Η «Τρίτη και 13» θεωρείται για πολλούς μια κατεξοχήν γρουσούζικη ημέρα, κυρίως στην Ελλάδα αλλά και σε αρκετές ισπανόφωνες χώρες. Την ίδια στιγμή, στον υπόλοιπο δυτικό κόσμο τον ρόλο αυτό κατέχει η «Παρασκευή και 13». Η διαφορά δεν είναι τυχαία ούτε μεταφυσική. Είναι βαθιά ιστορική και πολιτισμική.
Στην ουσία, πρόκειται για δύο διαφορετικές εκδοχές του ίδιου ανθρώπινου φόβου: της ανάγκης να αποδοθεί νόημα στην ατυχία μέσα από συγκεκριμένες ημερομηνίες. Κάθε κοινωνία, όμως, φόρτισε διαφορετικά το ημερολόγιό της.
Γιατί η Τρίτη θεωρείται αποφράς ημέρα στην Ελλάδα
Στην ελληνική παράδοση, η Τρίτη είχε αρνητική χροιά πολύ πριν συνδυαστεί με τον αριθμό 13. Ο βασικός λόγος είναι ιστορικός και βαθιά τραυματικός, η Άλωση της Κωνσταντινούπολης συνέβη Τρίτη, στις 29 Μαΐου 1453. Η ημέρα αυτή ταυτίστηκε με την πτώση του Βυζαντίου και τη μεγαλύτερη εθνική συμφορά του ελληνισμού.
Όπως έχει επισημάνει ο λαογράφος Νικόλαος Πολίτης, ακόμη και οι σύγχρονοι της Άλωσης απέδιδαν το γεγονός στην «κακή επίδραση» της ημέρας, γεγονός που δείχνει ότι η πρόληψη προϋπήρχε και ενισχύθηκε εκ των υστέρων από την Ιστορία. Μαρτυρίες για την αρνητική φόρτιση της Τρίτης υπάρχουν ήδη από τον 12ο αιώνα.
Παράλληλα, στην αστρολογική παράδοση, η Τρίτη συνδέεται με τον πλανήτη Άρη, σύμβολο πολέμου, σύγκρουσης και καταστροφής.
Σε ορισμένες ώρες της ημέρας, σύμφωνα με παλαιές δοξασίες, ο Άρης «συνεργάζεται» με τον Κρόνο, ενισχύοντας την αίσθηση κινδύνου. Επειδή, όμως, η λεγόμενη «κακιά ώρα» δεν μπορούσε να προσδιοριστεί με ακρίβεια, η καχυποψία επεκτάθηκε σε ολόκληρη την ημέρα.
Ο αριθμός 13 και η παγκόσμια κακοφημία του
Ο αριθμός 13 θεωρείται κακότυχος σχεδόν σε ολόκληρο τον δυτικό κόσμο. Στη χριστιανική παράδοση, στον Μυστικό Δείπνο συμμετείχαν 13 άτομα, με τον Ιούδα να ταυτίζεται ως ο προδότης. Το 12, αντίθετα, συμβολίζει την πληρότητα και την τάξη: 12 Απόστολοι, 12 μήνες, 12 φυλές του Ισραήλ, 12 Θεοί του Ολύμπου.
Το 13 έρχεται να «σπάσει» αυτή την αρμονία, εισάγοντας το άγνωστο και το απρόβλεπτο. Σκανδιναβικοί μύθοι ενισχύουν τη φήμη του, συνδέοντας τον 13ο θεό με την καταστροφή, ενώ στη σύγχρονη εποχή η φοβία απέκτησε και επιστημονική ονομασία, triskaidekaphobia.
Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλά ξενοδοχεία, αεροσκάφη και πολυκατοικίες απουσιάζει ο αριθμός 13, ενώ στην ταρό ο αριθμός αυτός συνδέεται με την κάρτα του Θανάτου.
Παρασκευή και 13 – Ο δυτικός φόβος
Στον δυτικό πολιτισμό, η Παρασκευή φορτίστηκε αρνητικά κυρίως λόγω της Σταύρωσης του Ιησού. Κατά τον Μεσαίωνα θεωρούνταν ακατάλληλη ημέρα για ταξίδια, γάμους ή σημαντικές αποφάσεις. Στη συλλογική μνήμη προστέθηκε και η εξολόθρευση των Ναϊτών Ιπποτών την Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1307, γεγονός που παγίωσε τη φήμη της ημέρας.
Έτσι, όταν η Παρασκευή «συναντά» το 13, για τους δυτικούς λαούς δημιουργείται ο απόλυτος συνδυασμός ατυχίας. Για την Ελλάδα, όμως, το ιστορικό βάρος βαραίνει αλλού.
Η «Τρίτη και 13» στον ελληνικό πολιτισμό
Η συγκεκριμένη δοξασία πέρασε και στον ελληνικό κινηματογράφο. Το 1963 κυκλοφόρησε η κωμωδία Τρίτη και 13, με πρωταγωνιστή τον Νίκος Σταυρίδης, στον ρόλο ενός υπερβολικά προληπτικού πολιτικού μηχανικού. Δίπλα του, ο Γιάννης Γκιωνάκης ενσαρκώνει το «γούρι» που ανατρέπει τις φοβίες του.
Το «13» αποτυπώθηκε και στο ελληνικό τραγούδι, μέσα από το εμβληματικό «Ο μήνας έχει 13», σε μουσική Μάνος Χατζιδάκις και στίχους Μιχάλης Κακογιάννης, που ερμήνευσε μοναδικά η Σοφία Βέμπο στην ταινία Στέλλα.
Τελικά ποια ημέρα είναι πιο γρουσούζικη;
Η απάντηση δεν βρίσκεται στο ημερολόγιο, αλλά στη συλλογική μνήμη. Για τους Έλληνες, η Τρίτη και 13 κουβαλά το φορτίο της Άλωσης και μιας μακράς παράδοσης φόβου και απώλειας. Για τον δυτικό κόσμο, η Παρασκευή και 13 συνδέεται με θρησκευτικά και μεσαιωνικά τραύματα.
Η γρουσουζιά, ίσως να μην κρύβεται στους αριθμούς και στις ημέρες. Κρύβεται στις ιστορίες που επιλέγουμε να θυμόμαστε και στον τρόπο που τις κουβαλάμε μέχρι σήμερα.
Ίσως τελικά καμία ημέρα να μην είναι πραγματικά άτυχη. Εκτός αν εμείς επιμένουμε να τη βλέπουμε έτσι.
