Σε μια περίοδο όπου ο ευρωπαϊκός αγροτικός κόσμος βρίσκεται σε διαρκή αναβρασμό, συμπιεζόμενος ανάμεσα στο δυσθεώρητο κόστος παραγωγής και τις αυστηρές επιταγές της πράσινης μετάβασης, η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να αλλάξει ριζικά το αφήγημα. Η πρόσφατη πολιτική εκδήλωση της ΔΕΕΠ Νέας Δημοκρατίας στη Νέα Τρίγλια Χαλκιδικής δεν αποτέλεσε απλώς μια συνηθισμένη κομματική σύναξη. Η παρουσία του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτη Σχοινά, πλαισιωμένου μάλιστα από τον Αντιπρόεδρο της Κυβέρνησης, Κωστή Χατζηδάκη, εξέπεμψε ένα εξαιρετικά βαρύ και ξεκάθαρο μήνυμα: η ανασυγκρότηση της γεωργίας και της κτηνοτροφίας τίθεται πλέον στον απόλυτο πυρήνα της εθνικής οικονομικής στρατηγικής.
Η κατηγορηματική εξαγγελία για τη διασφάλιση 20 δισεκατομμυρίων ευρώ για την επόμενη εξαετία λειτουργεί διττά: αφενός ως μια ισχυρή «ένεση» ρευστότητας και ελπίδας για τους Έλληνες παραγωγούς, αφετέρου ως ένα τεράστιο θεσμικό στοίχημα για τον ίδιο τον κρατικό μηχανισμό, ο οποίος καλείται να διαχειριστεί αυτά τα κονδύλια με απόλυτη διαφάνεια και αναπτυξιακή στόχευση.
Η σκληρή μάχη για τη νέα ΚΑΠ και το χάσμα της Ευρώπης
Το ποσό των 20 δισεκατομμυρίων ευρώ δεν πρόκειται να εκταμιευθεί στον «αυτόματο πιλότο». Αποτελεί τον πυρήνα της νέας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), η αρχιτεκτονική της οποίας αποτελεί αυτή τη στιγμή το μεγαλύτερο πεδίο μάχης στις Βρυξέλλες. Η δήλωση του κ. Σχοινά ότι η Ελλάδα «δεν πρόκειται να παρακολουθήσει παθητικά τις ευρωπαϊκές εξελίξεις» κρύβει πίσω της ένα τεράστιο διπλωματικό παρασκήνιο.
Η Αθήνα ετοιμάζεται να συγκρουστεί μετωπικά με τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης, απαιτώντας τον επαναπροσδιορισμό των κανόνων. Όπως εύστοχα παρατήρησε ο υπουργός, οι ιδιαιτερότητες της ελληνικής και μεσογειακής γεωργίας δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με την ίδια γραφειοκρατική λογική που εφαρμόζεται στις τεράστιες, επίπεδες και βιομηχανοποιημένες καλλιέργειες του Βορρά. Η Ελλάδα, με τον κατακερματισμένο κλήρο, το έντονο ανάγλυφο και την ακραία ευαλωτότητα στην κλιματική κρίση και τη λειψυδρία, χρειάζεται στοχευμένα εργαλεία, εθνική ευελιξία και δραστική μείωση της γραφειοκρατίας, ώστε οι ευρωπαϊκοί πόροι να μεταφράζονται σε πραγματική παραγωγή και όχι σε ατέρμονη χαρτούρα.
Το ρίσκο με το σύστημα πληρωμών και η ανάληψη ευθύνης
Από τα «τρία μεγάλα εργοτάξια» που περιέγραψε ο Μαργαρίτης Σχοινάς για τη νέα περίοδο, αποκατάσταση συστήματος πληρωμών, διαπραγμάτευση ΚΑΠ και ενίσχυση επενδύσεων, το πρώτο αποτελεί και την πιο «καυτή πατάτα». Η αποκατάσταση της αξιοπιστίας στις πληρωμές των ενισχύσεων είναι ζήτημα ζωής και θανάτου για χιλιάδες νοικοκυριά της ελληνικής υπαίθρου. Οι δυσλειτουργίες, τα λάθη και οι καθυστερήσεις του παρελθόντος έχουν πληγώσει βαθιά τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ κράτους και αγροτών.
Η ειλικρίνεια του υπουργού να προειδοποιήσει ανοιχτά πως ίσως υπάρξουν «μεταβατικές δυσκολίες», ζητώντας ταυτόχρονα πίστωση χρόνου διότι «οι αλλαγές γίνονται εν κινήσει», φανερώνει το μέγεθος του εγχειρήματος. Η ριζική αναδιάρθρωση ενός δυσκίνητου μηχανισμού είναι πάντοτε επώδυνη. Ωστόσο, η ρητή διαβεβαίωση ότι ο ίδιος και ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης καθίστανται προσωπικοί εγγυητές για την ομαλή μετάβαση, αποτελεί μια πρωτοφανή ανάληψη πολιτικού ρίσκου. Το μήνυμά του προς τους παραγωγούς, «δεν έχετε τίποτα να φοβάστε», απευθύνεται πρωτίστως στους νομοταγείς και συνεπείς επαγγελματίες, οι οποίοι διψούν για ένα καθαρό και δίκαιο σύστημα καταβολής των χρημάτων τους.
Το τέλος της εποχής των επιδομάτων και η στροφή στην υπεραξία
Ένα από τα πιο στρατηγικά σημεία της παρέμβασης Σχοινά ήταν η αλλαγή της ίδιας της φιλοσοφίας της αγροτικής πολιτικής. Για δεκαετίες, το εγχώριο μοντέλο εγκλωβίστηκε στη στείρα λογική της αναμονής των άμεσων ενισχύσεων και των κρατικών αποζημιώσεων. Το μοντέλο αυτό, υπό το πρίσμα του σύγχρονου παγκόσμιου ανταγωνισμού, είναι πλέον καταδικασμένο.
Η ηγεσία του υπουργείου επιχειρεί μια βίαιη, αλλά αναγκαία, στροφή προς τη δημιουργία υπεραξίας. Η έμφαση στις επενδύσεις, στην τυποποίηση, στην καινοτομία και στο ισχυρό branding των ελληνικών προϊόντων αποτελεί τη μόνη διέξοδο για την αύξηση του πραγματικού εισοδήματος των αγροτών. Με αυτόν τον τρόπο, το ελληνικό προϊόν (όπως το ελαιόλαδο, η φέτα, τα φρούτα) θα σταματήσει να εξάγεται ως φθηνή πρώτη ύλη και θα κατακτήσει την προνομιακή θέση που του αξίζει στα ράφια των διεθνών αγορών.
Η μάχη ενάντια στον λαϊκισμό και η επόμενη ημέρα
Δεν θα μπορούσε, φυσικά, να απουσιάζει η αμιγώς πολιτική διάσταση. Σε μια εποχή όπου η ύπαιθρος πιέζεται ασφυκτικά, οι σειρήνες του λαϊκισμού βρίσκουν εύφορο έδαφος. Η προειδοποίηση του κ. Σχοινά για τον κίνδυνο των «εύκολων συνθημάτων» και των «ανέξοδων υποσχέσεων» δεν ήταν μια τυχαία αναφορά. Η δήλωσή του ότι η πρόοδος δεν έρχεται με «μαγικά ραβδιά», αλλά με σοβαρότητα και συνέπεια, αποτελεί μια ευθεία πολιτική πρόκληση προς τον αγροτικό κόσμο: να συγκρίνει το χειροπιαστό, ρεαλιστικό κυβερνητικό σχέδιο διεκδίκησης των 20 δισ. ευρώ απέναντι στην ανεύθυνη πλειοδοσία παροχών χωρίς ευρωπαϊκό αντίκρισμα.
