Η συζήτηση γύρω από την ποιότητα της δημοκρατίας και τη λειτουργία των θεσμών στη χώρα μας αποτελεί, τα τελευταία χρόνια, ένα από τα πλέον αιχμηρά πεδία πολιτικής αντιπαράθεσης. Στο πλαίσιο αυτό, η δημοσιοποίηση της ετήσιας έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση προσέφερε στην κυβέρνηση ένα ισχυρό θεσμικό επιχείρημα, το οποίο ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, έσπευσε να κεφαλαιοποιήσει πολιτικά, αναδεικνύοντας τη σταθερή πρόοδο της χώρας και σκιαγραφώντας τον επόμενο μεταρρυθμιστικό κύκλο.
Μέσα από μια αναλυτική παρέμβασή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο πρωθυπουργός δεν περιορίστηκε στην απλή παράθεση των ευρωπαϊκών στατιστικών, αλλά προχώρησε σε μια συνολική πολιτική τοποθέτηση. Aναλύουμε τα δεδομένα της ευρωπαϊκής έκθεσης, αποκωδικοποιούμε τα μηνύματα του πρωθυπουργού προς το εσωτερικό πολιτικό ακροατήριο και θέτουμε στο μικροσκόπιο τον οδικό χάρτη της κυβέρνησης για την επόμενη τετραετία.
Τα επίσημα ευρήματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η θέση της Ελλάδας
Το σύστημα παρακολούθησης του κράτους δικαίου από την Κομισιόν βασίζεται σε αυστηρούς δείκτες που αξιολογούν τα συστήματα απονομής δικαιοσύνης, το πλαίσιο καταπολέμησης της διαφθοράς, την πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης και τους θεσμικούς ελέγχους. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, η φετινή έκθεση επιβεβαιώνει τη θετική τροχιά της Ελλάδας.
Ειδικότερα, καταγράφεται ουσιαστική βελτίωση σε 4 κρίσιμες συστάσεις των ευρωπαϊκών οργάνων, σημειώνοντας μια σαφή ποιοτική αναβάθμιση σε σχέση με τις 7 ανοιχτές συστάσεις που υπήρχαν το 2020. Το πλέον σημαντικό στατιστικό εύρημα, ωστόσο, είναι η γεωγραφική τοποθέτηση της χώρας στον ευρωπαϊκό χάρτη. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται πλέον σε μια προνομιούχα ομάδα μόλις 13 κρατών-μελών (επί συνόλου 27 χωρών της Ένωσης) τα οποία καταγράφουν θετική πορεία σε όλα ανεξαιρέτως τα κεφάλαια της αξιολόγησης. Αυτό το δεδομένο πιστοποιεί, σε θεσμικό επίπεδο των Βρυξελλών, ότι ο κρατικός μηχανισμός προσαρμόζεται σταδιακά στα αυστηρά ευρωπαϊκά πρότυπα διακυβέρνησης.
Η πολιτική απάντηση απέναντι στην κριτική της αντιπολίτευσης
Η ανάρτηση του πρωθυπουργού αποκτά ξεχωριστό πολιτικό βάρος λόγω της οξείας ρητορικής που υιοθετεί απέναντι στους πολιτικούς του αντιπάλους. Είναι γνωστό ότι το προηγούμενο διάστημα, η κυβέρνηση βρέθηκε στο στόχαστρο σφοδρής κριτικής, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, για ζητήματα που άπτονται της ελευθερίας του Τύπου, των υποκλοπών και της λειτουργίας των ανεξάρτητων αρχών.
Χρησιμοποιώντας την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως ασπίδα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτήρισε τα επίσημα στοιχεία ως την «καλύτερη απάντηση στις έωλες κατηγορίες της αντιπολιτευτικής προπαγάνδας». Προχώρησε μάλιστα ένα βήμα παραπέρα, κάνοντας λόγο για «εμφατική διάψευση όλων όσοι επιμένουν να αμαυρώνουν την εικόνα της πατρίδας μας με ψεύτικα συνθήματα». Πρόκειται για μια σαφή προσπάθεια του Μεγάρου Μαξίμου να αποδομήσει το αφήγημα των κομμάτων της αντιπολίτευσης, αντιπαραβάλλοντας τις διεθνείς θεσμικές εκθέσεις απέναντι στην εγχώρια πολιτική κριτική.
Ο οδικός χάρτης του 2030 και το εργαλείο της Συνταγματικής Αναθεώρησης
Παρά τη θετική ευρωπαϊκή αποτίμηση, ο πρωθυπουργός αναγνώρισε ότι «η προσπάθεια συνεχίζεται», μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον στον μελλοντικό σχεδιασμό της κυβέρνησης, τον οποίο ονομάζει «Ατζέντα για την Ελλάδα του 2030». Κεντρικός πυλώνας αυτού του σχεδιασμού είναι η θεσμική ανάταξη του κράτους, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να προαναγγέλλει ότι κομβικός σταθμός σε αυτή την πορεία θα είναι η επικείμενη Συνταγματική Αναθεώρηση.
Η αναφορά στον Καταστατικό Χάρτη της χώρας δεν είναι τυχαία. Η κυβερνητική πρόταση για την αναθεώρηση του Συντάγματος αναμένεται να θέσει στο επίκεντρο τρεις βασικούς άξονες:
-
Την περαιτέρω ενίσχυση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης: Ένα πάγιο αίτημα τόσο της νομικής κοινότητας όσο και των ευρωπαϊκών θεσμών, προκειμένου να αποκοπεί πλήρως ο ομφάλιος λώρος μεταξύ εκτελεστικής και δικαστικής εξουσίας.
-
Τον εκσυγχρονισμό του Δημοσίου: Με στόχο την ταχύτερη ψηφιοποίηση, την αξιολόγηση και την εξάλειψη των γραφειοκρατικών αγκυλώσεων που ταλαιπωρούν τον πολίτη.
-
Την πολύπλευρη προστασία του πολίτη: Προσαρμόζοντας τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα στις προκλήσεις της νέας ψηφιακής και κλιματικής εποχής.
Η αναγκαιότητα των μεταρρυθμίσεων για μια ισχυρή δημοκρατία
Ολοκληρώνοντας την παρέμβασή του, ο πρωθυπουργός έθεσε το ιδεολογικό πλαίσιο της επόμενης ημέρας, σημειώνοντας ότι είναι «η ώρα των μεταρρυθμίσεων για τη συλλογική πρόοδο». Ζήτησε να αφεθούν πίσω οι αγκυλώσεις του παρελθόντος, προκειμένου η χώρα να ανταποκριθεί με επιτυχία στις πιεστικές προκλήσεις του αύριο.
Η ερευνητική προσέγγιση καταδεικνύει ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να ταυτίσει την έννοια της δημοκρατικής λειτουργίας με την οικονομική και γεωπολιτική ισχύ της χώρας. Το κλείσιμο της ανάρτησης του Κυριάκου Μητσοτάκη «μια ισχυρή και δίκαιη Δημοκρατία είναι προϋπόθεση για μια ισχυρή Ελλάδα» αντικατοπτρίζει το μεγάλο πολιτικό στοίχημα: η διατήρηση της εμπιστοσύνης της κοινωνίας δεν μπορεί να βασιστεί μόνο σε θετικούς μακροοικονομικούς δείκτες, αλλά απαιτεί ένα σύγχρονο, δίκαιο και διάφανο κράτος δικαίου που θα προστατεύει αδιακρίτως όλους τους πολίτες του. Το κατά πόσον οι εξαγγελίες για τη Συνταγματική Αναθεώρηση θα επιτύχουν την απαραίτητη ευρεία διακομματική συναίνεση, θα κρίνει εν πολλοίς και την επιτυχία αυτού του φιλόδοξου εγχειρήματος.
