Σε μετωπική αποδόμηση του Γιάνη Βαρουφάκη προχωρά ο Αλέξης Τσίπρας στο βιβλίο του «Ιθάκη», περιγράφοντας τον πρώην υπουργό Οικονομικών ως εγωκεντρικό, αναξιόπιστο και ακατάλληλο για τη διαχείριση της πιο κρίσιμης διαπραγμάτευσης της χώρας. Ο πρώην πρωθυπουργός αποκαλύπτει άγνωστα παρασκήνια, από τα σχέδια για «κουπόνια» αντί συντάξεων μέχρι τη ρήξη τους, παραδεχόμενος ότι η επιλογή Βαρουφάκη ήταν ένα από τα μεγάλα του λάθη.
«Περισσότερο σελέμπριτι, λιγότερο οικονομολόγος»
Ο Αλέξης Τσίπρας περιγράφει πώς γνώρισε και συνεργάστηκε με τον Γιάνη Βαρουφάκη, από τις συζητήσεις στο Τέξας και τα καλοκαίρια στην Αίγινα, μέχρι την απόφαση να του αναθέσει το υπουργείο Οικονομικών. Τονίζει ότι από την αρχή καταλάβαινε πως πρόκειται για μια «ιδιαίτερη περίπτωση», έναν άνθρωπο με ισχυρή επικοινωνιακή παρουσία.
Όπως γράφει, ο Βαρουφάκης ήταν «περισσότερο σελέμπριτι και λιγότερο οικονομολόγος», με λόγο ελκυστικό και απόλυτο, που τον έκανε ιδιαίτερα δημοφιλή σε μέσα ενημέρωσης και κοινό, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Αυτή η δημοφιλία, όμως, όπως αναφέρει, σταδιακά μετατράπηκε σε πρόβλημα για την ίδια την κυβέρνηση.
Γιατί τον έκανε υπουργό Οικονομικών
Ο Τσίπρας εξηγεί ότι αποφάσισε να τον τοποθετήσει στη θέση του υπουργού Οικονομικών για να στείλει στους εταίρους σήμα «σκληρής διαπραγμάτευσης» και να δείξει ότι η Ελλάδα δεν ήταν δεδομένη. Παραδέχεται ωστόσο ότι υποτίμησε τον ανθρώπινο παράγοντα και την επίδραση της εξουσίας και της δημοσιότητας σε συγκεκριμένες προσωπικότητες.
«Οι άνθρωποι δεν είναι πιόνια στο σκάκι», σημειώνει, υπογραμμίζοντας πως όταν το «Εγώ» δεν συντονίζεται με τη συλλογική προσπάθεια, τα πράγματα οδηγούνται σε αδιέξοδο. Έτσι, «πολύ γρήγορα ο Βαρουφάκης από “asset” μετατράπηκε σε αρνητικό πρωταγωνιστή», που –όπως γράφει– δεν τον άντεχαν ούτε οι απέναντι στο Eurogroup, ούτε οι πιθανοί σύμμαχοι, ούτε οι ίδιοι του οι συνεργάτες.
Το «Hotel California» και η εμμονή με τη θεωρία
Ο πρώην πρωθυπουργός θυμίζει ότι ο Γιάνης Βαρουφάκης περιέγραφε το ευρώ ως «Hotel California», όπου «μπορείς να κάνεις check out αλλά δεν μπορείς ποτέ να φύγεις», επισημαίνοντας ότι αρχικά εμφανιζόταν αντίθετος στην έξοδο από την ευρωζώνη.
Ωστόσο, όπως αναφέρει, μετά τη σύγκρουση με τον Γερούν Ντάισελμπλουμ και την εκτόξευση της προσωπικής του αναγνωρισιμότητας, η στάση του άλλαξε στην πράξη. Στο βιβλίο περιγράφεται ο Βαρουφάκης ως άνθρωπος με «επιστημονική εμμονή», αποφασισμένο να δοκιμάσει τις θεωρίες παιγνίων και τα μοντέλα του στην πραγματική οικονομία, ακόμη και αν αυτό ρίσκαρε την κατάρρευση του συνολικού σχεδιασμού και της χώρας.
Το σχέδιο με IOU, κουπόνια και «ηλεκτρονικές συναλλαγές» συνταξιούχων
Στις πιο αποκαλυπτικές σελίδες, ο Τσίπρας εξιστορεί το εναλλακτικό σχέδιο του Βαρουφάκη σε περίπτωση αδιεξόδου με τους θεσμούς: μονομερές «κούρεμα» χρέους της ΕΚΤ, perpetual bonds και στη συνέχεια έκδοση IOU, ενός παράλληλου μέσου πληρωμών.
Όπως περιγράφει, ο Βαρουφάκης του πρότεινε να εκδοθούν κουπόνια αντί για χρήμα, τα οποία θα δίνονταν σε μισθωτούς και συνταξιούχους αντί για κανονικές πληρωμές, ώστε να αγοράζουν αγαθά και υπηρεσίες. «Καλά, είσαι με τα καλά σου; Πώς θα δίνουμε κουπόνια αντί για συντάξεις;» του απάντησε, τονίζοντας ότι μια τέτοια κίνηση θα τίναζε τη χώρα στον αέρα μέσα σε μία μέρα.
Σύμφωνα με την αφήγησή του, όταν απέρριψε τα «χαρτινά» κουπόνια, ο τότε υπουργός Οικονομικών του μίλησε για «ηλεκτρονικά κουπόνια μέσω κινητού» ακόμη και για συνταξιούχους, το 2015. Για τον Τσίπρα, αυτό επιβεβαίωσε την προχειρότητα και το αδιέξοδο του σχεδίου, που στην πράξη θα άνοιγε τον δρόμο για μια ντε φάκτο έξοδο από το ευρώ.
Το Paris Match και η εικόνα της «κοσμοπολίτικης ελίτ»
Ιδιαίτερο βάρος δίνει ο πρώην πρωθυπουργός στο περιβόητο αφιέρωμα του Paris Match στον Γιάνη Βαρουφάκη και τη Δανάη Στράτου, στη μέση της κρίσιμης διαπραγμάτευσης. Το περιγράφει ως φαιδρό αλλά ταυτόχρονα πολιτικά καταστροφικό περιστατικό.
Οι φωτογραφίες στο μπαλκόνι, με τραπέζι στρωμένο με ψάρια και θαλασσινά και φόντο την Ακρόπολη, ερμηνεύτηκαν, όπως σημειώνει, ως εικόνα «καλοπέρασης μιας κοσμοπολίτικης ελίτ» σε μια χώρα σε περίοδο εθνικής δοκιμασίας. Για τους πιο ευαίσθητους υποστηρικτές του ΣΥΡΙΖΑ, ήταν χτύπημα στην αξιοπιστία της κυβέρνησης.
Ο Τσίπρας επισημαίνει ότι ο υπουργός Οικονομικών είχε επιδοθεί σε «επικοινωνιακό παιχνίδι προσωπικής προβολής», με φωτογραφήσεις για την προώθηση των βιβλίων του, λειτουργώντας με «αμιγώς προσωπική ατζέντα».
«Game over» μετά Λαγκάρντ και Ουάσινγκτον
Στο βιβλίο περιγράφεται και το ταξίδι του Βαρουφάκη στην Ουάσινγκτον για τη συνάντηση με την Κριστίν Λαγκάρντ. Ο Τσίπρας αναφέρει ότι ο υπουργός του γύρισε «γεμάτος ενθουσιασμό», λέγοντάς του ότι «η Κριστίν συμφωνεί σε όλα» και πως η Ελλάδα θα καταθέσει τις δικές της προτάσεις χωρίς κλασικό πρόγραμμα με την τρόικα.
Όταν όμως ο τότε πρωθυπουργός ρώτησε το αυτονόητο, «ποιος θα βάλει τα λεφτά;», δεν πήρε πειστική απάντηση. «Δεν θέλω να σε απογοητεύσω, αλλά τα λεφτά τα βάζει ο Σόιμπλε. Και όποιος βάζει τα λεφτά, θέτει και τους όρους του», του είπε, σημειώνοντας ότι εκεί συνειδητοποίησε πως «η κατάσταση ήταν Game Over».
Απομόνωση στο Eurogroup και το τέλος της εμπιστοσύνης
Καθοριστική καμπή, σύμφωνα με τον Τσίπρα, ήταν το άτυπο Eurogroup στη Ρίγα, όπου ο Βαρουφάκης βρέθηκε απομονωμένος από τους ομολόγους του. Τον περιγράφει να κινείται μόνος, να αποφεύγει ακόμα και τα τυπικά γεύματα, με την υπομονή των άλλων υπουργών Οικονομικών να έχει εξαντληθεί.
Στο Μαξίμου είχε πλέον διαμορφωθεί η πεποίθηση ότι δεν μπορούσε να συνεχιστεί έτσι. Ο Τσίπρας γράφει ότι ο Βαρουφάκης χαρακτηριζόταν από άλλους υπουργούς ως «τζογαδόρος» και «τυχοδιώκτης», ενώ ακόμη και οι πιο φιλικοί απέναντί του είχαν χάσει την εμπιστοσύνη τους.
Η «υποβάθμιση» και η ανάληψη της σκυτάλης από Τσακαλώτο
Μετά τη Ρίγα, ο Αλέξης Τσίπρας πήρε την απόφαση να αλλάξει το κέντρο βάρους της διαπραγμάτευσης. Ο Ευκλείδης Τσακαλώτος ανέλαβε τον συντονισμό της ομάδας, ενώ ο Βαρουφάκης παρέμεινε τυπικά υπουργός Οικονομικών, χωρίς όμως να έχει πια την ευθύνη των κρίσιμων συνομιλιών.
Ο ίδιος παραδέχεται ότι η συζήτηση μαζί του ήταν «δύσκολη και φορτισμένη», αλλά επιμένει πως προείχε να μη δοθεί άλλοθι στους εταίρους να τορπιλίσουν τη συμφωνία επικαλούμενοι τη συμπεριφορά του υπουργού. Κλείνοντας το κεφάλαιο Βαρουφάκη, ο Τσίπρας σημειώνει ότι ο ρόλος που απαιτούνταν τότε ήταν ενός «μάγου της ισορροπίας» και ότι «αυτός ο μάγος δεν ήταν ο Γιάνης».
