Με τις πρόσφατες αλλαγές που εισήχθησαν με τον νόμο 5193/2025 και την τροποποίηση του άρθρου 25 του ν. 1882/1990, επανακαθορίζεται το πλαίσιο ποινικής δίωξης για όσους έχουν ληξιπρόθεσμα χρέη προς το Δημόσιο. Το νέο νομικό καθεστώς στοχεύει αφενός στην ενίσχυση των κινήτρων για έγκαιρη ρύθμιση ή εξόφληση των οφειλών, αφετέρου στη διεύρυνση των περιπτώσεων όπου η ποινική διαδικασία μπορεί να ανασταλεί.
Τα νέα όρια, οι ποινές και οι ειδικές προβλέψεις για την «παύση» της δίωξης δημιουργούν ένα πιο ευέλικτο πλαίσιο, δίνοντας στους οφειλέτες περισσότερες δυνατότητες συμμόρφωσης πριν βρεθούν αντιμέτωποι με τη Δικαιοσύνη.
Κίνητρο για την υπαγωγή σε ρυθμίσεις οφειλών, ώστε να αποφύγουν την ποινική δίωξη για χρέη προς το Δημόσιο που έχουν καταστεί ληξιπρόθεσμα για διάστημα άνω των τεσσάρων μηνών, ενεργοποιεί – και μάλιστα αναδρομικά – απόφαση του διοικητή της ΑΑΔΕ, Γιώργου Πιτσιλή. Βάσει του νόμου 5193/2025 (άρθρο 227), που ψηφίστηκε τον Απρίλιο, βελτιώνεται το νομικό πλαίσιο για το αδίκημα της μη καταβολής χρεών προς το Δημόσιο και τρίτους, προβλέποντας ότι σε περίπτωση υπαγωγής σε ρύθμιση ή αναστολή είσπραξης οφειλών, η ποινική δίωξη αναστέλλεται για όσο διαρκεί η ρύθμιση, ενώ με την πλήρη εξόφληση το αξιόποινο εξαλείφεται.
Παράλληλα, καθορίζεται λεπτομερώς η διαδικασία ενημέρωσης και ενεργειών του Εισαγγελέα, τόσο πριν όσο και μετά την υποβολή αίτησης ή την άσκηση δίωξης, η υποχρέωση γνωστοποίησης σε περίπτωση απώλειας της ρύθμισης, καθώς και η αναστολή της παραγραφής του αδικήματος κατά το διάστημα τήρησής της.
Πότε ασκείται ποινική δίωξη
Σύμφωνα με τον νόμο 5090/2024, η ποινική δίωξη για μη καταβολή βεβαιωμένων χρεών στη Φορολογική Διοίκηση ασκείται όταν:
- Έχουν περάσει πάνω από 4 μήνες από την ημερομηνία που το χρέος κατέστη ληξιπρόθεσμο.
- Το συνολικό ποσό (κεφάλαιο, τόκοι, προσαυξήσεις, λοιπές επιβαρύνσεις) υπερβαίνει:
- 100.000 ευρώ → ποινή φυλάκισης τουλάχιστον 1 έτους.
- 200.000 ευρώ → ποινή φυλάκισης τουλάχιστον 3 ετών.
Η διαδικασία κινείται με αίτηση του Προϊσταμένου ΔΟΥ, Ελεγκτικού Κέντρου ή Τελωνείου προς τον Εισαγγελέα Πρωτοδικών, συνοδευόμενη από αναλυτικό πίνακα χρεών.
Οι νέες ρυθμίσεις: Αναστολή δίωξης και διακοπή ποινής
Με το άρθρο 227 του ν. 5193/2025 προβλέπονται πλέον δύο βασικές περιπτώσεις όπου η ποινική διαδικασία «παγώνει» ή αποτρέπεται:
- Υπαγωγή σε ρύθμιση καταβολής οφειλών (νόμος, δικαστική απόφαση, διοικητική απόφαση).
- Αναστολή είσπραξης οφειλών.
Σε αυτές τις περιπτώσεις:
- Η ποινική δίωξη αναστέλλεται για όσο διαρκεί η ρύθμιση ή η αναστολή.
- Σε πλήρη εξόφληση, το αξιόποινο εξαλείφεται.
- Αναβάλλεται ή διακόπτεται η εκτέλεση τυχόν επιβληθείσας ποινής.
Υποχρέωση μη υποβολής αίτησης δίωξης
Η Φορολογική Διοίκηση δεν υποβάλλει αίτηση ποινικής δίωξης εάν:
- Οι οφειλές έχουν ρυθμιστεί ή τελούν σε αναστολή είσπραξης πριν από τη συμπλήρωση 4 μηνών καθυστέρησης.
- Η υπαγωγή γίνει μετά τους 4 μήνες αλλά πριν την υποβολή της αίτησης στον Εισαγγελέα.
Αν έχει ήδη κατατεθεί αίτηση αλλά δεν έχει ασκηθεί δίωξη, ο Εισαγγελέας ενημερώνεται για τη ρύθμιση. Αν η δίωξη έχει ασκηθεί, μπορεί να παύσει με απόφαση του δικαστηρίου.
Τι γίνεται αν χαθεί η ρύθμιση
Σε περίπτωση απώλειας ρύθμισης ή λήξης αναστολής είσπραξης:
- Η Διοίκηση ενημερώνει άμεσα τον Εισαγγελέα Πρωτοδικών.
- Υποβάλλεται επικαιροποιημένος πίνακας χρεών, που περιλαμβάνει τόσο τα ανεξόφλητα όσο και τα ήδη καταβληθέντα ποσά.
Αναστολή παραγραφής του αδικήματος
Η παραγραφή του ποινικού αδικήματος αναστέλλεται όσο διαρκεί η ρύθμιση ή η αναστολή είσπραξης. Δεν συμπληρώνεται πριν περάσει ένα έτος από τη λήξη τους, ώστε να υπάρχει επαρκής χρόνος για τυχόν συνέχιση της δίωξης.
Πρακτικά για τον οφειλέτη
Με το νέο πλαίσιο, οι οφειλέτες έχουν πλέον ισχυρό κίνητρο να ενταχθούν σε ρύθμιση ή να εξασφαλίσουν αναστολή είσπραξης, ώστε να αποφύγουν την ποινική διαδικασία. Παράλληλα, το Δημόσιο διατηρεί τη δυνατότητα επανεκκίνησης της δίωξης σε περίπτωση μη τήρησης των συμφωνημένων.
