Η εικόνα ενός αρραγούς και δυναμικού μετώπου, την οποία πασχίζει επισταμένως να φιλοτεχνήσει η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής απέναντι στην κυβέρνηση, φαίνεται πως θρυμματίζεται επικίνδυνα μόλις τα φώτα της δημοσιότητας σβήσουν. Η πρόσφατη παρουσία του Νίκου Ανδρουλάκη στη Θεσσαλονίκη δεν αποτέλεσε την αφετηρία μιας νέας, νικηφόρας πορείας προς τη Βόρεια Ελλάδα. Τουναντίον, λειτούργησε ως θρυαλλίδα για την έκρηξη μιας υποβόσκουσας, πλην σφοδρής δυσαρέσκειας. Οι καταγγελίες και η έντονη γκρίνια από κορυφαία και ιστορικά στελέχη της περιοχής φέρνουν στην επιφάνεια ένα δομικό πρόβλημα του κόμματος: το βαθύ και διαρκώς διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στην ηγετική ομάδα της Χαριλάου Τρικούπη και την τοπική κομματική βάση.
Η δυσαρέσκεια στη συμπρωτεύουσα δεν είναι ένα μεμονωμένο, παροδικό τοπικό φαινόμενο. Αποτελεί το ηχηρό σύμπτωμα μιας ευρύτερης, εξαιρετικά προβληματικής νοοτροπίας που διαπερνά τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η διοίκηση στο εσωτερικό του σύγχρονου κινήματος.
Το χρονικό της αποξένωσης στη συμπρωτεύουσα
Σύμφωνα με τις συγκλίνουσες πληροφορίες από το πολιτικό παρασκήνιο, η περιοδεία και οι επαφές του προέδρου του ΠΑΣΟΚ στη Θεσσαλονίκη χαρακτηρίστηκαν από μια πρωτοφανή οργανωτική αποξένωση. Τοπικά στελέχη, εκλεγμένα μέλη οργάνων και άνθρωποι που «κρατούν Θερμοπύλες» για την παράταξη στη Βόρεια Ελλάδα σε εξαιρετικά αντίξοες πολιτικές συνθήκες, βρέθηκαν πρακτικά στο περιθώριο του προεδρικού προγράμματος.
Η δημόσια και ιδιωτική συμπεριφορά του Νίκου Ανδρουλάκη περιγράφεται από πολλούς παριστάμενους ως απόμακρη, αυστηρά ελεγχόμενη και πλαισιωμένη από έναν στενό, απροσπέλαστο πυρήνα συνεργατών από την Αθήνα. Αυτή η ομάδα φέρεται να λειτουργεί ως ένα προστατευτικό «τείχος» απέναντι στην κοινωνική και κομματική βάση. Οι καταγγελίες που διαρρέουν κάνουν λόγο για αποφάσεις που ελήφθησαν ερήμην των τοπικών οργάνων, για συναντήσεις που οργανώθηκαν με αυστηρά κριτήρια προσωπικής εύνοιας και για παντελή έλλειψη ουσιαστικού, αδιαμεσολάβητου διαλόγου με την τοπική κοινωνία. Για ένα κόμμα που ιστορικά ταυτίστηκε απόλυτα με την αποκέντρωση, την αυτοδιοίκηση και τη συμμετοχική δημοκρατία, η εικόνα ενός προέδρου που κινείται με όρους αυστηρού συγκεντρωτισμού προκαλεί, δικαιολογημένα, πολιτικό ίλιγγο στα παλαιότερα στελέχη.
Το «σύνδρομο του κλειστού κύκλου» και η οργανωτική ασφυξία
Αν προσεγγίσουμε το ζήτημα με την απαραίτητη κριτική αυστηρότητα, η συμπεριφορά που καταγράφηκε στη Θεσσαλονίκη έρχεται να επιβεβαιώσει την πιο σκληρή κατηγορία που συνοδεύει τον Νίκο Ανδρουλάκη από την πρώτη ημέρα της εκλογής του στην ηγεσία: την αδυναμία υπέρβασης της λογικής της «παρέας». Το ΠΑΣΟΚ, αντί να ανοίγει διάπλατα τις πόρτες του στην κοινωνία και να ενσωματώνει νέες, δυναμικές δυνάμεις, δείχνει συχνά να εγκλωβίζεται σε ένα φοβικό, περίκλειστο «κλαμπ» κομματικών φίλων της προεδρικής πτέρυγας.
Αυτή η οργανωτική ασφυξία έχει άμεσο, καταστροφικό αντίκτυπο στην παραγωγή πολιτικής και στην εκλογική ετοιμότητα. Όταν η ηγεσία αρνείται να ακούσει την καλοπροαίρετη κριτική και όταν περιθωριοποιεί τα στελέχη που διαθέτουν μεν τοπικό έρεισμα αλλά δεν ανήκουν στον στενό προεδρικό κύκλο εμπιστοσύνης, το κόμμα χάνει τον σφυγμό της πραγματικής οικονομίας και της κοινωνίας.
Η στρατηγική σημασία της Βόρειας Ελλάδας
Δεν πρέπει να λησμονείται το εκλογικό και γεωγραφικό διακύβευμα. Η Θεσσαλονίκη, και ευρύτερα ο βορειοελλαδικός χώρος, αποτελούν παραδοσιακά μια εξαιρετικά δύσκολη και πολιτικά ευμετάβλητη εκλογική περιφέρεια για την Κεντροαριστερά τα τελευταία δέκα χρόνια. Σε μια περιοχή όπου οι συντηρητικές και ενίοτε ακραίες φωνές βρίσκουν πρόσφορο έδαφος, η παρουσία ενός ισχυρού, ενωμένου και κοινωνικά γειωμένου ΠΑΣΟΚ είναι εθνικά απαραίτητη. Η αντιμετώπιση των τοπικών στελεχών του κόμματος ως απλών «αναλώσιμων» ή ως πειθήνιων χειροκροτητών μιας κεντρικής αυθεντίας, συνιστά πολιτική μυωπία τεραστίων διαστάσεων.
Δημοσκοπική στασιμότητα: Η ώρα του πολιτικού απολογισμού
Ο εκνευρισμός των στελεχών της Θεσσαλονίκης μεγεθύνεται περαιτέρω από το γενικότερο πολιτικό κλίμα της χώρας. Παρά τη φυσιολογική κυβερνητική φθορά της Νέας Δημοκρατίας και τον ταυτόχρονο κατακερματισμό του ΣΥΡΙΖΑ, το ΠΑΣΟΚ δείχνει επίμονα εγκλωβισμένο σε χαμηλές δημοσκοπικές πτήσεις. Αδυνατεί, μέχρι στιγμής, να πείσει την πλειοψηφία του εκλογικού σώματος ότι αποτελεί μια αξιόπιστη, στιβαρή και εναλλακτική κυβερνητική λύση. Η γκρίνια δεν αφορά, συνεπώς, μια απλή πρωτοκολλιακή παρεξήγηση. Αφορά την αγωνία επιβίωσης και τη στρατηγική κατεύθυνση μιας ολόκληρης παράταξης.
Η δυστοκία του Νίκου Ανδρουλάκη να εκπέμψει ένα ισχυρό, ηγετικό και πρωτίστως συνενωτικό αφήγημα στερεί από το ΠΑΣΟΚ την πολιτική του ορμή. Ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κόμμα εξουσίας δεν χτίζεται με αποκλεισμούς, διαγραφές δια της σιωπής και μικροκομματικές ίντριγκες μηχανισμών. Απαιτεί σύνθεση, στρατηγική μεγαλοθυμία και την ικανότητα του ηγέτη να συνθέτει απόψεις, εμπνέοντας ακόμη και αυτούς που διαφωνούν ανοιχτά μαζί του.
Τα κρίσιμα διλήμματα της ηγεσίας
Το περιστατικό της Θεσσαλονίκης οφείλει να λειτουργήσει ως ένα ηχηρό, ίσως και το τελευταίο, καμπανάκι αφύπνισης για τη Χαριλάου Τρικούπη. Η εμμονική συνέχιση της ίδιας περιχαρακωμένης τακτικής είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε περαιτέρω εκλογική στασιμότητα και ενδεχομένως σε ανεξέλεγκτες εσωτερικές ρήξεις.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον επιτακτικά στον δημόσιο διάλογο δεν είναι απλώς αν το ΠΑΣΟΚ διαθέτει το πολιτικό βάρος να κεφαλαιοποιήσει την κυβερνητική φθορά, αλλά αν η ίδια η σημερινή ηγετική του νοοτροπία αποτελεί το μεγαλύτερο βαρίδι στην προσπάθεια της πολιτικής του ανάκαμψης. Ο συγκεντρωτισμός, στην πολιτική ιστορία, δεν αποτέλεσε ποτέ απόδειξη πυγμής, αλλά διαχρονική ένδειξη εσωτερικής ανασφάλειας. Εάν δεν αποκατασταθεί άμεσα ο σεβασμός προς τα ιστορικά στελέχη και η ουσιαστική, δημοκρατική λειτουργία των οργάνων βάσης, οι τοπικές «φωνές» της Θεσσαλονίκης είναι πολύ πιθανό να μετατραπούν σύντομα σε ένα εθνικό, πολιτικό τσουνάμι αμφισβήτησης για την ιστορική παράταξη.
