Η κεντροαριστερά στην Ελλάδα διέρχεται μία από τις πλέον ρευστές και καθοριστικές περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της. Σε αυτό το ρευστό πολιτικό τοπίο, το ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής, αντί να κεφαλαιοποιεί τη θεσμική του αναβάθμιση και τη δημοσκοπική κατάρρευση των πολιτικών του αντιπάλων στα αριστερά, δείχνει να εγκλωβίζεται στα δικά του στρατηγικά αδιέξοδα. Το τελευταίο διάστημα υπήρξε απόλυτα αποκαλυπτικό των διαθέσεων, αλλά κυρίως της έντονης σύγχυσης που επικρατεί στα ανώτατα κλιμάκια της Χαριλάου Τρικούπη.
Η ηγετική ομάδα του Νίκου Ανδρουλάκη, υπό το βάρος των νέων, πιεστικών πολιτικών δεδομένων και της προσδοκίας για ραγδαία εκλογική άνοδο που δεν επιβεβαιώνεται στον επιθυμητό βαθμό, υπέπεσε σε μια σειρά από τακτικά ατοπήματα. Οι χειρισμοί αυτοί φανερώνουν έναν πρωτοφανή εκνευρισμό, ο οποίος αγγίζει τα όρια του πολιτικού πανικού. Μελετώντας το παρασκήνιο πίσω από τις κλειστές πόρτες, καταγράφουμε και αναλύουμε τα τέσσερα κομβικά λάθη που απειλούν να εκτροχιάσουν την πορεία του ΠΑΣΟΚ, ακριβώς τη στιγμή που διεκδικεί να πείσει τους πολίτες ότι αποτελεί τη μόνη αξιόπιστη κυβερνητική εναλλακτική απέναντι στη Νέα Δημοκρατία.
Το πρώτο λάθος: Ο μετωπικός και αδιέξοδος πόλεμος με τις δημοσκοπήσεις
Το πλέον ορατό και επικοινωνιακά επιζήμιο σύμπτωμα εσωτερικής ανασφάλειας είναι η επιλογή της ηγετικής ομάδας να ανοίξει ανοιχτό και επιθετικό μέτωπο με τις εταιρείες δημοσκοπήσεων. Αντί η Χαριλάου Τρικούπη να αποκωδικοποιήσει ψύχραιμα τα ποιοτικά στοιχεία των ερευνών, τα οποία συχνά δείχνουν το κόμμα να «βαλτώνει» ή να πιέζεται σε κρίσιμους δείκτες, επέλεξε την παρωχημένη τακτική της ευθείας στοχοποίησης των μετρητών.
Η κίνηση κορυφαίων στελεχών, όπως του βουλευτή Επικρατείας Παναγιώτη Δουδωνή, να αποστείλουν εξώδικα σε δημοσκοπικές εταιρείες (χαρακτηριστική η περίπτωση της Real Polls), εκπέμπει στο εκλογικό σώμα μια εικόνα βαθιάς θεσμικής ανασφάλειας. Η αντίδραση της αγοράς ερευνών ήταν άμεση και ηχηρή. Όπως επεσήμανε δεικτικά ο επικεφαλής της Metron Analysis, Στράτος Φαναράς, «το νεκροταφείο κομμάτων θα έχει δουλίτσα οσονούπω» για όσους πολιτικούς φορείς επιλέγουν να σπάσουν το θερμόμετρο αντί να αναζητήσουν τη θεραπεία για τον πολιτικό τους πυρετό. Η διαρκής αμφισβήτηση των μετρήσεων αποτελεί ένα τακτικό ολίσθημα που παραπέμπει σε πρακτικές του λαϊκισμού της προηγούμενης δεκαετίας, αποξενώνοντας πλήρως το μετριοπαθές, κεντρώο ακροατήριο που αποζητά σοβαρότητα και θεσμικότητα.
Το δεύτερο λάθος: Η αμηχανία απέναντι στο φαινόμενο του Αλέξη Τσίπρα
Το δεύτερο, και μακροπρόθεσμα ίσως το πλέον κρίσιμο στρατηγικό ατόπημα, αφορά τον τρόπο διαχείρισης του πολιτικού κεφαλαίου του Αλέξη Τσίπρα. Η έντονη φημολογία, οι διεργασίες στο παρασκήνιο και οι ενδείξεις για τη δημιουργία ενός νέου, ευρύτερου πολιτικού φορέα (με τα σενάρια να κάνουν λόγο ακόμα και για την ονομασία ΕΛ.Α.Σ. – Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη), έπιασαν την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ εμφανώς ανέτοιμη και αμήχανη.
Παρά το γεγονός ότι το νέο εγχείρημα του πρώην πρωθυπουργού δεν έχει λάβει επίσημη, θεσμική σάρκα και οστά, η απλή και μόνο συζήτηση γύρω από αυτό προκάλεσε σπασμωδικές αντιδράσεις στη Χαριλάου Τρικούπη. Αντί η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ να απαντήσει στις προκλήσεις οριοθετώντας τον δικό της, σύγχρονο ευρωπαϊκό σοσιαλδημοκρατικό χώρο μέσα από ισχυρές προγραμματικές θέσεις, αναλώθηκε σε επιθετικές, ανώνυμες διαρροές και ειρωνικά σχόλια. Η επιλογή να «ξορκιστεί» το ενδεχόμενο επιστροφής του Αλέξη Τσίπρα αντί να αντιμετωπιστεί πολιτικά, αποκαλύπτει τον φόβο του ΠΑΣΟΚ ότι δεν έχει καταφέρει να καταστεί ο αδιαμφισβήτητος και αποκλειστικός πόλος έλξης για τον προοδευτικό κόσμο, αφήνοντας ανοιχτό το πεδίο για νέους διεκδικητές.
Το τρίτο λάθος: Η αδυναμία διαχείρισης της εσωκομματικής πολυφωνίας
Ένα κόμμα που φιλοδοξεί να κυβερνήσει οφείλει πρωτίστως να αποδεικνύει ότι μπορεί να διαχειριστεί τις εσωτερικές του διαφοροποιήσεις με αρραγή συνοχή. Αυτή η εικόνα της ενότητας φαίνεται να έχει τρωθεί σοβαρά το τελευταίο διάστημα. Η πολύκροτη δημόσια παρέμβαση του δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα, ο οποίος άνοιξε τη συζήτηση για ενδεχόμενες κοινές καθόδους και ευρύτερες συναινέσεις της κεντροαριστεράς στις κάλπες, προκάλεσε ορατό βραχυκύκλωμα στον κεντρικό μηχανισμό του κόμματος.
Ο Νίκος Ανδρουλάκης εμφανίζεται να μην ελέγχει πλήρως τον πολιτικό βηματισμό και τις πρωτοβουλίες των κορυφαίων, προβεβλημένων στελεχών του. Η αδυναμία της ηγεσίας να απορροφήσει εγκαίρως αυτούς τους εσωτερικούς κραδασμούς και να συνθέσει τις διαφορετικές απόψεις εντός των συλλογικών οργάνων, οδηγεί συχνά στη δημιουργία ενός δημόσιου «εμφυλίου» διαρροών. Αυτή η παρατεταμένη εσωκομματική κακοφωνία αποδυναμώνει δραστικά το κεντρικό μήνυμα του κόμματος προς την κοινωνία.
Το τέταρτο λάθος: Η απουσία ενός θετικού και πειστικού κυβερνητικού αφηγήματος
Το αποκορύφωμα των αστοχιών, ωστόσο, βρίσκεται στην ίδια την ουσία της παραγόμενης πολιτικής. Ενώ η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας αντιμετωπίζει αναπόφευκτα τη φυσιολογική, δομική φθορά της πολυετούς άσκησης εξουσίας, το ΠΑΣΟΚ αποτυγχάνει σταθερά να κεφαλαιοποιήσει αυτή την αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια. Η ρητορική του κ. Ανδρουλάκη παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα βαθιά καταγγελτικό πλαίσιο, θυμίζοντας έντονα τη συμπεριφορά ενός κόμματος διαμαρτυρίας και όχι της επόμενης κυβέρνησης της χώρας.
Όπως ορθά επισημαίνουν έμπειροι πολιτικοί αναλυτές, η αντιπολίτευση δεν μπορεί να εξαντλείται στη μετατροπή της χώρας σε «ένα ατελείωτο πολιτικό δικαστήριο». Η κοινωνία απαιτεί λύσεις. Η έλλειψη ενός σαφούς, εμπνευσμένου και πλήρως κοστολογημένου οράματος για την οικονομία, η απουσία ρηξικέλευθων προτάσεων για την ανασυγκρότηση του κράτους και η εμμονή στη στείρα άρνηση, προσφέρουν το απόλυτο άλλοθι στον Κυριάκο Μητσοτάκη να κυριαρχεί ανενόχλητος στο πολιτικό κέντρο.
Η ετυμηγορία για το μέλλον της παράταξης
Η πολιτική ιστορία διδάσκει ότι οι συνεχόμενες στρατηγικές αστοχίες τιμωρούνται αυστηρά, ειδικά όταν τα χρονικά παράθυρα ευκαιρίας είναι ασφυκτικά στενά. Η σημερινή ηγεσία του ΠΑΣΟΚ βρίσκεται ενώπιον μιας αυστηρής υπαρξιακής δοκιμασίας.
Η σώρευση αυτών των τεσσάρων σοβαρών λαθών σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα δεν μπορεί να δικαιολογηθεί ως μια απλή επικοινωνιακή αρρυθμία. Εάν η Χαριλάου Τρικούπη δεν ανακτήσει άμεσα την πολιτική της ψυχραιμία, δεν τερματίσει την πολεμική της με τους επιστημονικούς θεσμούς και δεν παρουσιάσει ένα σύγχρονο, θετικό και στιβαρό κυβερνητικό σχέδιο, κινδυνεύει σοβαρά.
Ο κίνδυνος δεν είναι απλώς να χάσει το τρέχον πολιτικό μομέντουμ, αλλά να δει το ιστορικό Κίνημα να συνθλίβεται οριστικά ανάμεσα στην πολιτική ηγεμονία της Νέας Δημοκρατίας και στην αναπόφευκτη ανασύνταξη του ευρύτερου αριστερού και προοδευτικού χώρου.
