Η διαχείριση του ιδιωτικού χρέους αποτελεί, διαχρονικά, τη μεγαλύτερη ανοιχτή πληγή της ελληνικής οικονομίας μετά τη δεκαετή μνημονιακή κρίση. Μια νέα, εξαιρετικά κρίσιμη νομοθετική παρέμβαση, που αναμένεται να αλλάξει άρδην τα δεδομένα για δεκάδες χιλιάδες εγκλωβισμένα νοικοκυριά, βρίσκεται πλέον προ των πυλών. Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών προωθεί μια ιστορική ρύθμιση για τα δάνεια που έχουν υπαχθεί στις διατάξεις του νόμου Κατσέλη (ν. 3869/2010). Η ρύθμιση αυτή θα προσφέρει για πρώτη φορά τη δυνατότητα ευέλικτων, συναινετικών τροποποιήσεων στις ήδη εκδοθείσες δικαστικές αποφάσεις, με κεντρικό στόχο τη μείωση των δόσεων και την ταχύτερη αποπληρωμή του κεφαλαίου.
Η νομική ομηρία: Γιατί ο νόμος Κατσέλη είχε μετατραπεί σε «παγίδα»
Για να γίνει απολύτως αντιληπτή η αναγκαιότητα και η βαρύτητα αυτής της κυβερνητικής πρωτοβουλίας, απαιτείται μια σύντομη αναδρομή στη σημερινή ασφυκτική πραγματικότητα. Οι δανειολήπτες που είχαν προσφύγει στο παρελθόν στα Ειρηνοδικεία και είχαν δικαιωθεί, εξασφαλίζοντας τη διάσωση της κύριας κατοικίας τους, κλήθηκαν να εξυπηρετήσουν μακροχρόνια πλάνα αποπληρωμής, συνήθως διάρκειας 15 ή 20 ετών, με προκαθορισμένους όρους.
Ωστόσο, το μακροοικονομικό περιβάλλον στην Ευρωζώνη άλλαξε βίαια. Η επιθετική νομισματική πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) και η κατακόρυφη αύξηση των επιτοκίων αναφοράς (Euribor) τα τελευταία χρόνια, οδήγησαν σε ανεξέλεγκτη άνοδο των μηνιαίων δόσεων για όσους είχαν δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου. Χιλιάδες οφειλέτες βρέθηκαν ξανά στο χείλος της αδυναμίας εξυπηρέτησης του χρέους τους. Το παράδοξο της υπόθεσης ήταν πως οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers) και οι τράπεζες, αν και επιθυμούσαν την εξεύρεση μιας ρεαλιστικής λύσης, ήταν νομικά δεσμευμένες από το αυστηρό γράμμα της δικαστικής απόφασης. Οποιαδήποτε απόπειρα διμερούς επαναδιαπραγμάτευσης των όρων ενείχε τον τεράστιο κίνδυνο να εκπέσει ο δανειολήπτης από την προστασία του νόμου, χάνοντας εν μία νυκτί το σπίτι του. Αυτό το νομικό και οικονομικό αδιέξοδο έρχεται να θεραπεύσει η νέα ρύθμιση.
Το νέο πλαίσιο: Μικρότερες δόσεις και προσαρμογή στα νέα οικονομικά δεδομένα
Ο πρώτος και βασικότερος άξονας της νέας νομοθετικής παρέμβασης αφορά την άμεση ελάφρυνση της μηνιαίας επιβάρυνσης των υπερχρεωμένων νοικοκυριών. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του οικονομικού επιτελείου, το νέο πλαίσιο δίνει επιτέλους το «πράσινο φως» σε δανειολήπτη και διαχειριστή (servicer) να καθίσουν ελεύθερα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να υπογράψουν μια νέα, συναινετική τροποποιητική πράξη.
Αυτό μεταφράζεται πρακτικά στο εξής: ένας οφειλέτης που δυσκολεύεται πλέον να ανταποκριθεί στις αυξημένες απαιτήσεις, θα μπορεί να αιτηθεί και να λάβει νομίμως χαμηλότερη μηνιαία δόση. Η κρίσιμη αυτή μείωση μπορεί να προκύψει είτε μέσω της επιμήκυνσης του συνολικού χρόνου αποπληρωμής του δανείου, είτε μέσω της μείωσης του εφαρμοζόμενου επιτοκίου. Η θεμελιώδης διαφορά με το παρελθόν –και το στοιχείο που καθιστά τη ρύθμιση εξαιρετικά φιλική προς τον πολίτη– είναι ότι η νέα αυτή διμερής συμφωνία δεν θα αναιρεί επ’ ουδενί την ομπρέλα προστασίας του νόμου Κατσέλη. Το ακίνητο του δανειολήπτη θα παραμένει απολύτως προστατευμένο από τον κίνδυνο πλειστηριασμού.
Η χρυσή ευκαιρία: Ταχύτερη αποπληρωμή με γενναίο «κούρεμα»
Ο δεύτερος, και ίσως πιο δυναμικός πυλώνας της κυβερνητικής ρύθμισης, αφορά την οριστική και ταχύτερη απαλλαγή από τα δεσμά του χρέους. Είναι εξαιρετικά σύνηθες το φαινόμενο, δανειολήπτες που βρίσκονται εγκλωβισμένοι στον νόμο Κατσέλη να καταφέρνουν, έπειτα από αρκετά χρόνια, να συγκεντρώσουν ένα εφάπαξ ποσό (από την πώληση ενός άλλου μικρότερου περιουσιακού στοιχείου, από μια αποζημίωση, κληρονομιά ή με τη βοήθεια από τον ευρύτερο οικογενειακό κύκλο).
Μέχρι σήμερα, εάν αυτοί οι πολίτες επιθυμούσαν να εξοφλήσουν πρόωρα το δάνειό τους, βρίσκονταν αντιμέτωποι με νομικές αγκυλώσεις και τη δικαιολογημένη άρνηση των funds να προχωρήσουν σε γενναίες εκπτώσεις, λόγω του υφιστάμενου δικαστικού πλαισίου. Με το νέο νομοθετικό εργαλείο, ανοίγει διάπλατα ο δρόμος για τα λεγόμενα “haircuts” (διαγραφές χρέους). Εφόσον ο δανειολήπτης προτείνει την άμεση και πρόωρη εξόφληση, ο servicer αποκτά την ξεκάθαρη νομική ευχέρεια να του προσφέρει ένα σημαντικό «κούρεμα» επί του εναπομείναντος κεφαλαίου. Πρόκειται για την επιτομή της αμοιβαία επωφελούς (win-win) συμφωνίας: ο οφειλέτης «καθαρίζει» το όνομά του στον Τειρεσία, απελευθερώνει άμεσα το ακίνητό του από τα υποθηκοφυλακεία και εξοικονομεί σημαντικά ποσά από μελλοντικούς τόκους, ενώ ο servicer εισπράττει άμεσα ρευστότητα, μειώνοντας το συνολικό απόθεμα των κόκκινων δανείων (NPLs) στο χαρτοφυλάκιό του.
Ο μακροοικονομικός αντίκτυπος και τα οφέλη για την ελληνική οικονομία
Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών δεν εξαντλείται μόνο στα στενά όρια της αποκατάστασης της κοινωνικής δικαιοσύνης. Αντιθέτως, διαθέτει έναν βαθύ, θετικό μακροοικονομικό αντίκτυπο για το σύνολο της ελληνικής αγοράς.
Η επιτάχυνση της εξυγίανσης του ιδιωτικού χρέους αποτελεί βασική προϋπόθεση για την πλήρη κανονικοποίηση της εθνικής οικονομίας. Επιπρόσθετα, η αποδέσμευση χιλιάδων ακινήτων από τις πολυετείς νομικές εμπλοκές των Ειρηνοδικείων αναμένεται να αναζωογονήσει περαιτέρω την εγχώρια κτηματαγορά. Οι ιδιοκτήτες θα αποκτήσουν ξανά την πλήρη κυριότητα και διαχείριση της περιουσίας τους, έχοντας τη δυνατότητα να την πουλήσουν, να τη μεταβιβάσουν στα παιδιά τους ή να την αξιοποιήσουν επενδυτικά, χωρίς να επικρέμαται η δαμόκλειος σπάθη των νομικών προσφυγών και της γραφειοκρατίας.
Εν κατακλείδι, η ρύθμιση αυτή αποδεικνύει την πρόθεση της Πολιτείας να προσαρμοστεί στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας, μετατρέποντας ένα δυσκίνητο, σχεδόν τιμωρητικό, δικαστικό πλαίσιο σε ένα ευέλικτο, σύγχρονο οικονομικό εργαλείο που εγγυάται τη διάσωση της περιουσίας και την ομαλή επιστροφή χιλιάδων Ελλήνων πολιτών στην οικονομική κανονικότητα.
