Μια από τις μεγαλύτερες θεσμικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στην Τοπική Αυτοδιοίκηση παρουσίασε ο υπουργός Εσωτερικών, Θοδωρής Λιβάνιος, καταθέτοντας στη Βουλή το σχετικό νομοσχέδιο. Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης συγκεντρώνει εκατοντάδες διάσπαρτες διατάξεις σε ένα ενιαίο κείμενο, εισάγοντας παράλληλα βαθιές τομές στον τρόπο εκλογής, τη δημοτική φορολογία, τη στελέχωση των υπηρεσιών και τον έλεγχο νομιμότητας.
Το νομοσχέδιο εισάγεται στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής την προσεχή Δευτέρα και αναμένεται να ψηφιστεί στην Ολομέλεια το διήμερο 22-23 Ιουνίου 2026.
Το νέο εκλογικό σύστημα: Τέλος ο β’ γύρος, έρχεται η εναλλακτική ψήφος
Η πιο ρηξικέλευθη αλλαγή αφορά την κατάργηση της δεύτερης Κυριακής των εκλογών για δήμους και Περιφέρειες, με την εισαγωγή της εναλλακτικής ψήφου.
-
Οι πολίτες θα μπορούν να δηλώνουν στο ψηφοδέλτιο και δεύτερη επιλογή μεταξύ των υποψηφίων.
-
Εάν κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει το 42% από την πρώτη καταμέτρηση, δεν θα στήνονται ξανά κάλπες. Αντίθετα, θα προσμετρώνται αμέσως στις ψήφους των δύο πρώτων συνδυασμών οι δεύτερες προτιμήσεις των ψηφοφόρων των υπόλοιπων παρατάξεων.
Προσλήψεις και κοινωνική πολιτική
-
9.000 μόνιμες θέσεις σε παιδικούς σταθμούς: Θεσπίζεται μόνιμο πλαίσιο στελέχωσης μέσω ειδικού ηλεκτρονικού καταλόγου του ΑΣΕΠ, ο οποίος θα λειτουργεί ως «δεξαμενή» για την κάλυψη οργανικών θέσεων και έκτακτων αναγκών.
-
Επίδομα γέννησης: Δίνεται η δυνατότητα στους δήμους να χορηγούν, με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, επίδομα γέννησης έως και 3.000 ευρώ ανά παιδί.
-
Διευκόλυνση οφειλετών: Η πάγια ρύθμιση χρεών προς τους δήμους επεκτείνεται από τις 24 στις έως 48 δόσεις. Παράλληλα, οι ΟΤΑ εντάσσονται στην Ενιαία Ψηφιακή Πύλη Πληρωμών.
-
Στήριξη ευάλωτων ομάδων: Προβλέπονται απαλλαγές τελών για πολύτεκνους, ΑμΕΑ και μακροχρόνια ανέργους, καθώς και το εργαλείο της κοινωνικής αντιπαροχής για την αξιοποίηση της δημοτικής περιουσίας υπέρ οικονομικά αδύναμων πολιτών.
Δημοτική Φορολογία: Έρχεται το Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης (ΤΤΑ)
Ο υπουργός απέρριψε τον όρο «δημοτικός ΕΝΦΙΑ», ανακοινώνοντας την κατάργηση του Φόρου Ηλεκτροδοτούμενων Χώρων (ΦΗΧ) και του Τέλους Ακίνητης Περιουσίας (ΤΑΠ). Στη θέση τους έρχεται το Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης (ΤΤΑ), το οποίο θα υπολογίζεται βάσει της πραγματικής αξίας του ακινήτου (τιμή ζώνης και παλαιότητα).
Σημείωση: Το αρχικά σχεδιαζόμενο Τέλος Περιφερειακής Ανάπτυξης αποσύρθηκε οριστικά λόγω αντιδράσεων στη διαβούλευση.
Πώς διαμορφώνονται οι χρεώσεις (Παραδείγματα):
Σχέδιο εξυγίανσης για τις ΔΕΥΑ
Για πρώτη φορά, το σύνολο της νομοθεσίας των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) ενσωματώνεται στον Κώδικα.
-
Υποχρεούνται πλέον σε ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς και αποκτούν πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό.
-
Το κράτος προχωρά σε οικονομική ένεση άνω των 230 εκατ. ευρώ για την κάλυψη μέρους των ληξιπρόθεσμων οφειλών τους προς τους παρόχους ρεύματος (οι οποίες αγγίζουν τα 500 εκατ. ευρώ), με σκοπό τη μείωση του λειτουργικού τους κόστους.
Διαφάνεια, Λογοδοσία και Αξιολόγηση
-
Ψηφιακός Έλεγχος: Καθίσταται υποχρεωτική η ανάρτηση της πορείας εκτέλεσης των προϋπολογισμών, των συντελεστών και των απαλλαγών στις ιστοσελίδες των ΟΤΑ.
-
Δείκτες Απόδοσης: Θεσπίζεται σύστημα δεικτών αξιολόγησης των υπηρεσιών, ενώ δίνεται η δυνατότητα στους ίδιους τους πολίτες να αξιολογούν τις δημοτικές υπηρεσίες.
-
Ξεκαθάρισμα αρμοδιοτήτων: Όλες οι αρμοδιότητες δήμων και Περιφερειών κωδικοποιούνται σε έναν ενιαίο πίνακα, ενώ δημιουργείται μόνιμος μηχανισμός μεταφοράς αρμοδιοτήτων από το κεντρικό κράτος.
Θωράκιση της νομιμότητας και νέο Πειθαρχικό
Προς αποφυγή καθυστερήσεων και σκοπιμοτήτων, ο έλεγχος νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ αλλάζει ριζικά:
-
Τυχαίος Αλγόριθμος: Οι πράξεις προς έλεγχο θα κατανέμονται ψηφιακά με τυχαίο αλγόριθμο στις υπηρεσίες, διασφαλίζοντας την αμεροληψία.
-
Γενικός Επόπτης Νομιμότητας: Ιδρύεται ο εν λόγω θεσμός για τον συντονισμό των Αυτοτελών Υπηρεσιών Εποπτείας (με επικεφαλής επιλεγμένους από το ΑΣΕΠ) και δημιουργείται ειδικό γραφείο καταγγελιών πολιτών.
-
Κεντρικό Πειθαρχικό Συμβούλιο: Ο πειθαρχικός έλεγχος των αιρετών μεταφέρεται σε ένα κεντρικό όργανο όπου την πλειοψηφία έχουν ανώτατοι δικαστικοί.
-
Δικαστική Προτεραιότητα: Επεκτείνεται η εξαίρεση από την αυτόφωρη διαδικασία στους αντιδημάρχους και αντιπεριφερειάρχες, ενώ οι ποινικές υποθέσεις των επικεφαλής των ΟΤΑ θα εκδικάζονται κατά απόλυτη προτεραιότητα.
