*Του Μάκη Ντόβολου
Όλο και λιγότερο προσιτό γίνεται το δικαίωμα της στέγασης για τα εγχώρια νοικοκυριά, με το πρόβλημα να εμφανίζεται οξύτερο στις αστικές περιοχές, στις οικογένειες που ενοικιάζουν, στα νεαρότερα και μικρότερα σε μέγεθος νοικοκυριά, στους ανέργους αλλά και στα νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα, σύμφωνα με μελέτη που περιέχεται στο Οικονομικό Δελτίο της Τράπεζας της Ελλάδος και την οποία εκπόνησαν οι Νικόλαος Βέττας, Γιώργος Γατόπουλος, Αλέξανδρος Λουκά, Αντώνης Μαυρόπουλος και Σωτήριος Σαπέρας.
Αν και η μελέτη χρησιμοποίησε ευρήματα από δυο έρευνες που αφορούσαν το 2018 και το 2021, εντούτοις οι βασικές διαπιστώσεις δεν αλλάζουν και σήμερα καθώς η κατάσταση έχει επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια. Όπως σημειώνουν οι συντάκτες της μελέτης, «η στέγαση στην Ελλάδα αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό οικονομικό βάρος για πολλά νοικοκυριά, επηρεάζοντας την κατανάλωσή τους, τη συσσώρευση πλούτου και την ανθεκτικότητά τους σε οικονομικούς κραδασμούς».
Στο πρόβλημα της στέγασης αναφέρθηκε και ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης κατά την συνάντηση του με Επίτροπο Ενέργειας και Στέγασης της ΕΕ Νταν Γιόργκενσεν. Ο κ. Πιερρακάκης δήλωσε, μεταξύ άλλων, ότι, «συζητήσαμε επίσης την ανάγκη εξασφάλισης προσιτής στέγασης για όλους, μια ανάγκη που αποτελεί κορυφαία κοινωνική προτεραιότητα για την κυβέρνησή μας. Χαιρετίζουμε την απόφαση της Επιτροπής να αναγνωρίσει τη στέγαση ως βασικό κοινωνικό στόχο, στο πλαίσιο της ενδιάμεσης αναθεώρησης της πολιτικής συνοχής. Και φυσικά στηρίζουμε την απλοποίηση των διαδικασιών και την αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων, με στόχο τη βελτίωση και της ενεργειακής απόδοσης και τη μείωση του κόστους κατοικίας, κυρίως για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά».
Τα ευρήματα της μελέτης
Σύμφωνα με την μελέτη, τα τελευταία διαθέσιμα δεδομένα της Eurostat, για το 2023 δείχνουν ότι η Ελλάδα βρίσκεται στη δυσχερέστερη θέση ανάμεσα στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναφορικά με το πόσο προσιτή είναι η στέγαση, καθώς σχεδόν το 1/3 των νοικοκυριών σε αστικές περιοχές καταγράφεται να δαπανά πάνω από 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για την κάλυψη του κόστους που σχετίζεται με τη στέγαση, όπου συμπεριλαμβάνονται λογαριασμοί υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, ενοίκια, πληρωμές στεγαστικού δανείου και δημοσιονομικά τέλη.
Σε συνθήκες ανόδου των τιμών των ακινήτων και του κόστους ενέργειας και υψηλού κόστους δανεισμού, το στεγαστικό κόστος αυξάνεται σταδιακά, καθιστώντας τη στέγαση ακόμη λιγότερο προσιτή για τα εγχώρια νοικοκυριά. Ταυτόχρονα, οι δημόσιες δαπάνες για στέγαση, ως ποσοστό του ΑΕΠ, είναι για το 2022 από τις χαμηλότερες μεταξύ των κρατών-μελών. Ο συνδυασμός των συγκυριών αυτών αναδεικνύει τη σημαντικότητα του ζητήματος της προσιτότητας της στέγασης, καθώς οι αυξημένες δαπάνες των νοικοκυριών για στέγαση έχουν άμεσες κοινωνικές και οικονομικές επιδράσεις.
Αφενός, τα ελληνικά νοικοκυριά καλούνται να προσαρμόσουν τα καταναλωτικά τους πρότυπα, δεδομένου ότι η ζήτηση στέγασης είναι γενικά ανελαστική.
Αφετέρου, δυσχεραίνεται η συσσώρευση πλούτου μέσω αποταμιεύσεων, γεγονός που έχει άμεσες επιδράσεις στις επενδύσεις στην πραγματική οικονομία, αλλά και στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η μελέτη, χρησιμοποιώντας ως βάση την Έρευνα για τα Οικονομικά και την Κατανάλωση των Νοικοκυριών διερεύνησε την προσιτότητα της στέγασης σε εθνικό επίπεδο, ανά βαθμό αστικότητας και σε περιφερειακό επίπεδο, αλλά και για διαφορετικές κατηγορίες νοικοκυριών. Τα αποτελέσματα του δείκτη αρχικά αναδεικνύουν ότι η προσιτότητα της στέγασης μειώθηκε μεταξύ 2018 και 2021.
Επίσης, παρατηρούνται σημαντικές διαφοροποιήσεις ανά βαθμό αστικότητας, με το ποσοστό των νοικοκυριών που δαπανούν πάνω από 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους (ποσοστό υπερεπιβάρυνσης από το κόστος στέγασης) να είναι υψηλότερο στις αστικές περιοχές σε σχέση με τις ημιαστικές και αγροτικές περιοχές.
Ακόμα, σε περιοχές όπως το Νότιο Αιγαίο, η Ήπειρος, η Αττική, η Θεσσαλονίκη και η Κεντρική Μακεδονία παρατηρούνται τα υψηλότερα ποσοστά νοικοκυριών χωρίς πρόσβαση σε προσιτή στέγαση. Τα αποτελέσματα αυτά, σε συνάρτηση με την εξέλιξη του κόστους στέγασης αλλά και του διαθέσιμου εισοδήματος, υποδηλώνουν ότι η άνοδος του ενεργειακού κόστους και οι δομικές αλλαγές στην σύνθεση των νοικοκυριών ως προς το καθεστώς ενοίκησης είναι από τους βασικούς παράγοντες που συνέβαλαν στη μείωση της προσιτότητας μεταξύ των δύο γύρων της έρευνας, αλλά και στη γεωγραφική ετερογένεια.
Ακόμη τα περιγραφικά αποτελέσματα της ανάλυσης δείχνουν ότι το ζήτημα της προσιτότητας της στέγασης: (α) σχετίζεται με το ιδιοκτησιακό καθεστώς της κατοικίας, το οποίο παρουσιάζει μεγάλη διακύμανση ανά περιφέρεια, με βάση το εύρημα ότι και στους δύο γύρους της έρευνας περίπου το 60% των νοικοκυριών που ενοικιάζουν δαπανά πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για την κάλυψη των στεγαστικών του αναγκών, (β) πλήττει εντονότερα τα νεαρότερα νοικοκυριά, (γ) οξύνεται όταν ο επικεφαλής του νοικοκυριού είναι άνεργος και, τέλος, (δ) σχετίζεται με την οικογενειακή κατάσταση, όπως επίσης και με το μέγεθος του νοικοκυριού.
Την πιο βαρύνουσα όμως, επίδραση στην πιθανότητα έλλειψης προσιτότητας φαίνεται να έχει το καθεστώς ενοίκησης, καθώς ενοικιαστές και ιδιοκτήτες με στεγαστικό δάνειο έχουν πολύ υψηλότερες πιθανότητες να μην έχουν προσιτή στέγαση σε σύγκριση με τα νοικοκυριά που ιδιοκατοικούν. Επίσης, σχετικά με την αγορά κατοικιών, βρίσκουμε ότι το επίπεδο των τιμών των ακινήτων συσχετίζεται αρνητικά με την προσιτότητα της στέγασης.
Μέτρα πολιτικής
Η μελέτη δεν μένει μόνο στα ευρήματα της έρευνας αλλά διατυπώνει και προτάσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Οι πολιτικές αυτές θα μπορούσαν να εκτείνονται από στοχευμένη υποστήριξη ευάλωτων νοικοκυριών μέσω επιδομάτων στέγασης και κινήτρων για ιδιοκατοίκηση έως τη στρατηγική επέκταση των προγραμμάτων κοινωνικής στέγασης και την ενίσχυση των ρυθμιστικών κανόνων της αγοράς ακινήτων για τη σταθεροποίηση των αγορών ενοικίασης και στέγασης μέσω αύξησης της προσφοράς.
Επιπλέον, ενώ η τρέχουσα πολιτική κοινωνικής στέγασης της Ελλάδας βασίζεται κυρίως σε επιδόματα στέγασης, η αναθεώρηση των κριτηρίων εισοδήματος είναι απαραίτητη για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας αυτών των προγραμμάτων. Μια άλλη επιλογή θα μπορούσε να είναι η ομαλοποίηση της αγοράς ακινήτων μέσω ενισχυμένης προστασίας των ενοικιαστών (όπως στη Σουηδία και στη Γερμανία).
Η αντιμετώπιση των ζητημάτων από την πλευρά της προσφοράς περιλαμβάνει την μακρόχρονη σταθερότητα στους κανόνες δόμησης και τους κανονισμούς χωροταξίας, την απλοποίηση των διαδικασιών μεταβίβασης ακινήτων, καθώς και τον μετριασμό των αρνητικών επιπτώσεων από τη βραχυπρόθεσμη αγορά μίσθωσης ή από το πρόγραμμα Golden Visa, όπως αποδεικνύεται από τις πρόσφατες αλλαγές πολιτικής της Πορτογαλίας.
Άλλοι τρόποι αντιμετώπισης του ζητήματος θα μπορούσαν να είναι η συλλογή και παρακολούθηση των δεδομένων μίσθωσης, φορολογικά κίνητρα για να καταγραφούν επίσημα τα κενά ακίνητα ή η επιβολή φόρου επί αυτών και στοχευμένες φορολογικές μεταρρυθμίσεις για την τόνωση των επενδύσεων στην αγορά ενοικίασης.
πηγή: businessvoice.gr
