολιτικής βαρύτητας.
H δημογραφική ανανέωση απέναντι στην πολιτική ουσία
Ένα από τα βασικά, επικοινωνιακά αφηγήματα της Νέας Δημοκρατίας κατά την ανακοίνωση των τελικών αποτελεσμάτων ήταν το υψηλό ποσοστό ανανέωσης. Η εκλογή πολλών νέων προσώπων, γυναικών και εκπροσώπων της γενιάς των 30άρηδων, οι οποίοι προέρχονται ως επί το πλείστον από τις τάξεις της ΟΝΝΕΔ και της ΔΑΠ-ΝΔΦΚ, στο ανώτατο κομματικό όργανο, προβλήθηκε ως περίτρανη νίκη της μετεξέλιξης του φορέα.
Oφείλουμε ωστόσο να διαχωρίσουμε τη δημογραφική και ηλικιακή ανανέωση από την πραγματική παραγωγή νέας πολιτικής σκέψης. Η είσοδος νεότερων στελεχών στην Πολιτική Επιτροπή είναι αναμφίβολα ένα θετικό, αναγκαίο βήμα που προσδίδει οπτική φρεσκάδα στην εικόνα της παράταξης. Όμως, το κρίσιμο πολιτικό ερώτημα παραμένει αμείλικτο: αυτά τα νέα πρόσωπα διαθέτουν το πολιτικό ανάστημα, την ιδεολογική αυτονομία και το θάρρος να ασκήσουν ουσιαστική, εποικοδομητική κριτική στα κακώς κείμενα της διακυβέρνησης; Ή μήπως επιλέχθηκαν ακριβώς επειδή αποτελούν πειθήνια γρανάζια ενός κομματικού σωλήνα που δεν ανέχεται τις παραφωνίες;
Αν η περίφημη «ανανέωση» εξαντλείται στη δημιουργία μιας ατελείωτης αλυσίδας χειροκροτητών, τότε το κόμμα χάνει τον πιο ζωτικό και χρήσιμο ρόλο του: αυτόν του κοινωνικού αισθητήρα, ο οποίος οφείλει να προειδοποιεί το Μέγαρο Μαξίμου εγκαίρως, όταν αυτό απομακρύνεται από τις πραγματικές ανάγκες της μέσης ελληνικής οικογένειας.
Σε θέση μάχης για το 2027: ο κομματικός στρατός και οι κοινωνικοί κίνδυνοι
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης φρόντισε από το βήμα του συνεδρίου να ξεκαθαρίσει το τοπίο, κλείνοντας οριστικά τη συζήτηση για πρόωρες κάλπες: «Οι εκλογές θα γίνουν το 2027». Υπό αυτό το πρίσμα, η νέα Πολιτική Επιτροπή δεν καλείται να χαράξει νέες, μεγάλες ιδεολογικές γραμμές, αλλά να λειτουργήσει καθαρά ως ένας άριστα εκπαιδευμένος, προεκλογικός στρατός. Τα μέλη της καλούνται το επόμενο διάστημα να οργώσουν την περιφέρεια, να κατευνάσουν τις δικαιολογημένες γκρίνιες των παραδοσιακών δεξιών ψηφοφόρων, να υπερασπιστούν το νομοθετικό έργο και να κρατήσουν την κομματική μηχανή σε διαρκή εγρήγορση απέναντι σε μια κατακερματισμένη μεν, αλλά δυνητικά επικίνδυνη, αντιπολίτευση.
Παρά τον προφανή θρίαμβο της εσωκομματικής πειθαρχίας, η ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας οφείλει να διαβάσει σωστά την ευρύτερη κοινωνική πραγματικότητα. Όση επιτυχία κι αν είχαν οι εσωκομματικές διαβουλεύσεις και η ενορχηστρωμένη σταυροδοσία στους προστατευμένους διαδρόμους του συνεδρίου, η κοινωνία που βρίσκεται εκτός της αίθουσας αντιμετωπίζει σκληρά προβλήματα που δεν λύνονται απλώς με ισορροπίες στα κομματικά ψηφοδέλτια.
Ο πληθωρισμός της απληστίας, η διαρκής συρρίκνωση του διαθέσιμου εισοδήματος και η κόπωση των δημόσιων υποδομών (όπως το ΕΣΥ) είναι τα πραγματικά πεδία όπου θα κριθεί τελικά η κυβέρνηση. Μια Πολιτική Επιτροπή απολύτως ελεγχόμενη και εναρμονισμένη με την ηγεσία της εξασφαλίζει μεν την απόλυτη εσωτερική ηρεμία, εγκυμονεί όμως τον τεράστιο κίνδυνο του πολιτικού εφησυχασμού. Αν το κόμμα πάψει να μεταφέρει την οργή, τις αγωνίες και τα προβλήματα της κοινωνίας στο Μέγαρο Μαξίμου –απλώς και μόνο επειδή τα στελέχη του φοβούνται να δυσαρεστήσουν τον αρχηγό– τότε ο απόλυτος έλεγχος του μηχανισμού μπορεί να αποδειχθεί η μοιραία αχίλλειος πτέρνα της κυβέρνησης στον μακρύ δρόμο για τις εκλογές του 2027.
