Ο Πάπας Φραγκίσκος ήταν αναντίρρητα ο Πάπας που άφησε το στίγμα του στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και ο θάνατός του λειτούργησε σαν ένα άτυπο σύνθημα για να ξεκινήσει μία μάχη στα θεμέλια της Εκκλησίας και να φέρει αντιμέτωπες δύο πλευρές: τους προοδευτικούς που επιθυμούν μεταρρυθμίσεις και τους συντηρητικούς που θέλουν σταματήσουν την εξέλιξη και να φέρουν την ανατροπή του μέχρι τώρα κλίματος και δράσης. Και μπορεί να είναι λιγότεροι οι συντηρητικοί, αλλά δεν παύουν να είναι δυνατοί.
Ο Πάπας Φραγκίσκος ήταν εκείνος που έφερε αλλαγή και στο θέμα της ψηφοφορίας του διαδόχου, αφού μόνο οι καρδινάλιοι κάτω των 80 ετών έχουν δικαίωμα ψήφου. Μάλιστα, ο ίδιος έκανε την επιλογή των περισσοτέρων από αυτούς θα σταθούν μπροστά από την τοιχογραφία της Κρίσης της Δευτέρας Παρουσίας στον Παρθενώνα της Σιστίνας για να ψηφίσουν.
Ο Φραγκίσκος έκανε άλλη μία αλλαγή -που στο στενό πλαίσιο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας “έμοιαζε τεκτονική”- και δεν ήταν άλλη από τη διεθνοποίηση του Κολλεγίου των Καρδιναλίων. Βρέθηκαν λοιπόν, να φορούν τα κόκκινα καπέλα και να εκπροσωπούν τις χώρες τους κληρικοί από την Τόνγκα, τη Μιανμάρ, τη Μογγολία, την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και την Αϊτή, που μέχρι την ανακήρυξή του σε Πάπα δεν το φαντάστηκαν ποτέ.
Ο Φραγκίσκος ονειρευόταν και κατάφερε να κάνει πραγματικότητα ένα σώμα καρδιναλίων πραγματικά αντιπροσωπευτικό για την παγκόσμια καθολική κοινότητα. Για αυτό και επέλεξε καρδινάλιους που θα μπορούσαν σε γενικές γραμμές να μοιραστούν το όραμά του για την Εκκλησία. Άραγε αυτή η επιλογή είναι ικανή να επιλεγεί ένας νέος Πάπας που θα συνεχίσει το όραμα του Φραγκίσκου και δεν θα σταματήσει τις μεταρρυθμίσεις;
Η ανάλυση του CNN
Σύμφωνα με τους αναλυτές, δεν αποκλείεται να συμβούν εκπλήξεις, αφού η μικρή ομάδα που εναντιώνεται στις μεταρρυθμίσεις είναι εξαιρετικά ισχυρή και θεωρούνται αποφασισμένοι οι καρδινάλιοι να αλλάξουν την πορεία. Αρωγός τους σε αυτή την απόφαση είναι η χρηματοδότηση από πηγές που βρίσκονται κοντά τους και συμφωνούν με τις ιδέες τους και βέβαια το ότι είχαν χρόνο για τις απαραίτητες ζυμώσεις πριν από το συνέδριο των καρδιναλίων. Η συγκεκριμένη ομάδα απαρτίζεται από καρδινάλιους που έχουν εκφράσει ανοιχτά την ανησυχία τους για την απόφαση του Πάπα Φραγκίσκου να κοινωνεί διαζευγμένους και παντρεμένους για δεύτερη και τρίτη φορά, καθώς και για το πώς υποδέχτηκε τους καθολικούς της LGBTQ+ κοινότητας, ενώ ταυτόχρονα ασκούσε έντονη κριτική σε όλους όσοι ήθελαν να επιστρέψει η Εκκλησία σε άλλες παλαιότερες εποχές.
Ο Φραγκίσκος έμπαινε σαν αγκάθι στα πλευρά των επικριτών του μιλώντας για την οικονομική ανισότητα, τα δικαιώματα των μεταναστών και την κλιματική κρίση, αφού όλα αυτά δεν εναρμονίζονταν με τη γνώμη των καρδιναλίων που ήθελαν έναν πάπα που θα έκανε διδασκαλίες περί ήθους και θα όριζε αυστηρούς κανόνες.
Το όραμά του δεν το εγκατέλειψε ο Φραγκίσκος ούτε την περίοδο της νοσηλείας του, αφού στο κρεβάτι του νοσοκομείου υπέγραψε μια μεταρρύθμιση που η διαδικασία θα διαρκέσει τρία χρόνια. Πρόκειται για τη μεταρρύθμιση σχετικά με το μέγεθος της ανάμιξης των γυναικών στην Καθολική Εκκλησία, συμπεριλαμβανομένης της διάταξης που επιτρέπει να γίνονται ιερείς διάκονοι, καθώς και την αύξηση της ακόμα περισσότερο ενεργούς συμμετοχής των λαϊκών στη διοίκηση και τη λήψη αποφάσεων.
Οι μεταρρυθμίσεις εξετάστηκαν από τη Σύνοδο των Επισκόπων, η οποία ήταν το “δεξί χέρι” του Φραγκίσκου στη διάρκεια της παπικής του θητείας.
Το μεγάλο ερώτημα
Με ποιον τρόπο και με ποια μέσα θα συνεχίσει ο επόμενος πάπας τη διαδικασία της τελευταίας υπογεγραμμένης μεταρρύθμισης από το Φραγκίσκο; Μία μεταρρύθμιση που θα τελειώσει το 2028.
Η συζήτηση αναμένεται να γιγαντωθεί μετά από την κηδεία του πάπα Φραγκίσκου, το Σάββατο 26 Απριλίου, τότε που όλοι θα ασχολούνται με το συνέδριο των καρδιναλίων, ακόμα κι αν δεν έχει επιβεβαιωθεί η ημερομηνία διεξαγωγής του.
Οι καρδινάλιοι άνω των 80 ετών
Μπορεί οι καρδινάλιοι άνω των 80 ετών να μη μπορούν να ψηφίσουν, αλλά μπορούν να διαδραματίσουν έναν σημαντικό ρόλο στις κρίσιμες προπαρασκευαστικές συνεδριάσεις. Πόσω μάλλον στις ανεπίσημες συζητήσεις που γίνονται σε χαλαρές συναντήσεις και στον ξενώνα μέσα στα διαμερίσματα των καρδιναλίων.
Ανάμεσα σε αυτούς υπάρχουν κι εκείνοι οι καρδινάλιοι που είναι συνταξιούχοι και δεν διορίστηκαν από τον Φραγκίσκο. Ήδη , κάποιοι από αυτούς έχουν εκδηλώσει την αντίθεσή τους στον δρόμο που οδηγούσε την Εκκλησία ο “διαφορετικός” Φραγκίσκος, ο πρώτος Λατινοαμερικάνος πάπας.
Ποιοι είναι οι “συνταξιούχοι” καρδινάλιοι-κλειδιά
- Ο καρδινάλιος Blase Cupich από το Σικάγο
- Ο καρδινάλιος Oswald Gracias, συνταξιούχος αρχιεπίσκοπος της Βομβάης
- ο καρδινάλιος Christophe Pierre, πρώην παπικός πρεσβευτής στις ΗΠΑ
- ο καρδινάλιος Arthur Roche, Βρετανός αξιωματούχος του Βατικανό
- ο καρδινάλιος Oscar Rodriguez Marantinga από την Ονδούρα. Έμπειρος, πολύγλωσσος και σίγουρος υποστηρικτής του υποψηφίου που έχει τις ίδιες ποιμαντικές προτεραιότητες με τον Φραγκίσκο.
- ο καρδινάλιος Marc Ouellet, Καναδός προεστός. Για πολλά χρόνια διηύθυνε το γραφείο του Βατικανό που είχε ως έργο τον διορισμό επισκόπων. Αναμένεται να επηρεάσει τις διαδικασίες.
- ο Γκανέζος καρδινάλιος Peter Turkson, που διευθύνει την Παπική Ακαδημία Επιστημών
- ο καρδινάλιος Timothy Dolan από τη Νέα Υόρκη
- ο καρδινάλιος Joseph Zen από το Χονγκ Κονγκ, που έχει κρίνει σφοδρά τον Φραγκίσκο, καθώς και τη διπλωματική προσέγγιση του Βατικανό με την Κίνα.
Δεν είναι λίγοι οι καρδινάλιοι μιλούν για τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων του Φραγκίσκου, αλλά επισημαίνουν ότι θα επιθυμούσαν έναν Πάπα που να είναι μην είναι τόσο ανατρεπτικός και να μην τους εκπλήσσει διαρκώς.
Οι αντίθετοι καρδινάλιοι με τις μεταρρυθμίσεις του Φραγκίσκου και τα ανώνυμα σημειώματα
Κατά τη διάρκεια της παπικής θητείας του Φραγκίσκου, εμφανίστηκε μια ομάδα καρδιναλίων που αμφισβήτησε δημόσια τον Πάπα και εναντιώθηκε με την απόφασή του να επιτρέψει την κοινωνία στους διαζευγμένους και παντρεμένους ξανά καθολικούς. Μάλιστα, δύο και όχι μία φορές δημοσιεύθηκαν ανώνυμα σημειώματα από καρδινάλιους που επέκριναν με έντονο τρόπο και γλώσσα τον Φραγκίσκο.
Το πρώτο σημείωμα είχε υπογραφή «Demos», ένα ψευδώνυμο που δεν άργησε να αποκαλυφθεί ότι ήταν του Αυστραλού καρδιναλίου George Pell, που είχε διοριστεί ταμίας του Βατικανό από τον ίδιο τον Φραγκίσκο.
Το δεύτερο, με υπογραφή «Demos II», ήταν ένα μεγάλο “κατηγορώ” στον Πάπα για τον αυταρχικό τρόπο διακυβέρνησης. Μάλιστα, μέσω του σημειώματος ο υπογράφων δήλωνε ότι ο επόμενος πάπας πρέπει να δουλέψει σκληρά για την «ανάκτηση και αποκατάσταση αληθειών που έχουν σιγά σιγά παραποιηθεί ή χαθεί ανάμεσα σε πολλούς χριστιανούς».
Μέσα στην Εκκλησία συνυπάρχουν πολλές δυνάμεις που έχουν βαλθεί να επηρεάσουν την ψήφο. Σύμφωνα με τους αναλυτές πολλές από αυτές είναι άψογα οργανωμένες και χρηματοδοτούνται ενώ έχουν ισχυρές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τον Δεκέμβριο του 2024, ξεκίνησε τη λειτουργία του ο ιστότοπος «The College of Cardinals Report», μέσω του οποίου μπορούν όλοι να ενημερωθούν αναλυτικά για τις θέσεις των καρδιναλίων σχετικά με την ευλογία των ομοφυλόφιλων ζευγαριών, τη χειροτονία γυναικών διακόνων και τις «μυστικές συμφωνίες Βατικανό-Κίνας». Σαφέστατα, ο ιστότοπος δημιουργήθηκε από ομάδες που αντιπαρατίθενται στην παπική θητεία του Φραγκίσκου.
The Red Hat Report
Το 2018, αποκαλύφθηκε ότι υπάρχει μια ομάδα στις Ηνωμένες Πολιτείες που έχει βάλει στόχο να συγκεντρώσει πάνω από 1 εκατομμύριο δολάρια για τους φακέλους υποψηφίων, ώστε να απομακρύνει την πιθανότητα να επαναληφθούν όσα έγιναν στο συνέδριο που εξέλεξε τον Φραγκίσκο. Η ομάδα αυτή ονομάζεται «The Red Hat Report», παρουσίαζαν ως έργο αυτή την κίνηση , το οποίο είχε ως στόχο τη βελτίωση της διακυβέρνησης και της διαφάνειας στην Εκκλησία. Μάλιστα, ανέφεραν πως «δεν θα είχαμε τον πάπα Φραγκίσκο» αν υπήρχε όταν εξελέγη.
Πολλά χρόνια πριν ακόμα ασθενήσει ο Πάπας Φραγκίσκος, οι αντίπαλοί του συζητούσαν για το πώς θα βρουν τον τρόπο να επηρεάσουν το επόμενο συνέδριο. Το 2020, κυκλοφόρησαν δύο βιβλία. «Ο επόμενος πάπας», ήταν γραμμένο από συγγραφείς γνωστούς για τη δριμεία κριτική τους στον Φραγκίσκο. Το ένα από τα δύο βιβλία μοιράστηκε στους καρδινάλιους από τον Dolan, τον Αμερικανό καρδινάλιο, παρά τους εκκλησιαστικούς νόμους που απαγορεύουν στους επισκόπους να συζητούν δημοσίως πιθανούς υποψηφίους για το αξίωμα του πάπα.
Ισχυρός άνδρας με έντονη δραστηριότητα ήταν ο καταδικασμένος για παιδεραστία καρδινάλιος Pell, με ένα τεράστιο δίκτυο επαφών και με πολιτική εμπειρία. Ο Αυστραλός επίσκοπος λέγεται ότι υποστήριξε τον συντηρητικό Ούγγρο καρδινάλιο Péter Erdő για τον παπικό θρόνο.
Μετά την ακύρωση της καταδίκης του από το Ανώτατο Δικαστήριο της Αυστραλίας, ο Pell επέστρεψε στη Ρώμη και ενεργοποιήθηκε προετοιμάζοντας το επόμενο συνέδριο. Ο θάνατός του τον Ιανουάριο του 2023 άφησε ορφανή την ομάδα που αντιπολιτευόταν τον Φραγκίσκο.
Οι παράγοντες
Τι θα λάβουν τελικά υπόψη τους οι καρδινάλιοι για την εκλογή του Πάπα;
Οι αναλυτές θεωρούν ότι αυτό που μπορεί να χωρίσει τους καρδινάλιους είναι η απόφαση που πήρε ο Πάπας να επιτρέψει την ευλογία των ομοφυλόφιλων ζευγαριών.
Ένα ικανός αριθμός επισκόπων στην Αφρική και στην Ανατολική Ευρώπη αντιτίθενται σφοδρά σε αυτήν την κίνηση. Μένει να δούμε αν αυτοί θα αντιταχθούν μαζικά απέναντι σε έναν υποψήφιο που δεν συμφωνεί με τις απόψεις τους επί του θέματος.
Ένας άλλος παράγοντας είναι αν η επιλογή του Φραγκίσκου να διαλέξει καρδιναλίους από διαφορετικά και απομακρυσμένα μεταξύ τους μέρη, κάτι που σημαίνει ότι δεν έχουν ισχυρούς δεσμούς και δεν γνωρίζονται καλά μεταξύ τους, θα αποδειχθεί κακή στο θέμα της ψηφοφορίας. Αν όποιος είναι υποψήφιος έχει καταφέρει να κάνει επαφές μαζί τους και έχει έναν άτυπο συντονιστικό ρόλο κατά την προπαρασκευαστική περίοδο πριν από το συνέδριο, μπορεί και να τους καθοδηγήσει σε μία τελική επιλογή.
Τρανό παράδειγμα ήταν το 2005, ο καρδινάλιος Joseph Ratzinger που κατάφερε στις προπαρασκευαστικές συνεδρίες του συνεδρίου, με τις γλωσσικές του ικανότητες και τις ομιλίες κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας πριν από την ψηφοφορία, να οδηγήσει στην εκλογή του και να γίνει ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣΤ΄.
Η δημοσιότητα του Πάπα Φραγκίσκου και δραστήρια θητεία του μπορεί να οδηγήσουν κάποιους να επιλέξουν έναν Πάπα πιο ήρεμο, πιο κλειστό και λιγότερο ανατρεπτικό που να αποσύρει τα φώτα από το Βατικανό.
